Ενώ οι υψηλές θερμοκρασίες του καλοκαιριού δοκιμάζουν την αντοχή του οργανισμού, η δημοτικότητα της σάουνας συνεχίζει να αυξάνεται. Μάλιστα, ορισμένοι χώροι ευεξίας προβάλλουν τη σάουνα ως έναν τρόπο προσαρμογής στη ζέστη. Ωστόσο, οι ειδικοί επισημαίνουν ότι άλλο πράγμα είναι η σταδιακή εξοικείωση του οργανισμού με τη θερμότητα και άλλο η χρήση της σάουνας κατά τη διάρκεια ενός καύσωνα.

Το ενδιαφέρον των επιστημόνων στρέφεται ολοένα και περισσότερο στη λεγόμενη «προπόνηση στη ζέστη» (heat training), δηλαδή στη συστηματική έκθεση του οργανισμού σε υψηλές θερμοκρασίες με στόχο την καλύτερη αντοχή στα ακραία καιρικά φαινόμενα.

Οι αλλαγές που προκαλεί η συστηματική έκθεση στη ζέστη

Ο καθηγητής Jari Laukkanen, καρδιολόγος στο Πανεπιστήμιο της Ανατολικής Φινλανδίας, ο οποίος έχει μελετήσει εκτενώς τα οφέλη της σάουνας, εξηγεί ότι η επαναλαμβανόμενη έκθεση στη θερμότητα μπορεί να εκπαιδεύσει τον οργανισμό να αντιμετωπίζει αποτελεσματικότερα τις υψηλές θερμοκρασίες.

«Αυτό είναι καλά τεκμηριωμένο στη φυσιολογία της άσκησης, όπου οι αθλητές χρησιμοποιούν σκόπιμα επαναλαμβανόμενη έκθεση στη ζέστη για να βελτιώσουν την αντοχή τους πριν αγωνιστούν σε θερμά περιβάλλοντα», αναφέρει. «Παρόμοιες φυσιολογικές προσαρμογές μπορεί να συμβούν και μέσω παθητικής έκθεσης στη θερμότητα, όπως με τη σάουνα ή την εμβάπτιση σε ζεστό νερό».

Σύμφωνα με τον ίδιο, οι σημαντικότερες προσαρμογές περιλαμβάνουν:

• ταχύτερη και αποτελεσματικότερη εφίδρωση,
• βελτιωμένη αιμάτωση του δέρματος,
• αύξηση του όγκου του πλάσματος του αίματος,
• μικρότερη επιβάρυνση του καρδιαγγειακού συστήματος κατά την έκθεση στη ζέστη.

«Με άλλα λόγια, η τακτική έκθεση στη θερμότητα μπορεί να βοηθήσει τον οργανισμό να ρυθμίζει αποτελεσματικότερα τη θερμοκρασία του», τονίζει.

Η εξοικείωση αλλάζει και τη συμπεριφορά

Η δρ Jessica Mee, από το Πανεπιστήμιο του Worcester, η οποία πραγματοποιεί έρευνα για το κατά πόσο η συστηματική εμβάπτιση σε ζεστό νερό βελτιώνει την αντοχή στη ζέστη, επισημαίνει ότι η προσαρμογή δεν αφορά μόνο τις σωματικές αλλαγές.

«Οι άνθρωποι που είναι εξοικειωμένοι με τη ζέστη ρυθμίζουν καλύτερα τον ρυθμό των δραστηριοτήτων τους, ενυδατώνονται πιο συστηματικά και αναγνωρίζουν νωρίτερα τα προειδοποιητικά σημάδια του οργανισμού τους», αναφέρει.

Δεν ωφελούνται όλοι το ίδιο

Παρόλα αυτά, η προσαρμογή στη ζέστη δεν είναι ίδια για όλους.

Η δρ Heather Massey, ειδική στη φυσιολογία ακραίων περιβαλλόντων από το Πανεπιστήμιο του Portsmouth, εξηγεί ότι οι προσαρμογές εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό από την ικανότητα του οργανισμού να αυξάνει την εφίδρωση και τη ροή του αίματος προς το δέρμα.

Παράλληλα, οι ειδικοί προειδοποιούν ότι η χρήση σάουνας ή πολύ ζεστών λουτρών δεν είναι ασφαλής για άτομα με οξεία νόσο ή πυρετό, ασταθή στηθάγχη, πρόσφατο έμφραγμα ή ανεξέλεγκτη υπόταση.

Ο καθηγητής Laukkanen υπογραμμίζει ότι όσοι αντιμετωπίζουν τέτοιες καταστάσεις θα πρέπει να αποφεύγουν την έκθεση σε υψηλές θερμοκρασίες μέχρι να αξιολογηθούν από γιατρό ή να λάβουν την κατάλληλη θεραπεία.

Πόσο διαρκεί η προσαρμογή

Οι διαθέσιμες μελέτες δείχνουν ότι η θερμική προσαρμογή απαιτεί καθημερινή έκθεση στη ζέστη για περίπου 40 έως 60 λεπτά, επί τουλάχιστον τέσσερις έως έξι ημέρες.

Τα οφέλη φαίνεται να διατηρούνται περίπου για μία εβδομάδα, ενώ μεγαλύτερης διάρκειας προγράμματα οδηγούν σε πιο μακροχρόνια αποτελέσματα.

Είναι καλή ιδέα η σάουνα όταν έχει καύσωνα;

Οι επιστήμονες ξεκαθαρίζουν ότι η χρήση της σάουνας κατά τη διάρκεια ενός καύσωνα δεν αποτελεί μέτρο προστασίας.

«Υπάρχουν προς το παρόν περιορισμένα επιστημονικά δεδομένα ότι η επίσκεψη στη σάουνα κατά τη διάρκεια ενός καύσωνα προστατεύει από τις ασθένειες που σχετίζονται με τη ζέστη ή άλλες επιπλοκές», σημειώνει ο Laukkanen. «Τα πιθανά οφέλη σχετίζονται περισσότερο με τη μακροχρόνια προσαρμογή μέσω τακτικής έκθεσης στη θερμότητα και όχι με τη χρήση της σάουνας ως άμεσης αντιμετώπισης της υπερβολικής ζέστης».

Στο ίδιο μήκος κύματος κινείται και η δρ Mee.

«Η θερμική προσαρμογή είναι μια στρατηγική προετοιμασίας που εφαρμόζεται τους πιο ήπιους μήνες και όχι ένας τρόπος αντιμετώπισης της πιο ζεστής ημέρας του καλοκαιριού», επισημαίνει.

Όπως εξηγεί, όταν επικρατεί ήδη καύσωνας, ο οργανισμός δεν προλαβαίνει να ανακάμψει από την επιπλέον θερμική επιβάρυνση.

«Προσθέτουμε ακόμη μία θερμική πρόκληση σε έναν οργανισμό που πιθανότατα έχει ήδη υποστεί αρκετές συνεχόμενες νύχτες κακού ύπνου, κάποιο βαθμό αφυδάτωσης και σωρευτική καρδιαγγειακή καταπόνηση. Αυτό ακριβώς είναι το προφίλ στο οποίο αναπτύσσεται η θερμική νόσος», τονίζει.

Οι κίνδυνοι της ανεξέλεγκτης χρήσης

Η δρ Mee υπενθυμίζει ότι οι περισσότερες επιστημονικές μελέτες πραγματοποιούνται σε αυστηρά ελεγχόμενο περιβάλλον, όπου η θερμοκρασία, ο χρόνος έκθεσης και η κατάσταση των συμμετεχόντων παρακολουθούνται συνεχώς.

«Δεν γνωρίζουμε ακόμη πόσο ασφαλές ή αποτελεσματικό είναι να εφαρμόζουν οι άνθρωποι μόνοι τους αυτές τις πρακτικές στο σπίτι», αναφέρει, προσθέτοντας ότι ο πιο άμεσος κίνδυνος είναι η λιποθυμία.

Η ενυδάτωση παραμένει το σημαντικότερο μέτρο

Οι ειδικοί καταλήγουν ότι, ακόμη και για όσους έχουν συνηθίσει τη ζέστη μέσω τακτικής έκθεσης, τα βασικά μέτρα προστασίας κατά τη διάρκεια ενός καύσωνα δεν αλλάζουν.

«Η τακτική έκθεση στη θερμότητα δεν υποκαθιστά την επαρκή ενυδάτωση, την αποφυγή έντονης σωματικής δραστηριότητας τις πιο ζεστές ώρες της ημέρας και τη φροντίδα των ευάλωτων ατόμων», υπογραμμίζει ο Laukkanen. «Αυτά εξακολουθούν να αποτελούν τα σημαντικότερα μέτρα προστασίας από τις επιπτώσεις της ακραίας ζέστης».

Πηγή: Guardian