Το καλοκαίρι, εποχή ελευθερίας και ταξιδιών, συνοδεύεται συχνά από αυξημένη σεξουαλική δραστηριότητα, τα οφέλη της οποίας για τη σωματική, ψυχική και κοινωνική ευεξία είναι άλλωστε τεκμηριωμένα.
Ειδικότερα, μια υγιής σεξουαλική ζωή μπορεί να μειώσει το άγχος και την κατάθλιψη, μέσω της έκκρισης ενδορφινών και οξυτοκίνης, ορμονών που βελτιώνουν τη διάθεση και ενισχύουν το αίσθημα ευτυχίας.
Συμβάλει και στη βελτίωση της ποιότητας του ύπνου. Ειδικά όταν η σεξουαλική επαφή έχει συνοδευτεί με οργασμό, βοηθά στην έκκριση προλακτίνης και οξυτοκίνης, ορμονών που σχετίζονται με τη χαλάρωση και τον ύπνο. Αλλά και τα οφέλη για το καρδιαγγειακό σύστημα έχουν καταγραφεί. Η σεξουαλική δραστηριότητα δρα ως ήπια σωματική άσκηση, βοηθά στην κυκλοφορία του αίματος και μειώνει την αρτηριακή πίεση. Επίσης, μια υγιής σεξουαλική δραστηριότητα ενισχύει το ανοσοποιητικό σύστημα. Σύμφωνα με μελέτη, άτομα με τακτική σεξουαλική δραστηριότητα παρουσιάζουν υψηλότερα επίπεδα ανοσοσφαιρίνης A (IgA), που βοηθά στην άμυνα του οργανισμού.
Σε ψυχολογικό επίπεδο, αυξάνεται η αυτοπεποίθηση, καθώς η ικανοποιητική σεξουαλική ζωή σχετίζεται με καλύτερη εικόνα σώματος και υψηλότερη αυτοεκτίμηση. Φυσικά η σχέση των δύο λειτουργεί και αντίστροφα. Δεν είναι τυχαίο λοιπόν που ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (ΠΟΥ) αναγνωρίζει τη σεξουαλική υγεία ως θεμελιώδες στοιχείο της συνολικής ευεξίας.
«Κακό» σεξ
Ωστόσο, μια ανεύθυνη αντιμετώπιση του σεξ μπορεί να οδηγήσει σε ακριβώς αντίθετα προβλήματα.
Μάλιστα, το Ευρωπαϊκό Κέντρο Πρόληψης και Ελέγχου Νόσων (ECDC), με πρόσφατη ανακοίνωση του, προειδοποιεί για τους κινδύνους και καλούν όλες και όλους να ενημερώνονται και υιοθετούν ασφαλείς πρακτικές σεξουαλικής συμπεριφοράς κατά τη διάρκεια των επερχόμενων καλοκαιρινών διακοπών, των ταξιδιών και των φεστιβαλικών εκδηλώσεων.
Σύμφωνα με το ECDC, τα κρούσματα ΣΜΛ στην Ευρώπη συνεχίζουν να αυξάνονται. Ειδικότερα, τα κρούσματα γονόρροιας αυξήθηκαν κατά 48% το 2022 σε σχέση με το 2021, η πρώιμη σύφιλη είχε 34% αύξηση το ίδιο διάστημα, ενώ τα χλαμύδια κατέγραψαν άνοδο 16%.
Η αύξηση αυτή αποδίδεται τόσο στη ταχύτερη και αποτελεσματικότερη διάγνωση, αλλά και σε αλλαγές στη συμπεριφορά, δηλαδή στη μειωμένη χρήση προφυλακτικού σε συνδυασμό με τη μεγαλύτερη κινητικότητα (π.χ. τουρισμός, φεστιβάλ κλπ), ειδικά λόγω καλοκαιριού.
Στη λίστα με τα ΣΜΛ φυσικά προστίθενται, η ι ογενής ηπατίτιδα Α, η Mpox (πρώην ευλογιά των πιθήκων) αλλά και ανθεκτικά στελέχη Shigella. Υπάρχει και ο κίνδυνος του HIV όταν δεν λαμβάνονται οι σωστές προφυλάξεις.
Υπάρχει βέβαια και ο ιός των ανθρώπινων θηλωμάτων (HPV), που μεταδίδεται κυρίως μέσω σεξουαλικών επαφών (κολπικών, πρωκτικών, στοματικών) ή μέσω επαφής δέρμα με δέρμα.
Περίπου το 80 % του πληθυσμού εκτιμάται ότι θα μολυνθεί κάποια στιγμή από έναν ή περισσότερους τύπους HPV, ορισμένοι από τους οποίους συνδέονται με καρκίνο του τραχήλου της μήτρας, πρωκτού, γεννητικών οργάνων και στοματοφάρυγγα.
Προσέχουμε για να έχουμε… ευχάριστα καλοκαίρια
Όπως τονίζουν οι ειδικοί, η προστασία και η πρόληψη είναι απαραίτητες για να διατηρηθεί μια υγιής σεξουαλική ζωή και την αποφυγή προβλημάτων υγείας που πιθανώς σοβαρές επιπτώσεις.
Οι φορείς, όπως ο ΕΟΔΥ και το ECDC, δίνουν σαφείς οδηγίες πρόληψης, ιδίως κατά τους θερινούς μήνες. Αυτές περιλαμβάνουν:
- Χρήση Προφυλακτικού σε κάθε είδους σεξ (κολπικό, πρωκτικό, στοματικό).
- Τακτικός έλεγχος για ΣΜΝ, ειδικά μετά από επαφή χωρίς προστασία ή πριν ξεκινήσει νέα σχέση.
- Χρήση dental dams, γαντιών και αποφυγή κοινής χρήσης sex toys ή σχολαστικός καθαρισμός τους.
- Ενημέρωση από εξειδικευμένα γραφεία του ΕΟΔΥ σε Αθήνα, Θεσσαλονίκη, Πειραιά και άλλες πόλεις.
- Αποχή από σεξουαλική δραστηριότητα σε περίπτωση συμπτωμάτων όπως έλκη, εκκρίσεις ή πόνος στα γεννητικά όργανα.
Για τον HIV, πέραν των παραπάνω προφυλακτικών μέσων, πρόσφατα η Ελλάδα άρχισε τη διάθεση της προφυλακτικής αντιρετροϊκής αγωγής PrEP. Αξίζει, βέβαια, να υπογραμμίσουμε πως στα άτομα που ζουν με τον HIV και τα οποία λαμβάνουν με συνέπεια την αγωγή τους, τα επίπεδα του ιού είναι μη ανιχνεύσιμα και συνεπώς δεν μεταδίδουν τον HIV σε σεξουαλικούς/-ές συντρόφους .
Για τον HPV, η κυρίαρχη γραμμή άμυνας είναι ο εμβολιασμός.
Στην Ελλάδα, το εθνικό εμβολιαστικό πρόγραμμα παρέχει δωρεάν εμβολιασμό με HPV9 για αγόρια και κορίτσια από 9 έως 11 ετών, με δυνατότητα αναπλήρωσης του σχήματος (catch‑up) έως τα 18 έτη έως τις 31/12/2025 .
Επιπλέον, μπορούν να εμβολιαστούν και άτομα 18–45 ετών με ειδικό παράγοντα κινδύνου (π.χ. HIV, ανοσοκαταστολή, MSM). Σύμφωνα με την τελευταία έκθεση, η εμβολιαστική κάλυψη στα κορίτσια 11–18 ετών κυμαίνεται στο 55,4 %, και περίπου 43,8 % για τις ηλικίες 11–14, ποσοστό χαμηλό σε σχέση με τον στόχο 90 % που έχει θέσει ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας για το 2030 .
Το εμβόλιο κατά του HPV έχει αποδειχθεί εξαιρετικά αποτελεσματικό στην πρόληψη λοιμώξεων από τους τύπους του ιού που σχετίζονται με καρκίνο, καθώς και εκείνους που προκαλούν κονδυλώματα των γεννητικών οργάνων. Μετά τη χορήγηση του εμβολίου, η προστασία έναντι των υψηλού κινδύνου τύπων HPV φτάνει το 90-100% σε άτομα που δεν είχαν προηγούμενη έκθεση στον ιό. Παράλληλα, έχει καταγραφεί σημαντική μείωση της επίπτωσης προκαρκινικών αλλοιώσεων του τραχήλου της μήτρας στις χώρες με υψηλή εμβολιαστική κάλυψη.
Για αυτό και παρά τη σχετικά χαμηλότερη κάλυψη σε σχέση με τους ευρωπαϊκούς στόχους, οι μελέτες δείχνουν ότι ο εμβολιασμός προσφέρει και στη χώρα μας αξιόπιστη προστασία και μειώνει σημαντικά τον κίνδυνο ανάπτυξης HPV-σχετιζόμενων καρκίνων και βλαβών.
