Ποιος μπορεί να γίνει δωρητής οργάνων; Τι συμβαίνει όταν ένας ασθενής χαρακτηριστεί δυνητικός δότης; Ποιος αποφασίζει για τη δωρεά και ποιος είναι ο ρόλος της οικογένειας;
Με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα Δωρεάς Οργάνων και Μεταμοσχεύσεων, οι συντονίστριες διευθύντριες των δύο Μονάδων Εντατικής Θεραπείας του Νοσοκομείου «Γεώργιος Παπανικολάου» Θεσσαλονίκης, Αθηνά Λαβρεντίεβα και Χριστίνα Ιασωνίδου, απαντούν σε βασικές απορίες και εξηγούν πώς μια απόφαση μπορεί να χαρίσει μια δεύτερη ευκαιρία ζωής.
Η δωρεά οργάνων είναι μια πράξη αλληλεγγύης που μπορεί να σώσει ζωές. Παρά τη σημασία της, εξακολουθεί να συνοδεύεται από ερωτήματα, απορίες αλλά και επιφυλάξεις. Τι ακριβώς συμβαίνει στις Μονάδες Εντατικής Θεραπείας όταν υπάρχει ένας δυνητικός δότης; Πώς πιστοποιείται ο θάνατος; Πότε ενημερώνεται η οικογένεια; Ποια είναι η διαδικασία που ακολουθείται και πώς μπορεί κάποιος να εκφράσει την επιθυμία του να γίνει δωρητής;
Οι απαντήσεις έχουν ιδιαίτερη σημασία, καθώς η σωστή ενημέρωση αποτελεί βασική προϋπόθεση για την ενίσχυση της εμπιστοσύνης των πολιτών και την ανάπτυξη της κουλτούρας της δωρεάς οργάνων.
1. Τι συμβαίνει όταν ένας ασθενής στη ΜΕΘ είναι δυνητικός δότης οργάνων;
Η πρώτη προτεραιότητα των γιατρών της ΜΕΘ είναι πάντοτε η προσπάθεια διάσωσης και υποστήριξης της ζωής του ασθενούς. Όταν υπάρχει υποψία θανάτου με νευρολογικά κριτήρια, ακολουθεί η προβλεπόμενη διαδικασία διάγνωσης και πιστοποίησης, σύμφωνα με τα επιστημονικά κριτήρια και την ισχύουσα νομοθεσία.
Όπως εξηγεί η Αθηνά Λαβρεντίεβα, Συντονίστρια Διευθύντρια της Α’ ΜΕΘ, η βασική μέριμνα των γιατρών είναι ο εντοπισμός του δυνητικού δότη και η τήρηση όλων των απαραίτητων βημάτων για την πιστοποίηση του εγκεφαλικού θανάτου.
Η Χριστίνα Ιασωνίδου, Συντονίστρια Διευθύντρια της Β’ ΜΕΘ, διευκρινίζει ότι η πιστοποίηση του θανάτου πραγματοποιείται ανεξάρτητα από οποιοδήποτε ενδεχόμενο δωρεάς οργάνων. Πρόκειται για μια αυτοτελή ιατρική διαδικασία, η οποία προηγείται της συζήτησης για τη δωρεά.
2. Τι είναι ο εγκεφαλικός θάνατος και πώς πιστοποιείται;
Ο θάνατος με νευρολογικά κριτήρια πιστοποιείται βάσει συγκεκριμένων επιστημονικών προϋποθέσεων και διαδικασιών που προβλέπονται από τη νομοθεσία. Δεν αποτελεί κατάσταση κώματος ή φυτικής κατάστασης, αλλά πιστοποίηση θανάτου.
Η διάκριση αυτή είναι ιδιαίτερα σημαντική, καθώς αποτελεί μία από τις συχνότερες πηγές αποριών και παρανοήσεων γύρω από τη δωρεά οργάνων.
Η πιστοποίηση πραγματοποιείται από τους αρμόδιους ιατρούς, με βάση τα προβλεπόμενα κριτήρια και χωρίς να επηρεάζεται από το εάν υπάρχει δυνατότητα δωρεάς.
3. Πότε ενημερώνεται η οικογένεια και ποιος αποφασίζει για τη δωρεά;
Μετά την πιστοποίηση του θανάτου, οι συγγενείς ενημερώνονται με σαφήνεια και ευαισθησία. Ακολουθεί ξεχωριστή συζήτηση για τη δυνατότητα δωρεάς οργάνων.
Όπως εξηγεί η Χριστίνα Ιασωνίδου, διερευνάται αρχικά εάν ο εκλιπών είχε καταγράψει την επιθυμία του στο Εθνικό Μητρώο Δωρεάς Οργάνων και Ιστών. Εφόσον δεν είχε εκφράσει εν ζωή τη σχετική βούληση, οι οικείοι καλούνται να μοιραστούν όσα γνωρίζουν για τις επιθυμίες και τις αξίες του ανθρώπου τους.
Η διαδικασία πραγματοποιείται σε συνεργασία με τον Ελληνικό Οργανισμό Μεταμοσχεύσεων (ΕΟΜ), ο οποίος αναλαμβάνει τον συντονισμό των επόμενων σταδίων.
4. Ποιες εξετάσεις γίνονται πριν από τη δωρεά και πώς επιλέγονται τα όργανα προς μεταμόσχευση;
Η πιστοποίηση του θανάτου δεν σημαίνει αυτομάτως ότι όλα τα όργανα είναι κατάλληλα για μεταμόσχευση.
Αφού ολοκληρωθούν οι απαραίτητες διαδικασίες και πληρούνται οι προϋποθέσεις για τη δωρεά, πραγματοποιούνται εξετάσεις για την αξιολόγηση της καταλληλότητας των οργάνων. Η διαδικασία γίνεται σε συνεργασία με τον ΕΟΜ και τις αρμόδιες μεταμοσχευτικές ομάδες.
Στόχος είναι να διασφαλιστεί ότι τα όργανα που θα προσφερθούν μπορούν να αξιοποιηθούν με ασφάλεια προς όφελος των ασθενών που περιμένουν ένα μόσχευμα.
5. Πώς προσεγγίζονται οι συγγενείς ενός δυνητικού δότη;
Πρόκειται για μία από τις πιο δύσκολες στιγμές για τις οικογένειες αλλά και για τους επαγγελματίες υγείας.
Η Αθηνά Λαβρεντίεβα τονίζει ότι βασική προϋπόθεση για την επικοινωνία με τους συγγενείς είναι η σχέση εμπιστοσύνης που έχει οικοδομηθεί κατά τη νοσηλεία. Οι οικείοι πρέπει να είναι βέβαιοι ότι οι γιατροί κατέβαλαν κάθε δυνατή προσπάθεια για τη διάσωση του αγαπημένου τους προσώπου.
Από την πλευρά της, η Χριστίνα Ιασωνίδου επισημαίνει ότι κάθε οικογένεια αντιδρά διαφορετικά. Η συζήτηση απαιτεί χρόνο, κατανόηση και χώρο για ερωτήσεις, χωρίς πίεση ή προσπάθεια επηρεασμού της απόφασης.
«Προσπαθούμε να ακούμε με προσοχή, να απαντούμε στις απορίες τους και να τους στηρίζουμε χωρίς να ασκούμε πίεση», σημειώνει χαρακτηριστικά.
6. Πώς μπορεί κάποιος να εκφράσει την επιθυμία του να γίνει δωρητής οργάνων;
Η ενημέρωση και η καταγραφή της προσωπικής επιθυμίας αποτελούν σημαντικά βήματα για όποιον θέλει να συμμετάσχει στην προσπάθεια της δωρεάς οργάνων.
Η Χριστίνα Ιασωνίδου καλεί τους πολίτες να ενημερωθούν για τη διαδικασία εγγραφής στο Εθνικό Μητρώο Δωρητών Οργάνων και Ιστών, εφόσον επιθυμούν να δηλώσουν επίσημα τη βούλησή τους.
Εξίσου σημαντικό είναι να συζητούν την απόφασή τους με την οικογένεια και τους ανθρώπους τους, ώστε εκείνοι να γνωρίζουν τις επιθυμίες τους.
7. Πώς μπορούμε να ενισχύσουμε την εμπιστοσύνη στη δωρεά οργάνων;
Η διαφάνεια, η υπεύθυνη ενημέρωση και η γνώση των διαδικασιών αποτελούν βασικές προϋποθέσεις για την οικοδόμηση εμπιστοσύνης.
Η Αθηνά Λαβρεντίεβα αναδεικνύει τη σημασία της ενημέρωσης μέσα από τα μέσα μαζικής ενημέρωσης, αλλά και της εκπαίδευσης των νέων στα σχολεία και στα πανεπιστήμια. Προτείνει, επίσης, την ενίσχυση της σχετικής εκπαίδευσης στις Ιατρικές και Νοσηλευτικές Σχολές.
Η Χριστίνα Ιασωνίδου υπογραμμίζει τον ρόλο των οργανωμένων εκστρατειών ενημέρωσης που πραγματοποιούν ο ΕΟΜ, η Ελληνική Εταιρεία Εντατικής Θεραπείας και τα νοσοκομεία, με στόχο την αντιμετώπιση των φόβων και των παρανοήσεων.
