Ωστόσο, η γήρανση προκαλεί σημαντικές αλλαγές στα ηπατικά κύτταρα, αυξάνοντας την ευαισθησία σε μεταβολικές παθήσεις του ήπατος, όπως η λιπώδης νόσος και η φλεγμονή. Με την πάροδο του χρόνου, οι καταστάσεις αυτές μπορούν να αυξήσουν και τον κίνδυνο καρκίνου του ήπατος.

Μια νέα μελέτη στρέφει το ενδιαφέρον σε ένα φυσικό συστατικό που βρίσκεται στα εσπεριδοειδή: την εσπερετίνη , ένα φλαβονοειδές που φαίνεται να ενεργοποιεί έναν μηχανισμό προστασίας των γερασμένων ηπατικών κυττάρων.

Η έρευνα, που δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό npj Aging, πραγματοποιήθηκε σε ηλικιωμένα ποντίκια και έδειξε ότι η εσπερετίνη μπορεί να επαναφέρει μέρος του μοριακού προφίλ του γερασμένου ήπατος προς μια πιο «νεανική» κατάσταση.

Ένας μηχανισμός που προστατεύει το ήπαρ

Κεντρικό ρόλο στην έρευνα έχει το γονίδιο Cisd2, το οποίο έχει συσχετιστεί με τη μακροζωία και τη διατήρηση της κυτταρικής ισορροπίας.

Προηγούμενες μελέτες σε ποντίκια είχαν δείξει ότι η απώλεια του Cisd2 επιταχύνει τη διαδικασία της γήρανσης, ενώ η διατήρηση υψηλών επιπέδων του γονιδίου μπορεί να επιβραδύνει ορισμένες από τις επιπτώσεις της.

Οι ερευνητές εξέτασαν παράλληλα δύο ακόμη παράγοντες, τις πρωτεΐνες Hmgcs2 και Pparα, οι οποίες φαίνεται να συνεργάζονται με το Cisd2 σε έναν μοριακό μηχανισμό που σχετίζεται με τη γήρανση του ήπατος.

Για να μελετήσουν τη συγκεκριμένη διαδικασία, χρησιμοποίησαν υγιή αρσενικά ποντίκια ηλικίας 21 μηνών. Μία ομάδα έλαβε διατροφή που περιείχε εσπερετίνη σε δόση 100 mg/kg την ημέρα για πέντε μήνες, ενώ η ομάδα ελέγχου ακολούθησε κανονική διατροφή.

Η εσπερετίνη «ενεργοποίησε» την άμυνα του ήπατος

Οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι με την ηλικία μειώνονταν τα επίπεδα των PPARα και CISD2 στα ποντίκια. Η μείωση αυτή συνδεόταν με μεγαλύτερο οξειδωτικό και κυτταρικό στρες, συσσώρευση λίπους και άλλες διαδικασίες που επιβαρύνουν το ήπαρ.

Η χορήγηση εσπερετίνης φαίνεται ότι ενεργοποίησε μια αλληλουχία μοριακών αντιδράσεων.

Σύμφωνα με τα ευρήματα, η εσπερετίνη συνδέθηκε με την Hmgcs2 και σταθεροποίησε την πρωτεΐνη. Αυτό διευκόλυνε την αλληλεπίδρασή της με την Pparα και τον σχηματισμό ενός συμπλέγματος Hmgcs2-Pparα.

Το σύμπλεγμα αυτό με τη σειρά του ενεργοποίησε τη γονιδιακή έκφραση του Cisd2, αυξάνοντας την παραγωγή της προστατευτικής πρωτεΐνης στα ηπατικά κύτταρα.

Το αποτέλεσμα ήταν να ενισχυθούν οι μηχανισμοί άμυνας των κυττάρων απέναντι στις επιπτώσεις της γήρανσης.

Μειώθηκαν το λίπος, η φλεγμονή και οι βλάβες στα κύτταρα

Τα ηλικιωμένα ποντίκια που έλαβαν εσπερετίνη παρουσίασαν βελτίωση σε αρκετούς δείκτες ηπατικής υγείας.

Οι ερευνητές παρατήρησαν αποκατάσταση σημαντικών ηλικιακών βλαβών στα μιτοχόνδρια, τα οποία αποτελούν τις «μονάδες παραγωγής ενέργειας» των κυττάρων, αλλά και στον μηχανισμό που είναι υπεύθυνος για τη σωστή αναδίπλωση των πρωτεϊνών.

Παράλληλα, οι δείκτες ηπατικής βλάβης στο αίμα πλησίασαν περισσότερο τα φυσιολογικά επίπεδα, ενώ μειώθηκαν:

• η συσσώρευση λίπους στο ήπαρ,
• η φλεγμονή,
• ο σχηματισμός ουλώδους ιστού.

Το 24% των αλλαγών στη γονιδιακή έκφραση αντιστράφηκε

Για να εξετάσουν πιο αναλυτικά την επίδραση της εσπερετίνης, οι επιστήμονες ανέλυσαν το RNA από τα ήπαρ των ποντικιών και μέτρησαν τη δραστηριότητα περισσότερων από 10.000 γονιδίων.

Στη συνέχεια συνέκριναν τα μοριακά προφίλ νεαρών ποντικιών, ηλικιωμένων ποντικιών χωρίς θεραπεία και ηλικιωμένων ποντικιών που είχαν λάβει εσπερετίνη.

Η ανάλυση έδειξε ότι η θεραπεία με το φλαβονοειδές επανέφερε μέρος του γονιδιακού προφίλ των ηλικιωμένων ποντικιών προς εκείνο των νεότερων ζώων.

Συγκεκριμένα, περίπου το 24% των αλλαγών στη γονιδιακή έκφραση που συνδέονταν με την ηλικία αντιστράφηκαν μετά τη θεραπεία.

Όταν αφαιρέθηκε το Cisd2, η δράση της εσπερετίνης περιορίστηκε

Ένα από τα σημαντικότερα πειράματα της μελέτης ήταν εκείνο που επέτρεψε στους ερευνητές να ελέγξουν αν το Cisd2 αποτελεί πράγματι βασικό κρίκο στον μηχανισμό.

Δημιούργησαν ποντίκια στα οποία το γονίδιο Cisd2 είχε αφαιρεθεί ειδικά από τα ηπατικά κύτταρα. Όταν αυτά τα ζώα έλαβαν εσπερετίνη, η ευεργετική επίδραση του μορίου ήταν πολύ μικρότερη.

Το εύρημα αυτό δείχνει ότι το Cisd2 αποτελεί βασικό μεσολαβητή της δράσης της εσπερετίνης στο γερασμένο ήπαρ.

Τα ευρήματα επιβεβαιώθηκαν και σε ανθρώπινο ιστό

Οι ερευνητές δεν περιορίστηκαν στα πειράματα σε ποντίκια.

Ανέλυσαν επίσης μη καρκινικό ηπατικό ιστό από 80 ασθενείς που είχαν υποβληθεί σε χειρουργική επέμβαση. Διαπίστωσαν ότι τα επίπεδα τόσο του PPARα όσο και του CISD2 μειώνονταν σταδιακά με την ηλικία, ανεξάρτητα από το φύλο.

Παράλληλα, οι ασθενείς που είχαν υψηλότερα επίπεδα PPARα παρουσίαζαν και υψηλότερα επίπεδα CISD2, στοιχείο που ενισχύει την υπόθεση ότι τα δύο αυτά μόρια συνδέονται μεταξύ τους και στον ανθρώπινο οργανισμό.

Μπορούν τα εσπεριδοειδή να προστατεύσουν το γερασμένο ήπαρ;

Το εύρημα είναι ιδιαίτερα ενδιαφέρον, όμως δεν σημαίνει ότι η κατανάλωση περισσότερων πορτοκαλιών ή άλλων εσπεριδοειδών έχει αποδειχθεί ότι «ανανεώνει» το ανθρώπινο ήπαρ.

Η συγκεκριμένη μελέτη πραγματοποιήθηκε κυρίως σε ηλικιωμένα ποντίκια και χρησιμοποίησε συγκεκριμένη δόση εσπερετίνης. Επομένως, δεν μπορεί να εξαχθεί από αυτήν συμπέρασμα ότι η κατανάλωση εσπεριδοειδών ή συμπληρωμάτων εσπερετίνης θα έχει την ίδια επίδραση στους ανθρώπους.

Οι ερευνητές εκτιμούν, ωστόσο, ότι τα ευρήματα θα μπορούσαν να συμβάλουν στην ανάπτυξη μελλοντικών φαρμακευτικών θεραπειών ή προσεκτικά μελετημένων διατροφικών παρεμβάσεων για τη μεταβολική λιπώδη νόσο του ήπατος και άλλες διαταραχές που σχετίζονται με τη γήρανση.