«Η PrEP είναι ένα πάρα πολύ αποτελεσματικό εργαλείο για την αποτροπή έκθεσης στον HIV, και όταν χρησιμοποιείται ορθά, τα ποσοστά αποτελεσματικότητας ξεπερνούν το 99%, σύμφωνα με το CDC», ανέφερε χαρακτηριστικά ο Νίκος Δέδες, πρόεδρος της Θετικής Φωνής- Σύλλογος Οροθετικών Ελλάδος, μιλώντας στο News4Health, με αφορμή την έναρξη χορήγησης της προφυλακτικής θεραπείας στην Ελλάδα.
Η προφύλαξη με αντιρετροϊκή θεραπεία πριν από την έκθεση στον HIV, η PrEP όπως είναι γνωστή, αποτελεί μία από τις αποτελεσματικότερες μεθόδους μείωσης της επίπτωσης της λοίμωξης.
Μάλιστα, το UNAIDS (Joint United Nations Programme on HIV/AIDS) , το κοινό πρόγραμμα των Ηνωμένων Εθνών που ηγείται και συντονίζει τη διεθνή δράση για τον τερματισμό της επιδημίας του HIV/AIDS, έχει αναγάγει την PrEP σε βασικό εργαλείο πολιτικής υγείας για την επίτευξη των στόχων του για τον οριστικό έλεγχο της επιδημίας μέχρι το 2030.
Τι είναι η PrEP
Η PrEP είναι, όπως αναφέραμε, προφυλακτική αντιρετροϊκή θεραπεία για τον HIV, που λαμβάνεται πριν από την έκθεση στον ιό. Μπορεί να χορηγηθεί σε ενήλικες και εφήβους χωρίς HIV, που μπορεί να εκτεθούν όμως στον ιό, μέσω του σεξ ή της χρήσης ενέσιμων ναρκωτικών.
Όπως τονίζει και το CDC (Centers for Disease Control and Prevention), ο αμερικανικός εθνικός οργανισμός δημόσιας υγείας των Ηνωμένων Πολιτειών, η PrEP μειώνει τον κίνδυνο μόλυνσης με HIV μέσω σεξ κατά 99%, αν ληφθεί σύμφωνα με τις οδηγίες των γιατρών.
Η PrEP λειτουργεί μπλοκάροντας τον κύκλο ζωής του HIV, εμποδίζοντας τον ιό να εισχωρήσει και να εξαπλωθεί σε περίπτωση έκθεσης κατά τη διάρκεια σεξουαλικής επαφής ή χρήσης ενέσιμων ναρκωτικών.
Η αποτελεσματικότητά της θεραπείας, βέβαια, στηρίζεται στη λήψη της σύμφωνα με τις οδηγίες, προκειμένου να διασφαλιστεί ότι υπάρχει επαρκής ποσότητα φαρμάκου στην κυκλοφορία του αίματος για να σταματήσει η εξάπλωση του ιού.
«Δεν παύει να αποτελεί μια θεραπευτική προσέγγιση, οπότε πρέπει να την λαμβάνουν τα άτομα που θα επωφεληθούν περισσότερο και βάσει των οδηγιών. Για παράδειγμα, αν κάποιο άτομο είναι σε μια μόνιμη, σταθερή σχέση δεν ενδείκνυται να λάβει PrEP», τόνισε ο κ. Δέδες.
Υπογράμμισε, βέβαια, τη σημασία της λήψης της PrEP στα άτομα που κάνουν σεξεργασία, σε συνδυασμό με τις άλλες μεθόδους προφύλαξης.
Το «όπλο» PrEP κατά του HIV/AIDS
Το CDC είχε ήδη από το 2016 εκτιμήσει ότι η επιτυχής επέκταση της πρόσβασης στην PrEP, σε συνδυασμό με άλλες παρεμβάσεις, αναμένεται να αποτρέψει έως και 1 στις 5 νέες μολύνσεις από τον HIV.
«Όπου έχει χορηγηθεί η PrEP και υπάρχουν διαθέσιμα στοιχεία παρακολούθησης υπήρξε κάθετη μείωση των νέων HIV λοιμώξεων και διαγνώσεων», υπογραμμίζει ο κ. Δέδες.
Τα δεδομένα τον επιβεβαιώνουν.
Σύμφωνα με μελέτη που δημοσιεύθηκε το 2024, με την αύξηση της χρήσης της μεθόδου στη Νέα Υόρκη από το 2014 (2.551 άτομα) έως το 2022 (35.742 άτομα), καταγράφηκε μείωση του συνολικού ρυθμού των νέων διαγνώσεων HIV από 48,1 ανά 100.000 κατοίκους το 2003 σε 17,1 το 2022.
Αντίστοιχα, τα στοιχεία υπέρ της αξιοποίησης της μεθόδου είναι καθοριστικά και στη Βρετανία.
Η μελέτη PROUD, που διεξήχθη στο Ηνωμένο Βασίλειο, διαπίστωσε ότι η καθημερινή χρήση της PrEP μείωσε τον κίνδυνο μόλυνσης από τον HIV κατά 86% μεταξύ ανδρών που κάνουν σεξ με άνδρες (MSM). Η μελέτη PrEP Impact Trial, η μεγαλύτερη μελέτη πραγματικών συνθηκών με πάνω από 24.000 συμμετέχοντες, έδειξε μείωση των πιθανοτήτων μόλυνσης από HIV κατά 86%, συμβάλλοντας σημαντικά στη μείωση των νέων λοιμώξεων στο Ηνωμένο Βασίλειο.
Αλλά και δεδομένα από το Public Health England έδειξαν ότι οι νέες διαγνώσεις HIV μειώθηκαν από 5.280 το 2016 σε 4.363 το 2017, ενώ μεταξύ Οκτωβρίου 2015 και Σεπτεμβρίου 2016, οι διαγνώσεις HIV μειώθηκαν κατά 32% σε επιλεγμένες κλινικές σεξουαλικής υγείας στο Λονδίνο.
Οι κατευθυντήριες οδηγίες όλων των διεθνών και ευρωπαϊκών οργανισμών, η PrEP για να επιτύχει τον στόχο της οφείλει να είναι: α) όσο το δυνατόν ευρύτερα προσβάσιμη, β) με τον πλέον απλό και αστιγμάτιστο τρόπο, χωρίς πρόσθετα εμπόδια, και, κρισιμότατα, γ) να παρακολουθείται συστηματικά για την πιστή τήρηση της προφυλακτικής αγωγής και τη διάγνωση τυχόν λοίμωξης, όπως και την αξιολόγηση, τελικά, της συμβολής της στη μείωση των νέων λοιμώξεων.
Η PrEP στην Ελλάδα
Mε την εγκύκλιο που υπογράφει η Αναπληρώτρια Υπουργός Υγείας, Ειρήνη Αγαπηδάκη, ξεκίνησε στις 19 Μαΐου, η διάθεση της PrEP από τα φαρμακεία 24 νοσοκομείων (μέχρι σήμερα).
Σύμφωνα και με την εγκύκλιο δικαιούχοι της PrEP είναι άτομα αρνητικά στον HIV που πληρούν ένα τουλάχιστον από τα κάτωθι ενδεικτικά κριτήρια:
α) αυξημένο κίνδυνο να μολυνθούν από τον HIV (ως αυξημένος κίνδυνος μόλυνσης ορίζεται το σύνολο των παραγόντων που αυξάνουν τις πιθανότητες ενός ανθρώπου να μολυνθεί από τον HIV, οι οποίοι δύνανται να σχετίζονται με την εργασία, τον τόπο διαβίωσης, τα υποκείμενα νοσήματα και τη σεξουαλική συμπεριφορά του),
β) σεξουαλική επαφή με ερωτικό σύντροφο διαφορετικού ΗIV ορολογικού προφίλ,
γ) χρήση ενδοφλέβιων εξαρτησιογόνων ουσιών,
δ) σεξουαλική επαφή επ’ αμοιβή.
Όπως αναφέρει το έγγραφο, «σε κάθε περίπτωση και τηρουμένων των μέτρων προφύλαξης από τη μετάδοση σεξουαλικώς μεταδιδόμενων νοσημάτων (ΣΜΝ), προϋποθέσεις για τη χορήγηση της αντιρετροϊκής αγωγής PrEP αποτελούν η έκδοση αρνητικού αποτελέσματος μετά από τη διενέργεια των προβλεπόμενων από το «Πρωτόκολλο για τη χορήγηση προφυλακτικής αντιρετροϊκής αγωγής (Pre Exposure Prophylaxis – PrEP) πριν από πιθανή έκθεση στον HIV» για την PrEP ιατρικών εξετάσεων για την ανίχνευση του ιού HIV (εξέταση αρχικού ελέγχου - screening) καθώς και η πραγματοποίηση εργαστηριακού ελέγχου για άλλα ΣΜΝ».
Στην εγκύκλιο περιγράφεται όλη η διαδικασία. Αξίζει, όμως, να αναφέρουμε πως δικαίωμα συνταγογράφησης της έχουν αποκλειστικά γιατροί με ειδικότητα Γενικής/ Οικογενειακής Ιατρικής, Εσωτερικής Παθολογίας, Δερματολογίας/Αφροδισιολογίας ή Μαιευτικής Γυναικολογίας.
«Η συνταγογράφηση γίνεται ανωνυμοποιημένα, δηλαδή το χαρτί της συνταγής δεν γράφει όνομα», εξηγεί ο κ. Δέδες. Προσθέτει, όμως, πως στην εκτέλεση της συνταγής στα φαρμακεία των νοσοκομείων που θα τη διαθέτουν θα πρέπει να επιβεβαιωθεί η ταυτότητα του ατόμου.
Η διαδικασία χορήγησης της προληπτικής αντιρετροϊκής αγωγής ξεκινά επί του παρόντος από τα 24 Νοσοκομειακά Φαρμακεία του ΕΣΥ, τα οποία ήδη εξυπηρετούν ασθενείς υπό αντιρετροϊκή αγωγή:
- 251 ΓΕΝΙΚΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΑΕΡΟΠΟΡΙΑΣ
- Γ. Ν. Α. ΛΑΪΚΟ
- Γ. Ν. ΡΟΔΟΥ «ΑΝΔΡΕΑΣ Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ»
- Γ.Ν. ΠΕΙΡΑΙΑ ΤΖΑΝΕΙΟ
- Γ.Ν. ΧΙΟΥ «ΣΚΥΛΙΤΣΕΙΟ»
- Γ.Ν.A. ΚΟΡΓΙΑΛΕΝΕΙΟ-ΜΠΕΝΑΚΕΙΟ Ε.Ε.Σ.
- Γ.Ν.Α. «Ο ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΜΟΣ»
- ΓΕΝΙΚΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΑΤΤΙΚΗΣ Κ.Α.Τ.-Ε.Κ.Α.
- Γ.Ν.Α. «Γ.ΓΕΝΝΗΜΑΤΑΣ»
- Γ.Ν.Θ. ΙΠΠΟΚΡΑΤΕΙΟ
- ΓΕΝΙΚΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ ΒΕΝΙΖΕΛΕΙΟ - ΠΑΝΑΝΕΙΟ
- Γ.Ν.Α. «ΑΛΕΞΑΝΔΡΑ»
- ΓΕΝΙΚΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΝΙΚΑΙΑΣ ΠΕΙΡΑΙΑ «ΑΓ.ΠΑΝΤΕΛΕΗΜΩΝ»-Γ.Ν. ΔΥΤΙΚΗΣ ΑΤΤΙΚΗΣ «Η ΑΓΙΑ ΒΑΡΒΑΡΑ»
- ΓΕΝΙΚΟ ΟΓΚΟΛΟΓΙΚΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΚΗΦΙΣΙΑΣ «ΟΙ ΑΓΙΟΙ ΑΝΑΡΓΥΡΟΙ»
- ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ «ΑΝΔΡΕΑΣ ΣΥΓΓΡΟΣ»
- Γ.Ν. «ΑΣΚΛΗΠΙΕΙΟ ΒΟΥΛΑΣ»
- Π.Γ.Ν. ΠΑΤΡΩΝ «ΠΑΝΑΓΙΑ Η ΒΟΗΘΕΙΑ»
- Γ.Ν. ΝΟΣΗΜΑΤΩΝ ΘΩΡΑΚΟΣ ΑΘΗΝΩΝ «Η ΣΩΤΗΡΙΑ»
- Γ.Ν.Α. ΙΠΠΟΚΡΑΤΕΙΟ
- Π.Γ.Ν. ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥΠΟΛΗΣ
- Π.Γ.Ν. ΑΤΤΙΚΟΝ
- Π.Γ.Ν.Θ. «ΑΧΕΠΑ»
- ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΟ ΓΕΝΙΚΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ
- ΓΕΝΙΚΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΑΤΤΙΚΗΣ «ΣΙΣΜΑΝΟΓΛΕΙΟ-ΑΜΑΛΙΑ ΦΛΕΜΙΓΚ»
«Οι άνθρωποι που λαμβάνουν PrEP θα πρέπει να εξετάζονται ανά τρίμηνο για σεξουαλικώς μεταδιδόμενες λοιμώξεις και HIV. Είναι προϋπόθεση για τη λήψη της αγωγής», διευκρινίζει ο κ. Δέδες.
Όπως εξηγεί, η τρίμηνη εξέταση είναι απαραίτητη καθώς αν κάποιο άτομο προσβληθεί από τον HIV και δεν το γνωρίζει και στη συνέχεια πάρει PrEP υπάρχει ο κίνδυνος να αναπτύξει αντοχή στις θεραπείες κατά του ιού.
Καταπολεμώντας τον HIV και στην Ελλάδα
Το UNAIDS έχει θέσει ως στόχο τον τερματισμό της επιδημίας έως το 2030, μέσω της επίτευξης των εξής βασικών δεικτών:
- Το 95% των ατόμων που ζουν με HIV να έχουν διαγνωστεί,
- Το 95% των διαγνωσμένων να λαμβάνουν αντιρετροϊκή αγωγή,
- Το 95% όσων βρίσκονται σε αγωγή να έχουν επιτύχει ιολογική καταστολή,
- Και τη μείωση των νέων λοιμώξεων κατά 90% σε σχέση με τα επίπεδα του 2010.
Στην Ελλάδα, σύμφωνα με τα πιο πρόσφατα επιδημιολογικά δεδομένα του ΕΟΔΥ, το 92% των ατόμων που ζουν με HIV έχει διαγνωστεί. Το 72% των διαγνωσμένων λαμβάνει αντιρετροϊκή θεραπεία και από αυτούς, το 95% έχει πετύχει ιολογική καταστολή.
Ωστόσο, το 2023 καταγράφηκε αύξηση 20% στις νέες διαγνώσεις σε σύγκριση με το προηγούμενο έτος.
Συνεπώς, για να προσεγγίσουμε τους στόχους εξάλειψης της επιδημίας και στη χώρα μας, θα πρέπει να διασφαλιστεί ότι όσοι δεν έχουν κολλήσει HIV θα παραμείνουν οροαρνητικοί, όσοι έχουν κολλήσει HIV, θα διαγνωστούν άμεσα και θα διασυνδεθούν με την κατάλληλη φροντίδα.
