Αυτή τη φορά ομάδα εμπειρογνωμόνων που συνέστησε το έγκριτο περιοδικό The Lancet θεωρεί τον ΔΜΣ ανεπαρκή ως διαγνωστικό εργαλείο για την παχυσαρκία. Tα μέλη της επιτροπής του The Lancet εκτιμούν ότι οι γιατροί θα πρέπει να εξετάζουν τη συνολική εικόνα της υγείας ασθενούς όταν διαγιγνώσκουν την παχυσαρκία και όχι να βασίζονται μόνο σε αυτή τη μέτρηση την οποία μάλιστα χαρακτηρίζει ελαττωματική.
Ο ΔΜΣ υπολογίζεται μετρώντας τη μάζα ενός ατόμου σε κιλά και στη συνέχεια διαιρώντας την με το τετράγωνο του ύψους του σε μέτρα. Για λόγους καταγραφής και διάγνωσης, όποιος έχει ΔΜΣ κάτω από 18,5 χαρακτηρίζεται ως «λιποβαρής». Το εύρος του «φυσιολογικού βάρους» εκτείνεται από 18,5 έως 24,5 και η ταξινόμηση «υπέρβαρο» εκτείνεται από 24,5 έως 30. Ως «παχυσαρκία» ορίζεται η μέτρηση του ΔΜΣ άνω του 30.
Δεδομένων των επιπτώσεων στην υγεία που σχετίζονται με τη διάγνωση της παχυσαρκίας ή ακόμη και του υπέρβαρου, θα μπορούσε κανείς να υποθέσει ότι το μέτρο που χρησιμοποιείται για τη διάγνωση αυτών των καταστάσεων, ο ΔΜΣ, θα είχε ισχυρή θεωρητική και πειραματική βάση. Δυστυχώς αυτό δεν ισχύει και τόσο.
Ενώ είναι αλήθεια ότι οι παχύτεροι άνθρωποι έχουν συνήθως υψηλότερο ΔΜΣ, η μέτρηση δεν λειτουργεί καλά ως διαγνωστικό κριτήριο. Ένα από τα κύρια προβλήματα του ΔΜΣ είναι ότι δεν μπορεί να κάνει διάκριση μεταξύ μυών και λίπους. Αυτό είναι σημαντικό επειδή το υπερβολικό σωματικό λίπος αποτελεί καλό προγνωστικό δείκτη κινδύνου καρδιακής νόσου. Ο ΔΜΣ δεν είναι.
Μια πρόσφατη μελέτη πρότεινε ότι αν ο ορισμός της παχυσαρκίας βασιζόταν στο υψηλό ποσοστό σωματικού λίπους, μεταξύ 15 και 35% των ανδρών με μη παχύσαρκο ΔΜΣ θα επαναταξινομούνταν ως παχύσαρκοι.
Ωστόσο, αποδεικνύεται ότι ο ΔΜΣ είτε υπο- είτε υπερ-διαγιγνώσκει την παχυσαρκία. Η ίδια μελέτη διαπίστωσε ότι έως και τα μισά από τα άτομα που ο ΔΜΣ ταξινομεί ως υπέρβαρα και πάνω από το ένα τέταρτο των ατόμων με ΔΜΣ παχύσαρκα ήταν μεταβολικά υγιή.
Ο ΔΜΣ είναι σαφές ότι δεν αποτελεί ακριβή δείκτη υγείας. Αντ' αυτού, θα ήταν χρήσιμο να έχουμε πρόσβαση σε μια άμεση μέτρηση του ποσοστού σωματικού λίπους που συνδέεται τόσο στενά με τις καρδιαγγειακές παθήσεις. Για να γίνει αυτό αρκεί να δανειστούμε μια ιδέα 2.000 ετών από την αρχαία πόλη-κράτος των Συρακουσών στο νησί της Σικελίας.
Αυτό το περίεργο παλιό κόλπο
Γύρω στο 250 π.Χ., ο Αρχιμήδης, ο σημαντικότερος μαθηματικός της αρχαιότητας, ζήτησε από τον Χείρωνα Β', βασιλιά των Συρακουσών, να τον βοηθήσει στην επίλυση ενός αμφιλεγόμενου ζητήματος. Ο βασιλιάς είχε παραγγείλει ένα στέμμα από καθαρό χρυσό. Αφού παρέλαβε το έτοιμο στέμμα και άκουσε φήμες για την όχι και τόσο καλή φήμη για την εντιμότητα του μεταλλουργού, ο βασιλιάς ανησύχησε ότι είχε εξαπατηθεί και ότι ο μεταλλουργός είχε χρησιμοποιήσει κράμα χρυσού και κάποιου άλλου φθηνότερου, ελαφρύτερου μετάλλου. Ο Αρχιμήδης επιφορτίστηκε να αποδείξει αν το στέμμα ήταν ψεύτικο χωρίς να πάρει δείγμα από αυτό ή να το παραμορφώσει με άλλο τρόπο.
Ο επιφανής μαθηματικός συνειδητοποίησε ότι θα έπρεπε να υπολογίσει την πυκνότητα του στέμματος. Αν το στέμμα είχε μικρότερη πυκνότητα από τον καθαρό χρυσό, θα ήξερε ότι ο μεταλλουργός είχε εξαπατήσει τον βασιλιά. Η πυκνότητα του καθαρού χρυσού υπολογιζόταν εύκολα παίρνοντας ένα μπλοκ χρυσού κανονικού σχήματος, υπολογίζοντας τον όγκο του και ζυγίζοντάς το ώστε να βρεθεί η μάζα του. Η διαίρεση της μάζας με τον όγκο έδινε την πυκνότητα. Μέχρι εδώ, όλα καλά.
Το ζύγισμα του στέμματος ήταν αρκετά εύκολο, αλλά το πρόβλημα προέκυψε όταν έγινε προσπάθεια να υπολογιστεί ο όγκος του, λόγω του ακανόνιστου σχήματός του. Η παράμετρος αυτή προβλημάτισε τον Αρχιμήδη για αρκετό καιρό, ώσπου μια μέρα αποφάσισε να κάνει ένα μπάνιο.
Καθώς έμπαινε στην εξαιρετικά γεμάτη μπανιέρα του, παρατήρησε ότι μέρος του νερού υπερχείλιζε. Καθώς κυλιόταν, συνειδητοποίησε ότι ο όγκος του νερού που υπερχείλιζε από μια εντελώς γεμάτη μπανιέρα θα ήταν ίσος με τον βυθισμένο όγκο του ακανόνιστου σχήματος σώματός του. Αμέσως είχε μια μέθοδο για τον προσδιορισμό του όγκου, και συνεπώς της πυκνότητας, του στέμματος.
Ο Βιτρούβιος μας λέει ότι ο Αρχιμήδης ήταν τόσο χαρούμενος με την ανακάλυψή του που πήδηξε κατευθείαν από το λουτρό και έτρεξε γυμνός και στάζοντας στο δρόμο φωνάζοντας «Εύρηκα!» («Το βρήκα!»).
Δυστυχώς, μοιάζει απίθανο ο Αρχιμήδης να έλυσε έτσι το πρόβλημα. Αντίθετα, είναι πιο πιθανό ότι ο Αρχιμήδης χρησιμοποίησε μια σχετική ιδέα από την υδροστατική (τις μηχανικές ιδιότητες και τη συμπεριφορά των ρευστών που δεν βρίσκονται σε κίνηση), η οποία αργότερα θα γινόταν γνωστή ως η αρχή της άνωσης του Αρχιμήδη.
Η αρχή δηλώνει ότι ένα αντικείμενο που τοποθετείται σε ένα ρευστό (υγρό ή αέριο) δέχεται μια δύναμη άνωσης ίση με το βάρος του ρευστού που εκτοπίζει. Δηλαδή, όσο μεγαλύτερο είναι το βυθισμένο αντικείμενο, τόσο περισσότερο ρευστό εκτοπίζει και, κατά συνέπεια, τόσο μεγαλύτερη είναι η ανοδική δύναμη που υφίσταται. Αυτό εξηγεί γιατί τεράστια φορτηγά πλοία επιπλέουν, εφόσον το βάρος του πλοίου και του φορτίου του είναι μικρότερο από το βάρος του νερού που εκτοπίζουν.
Χρησιμοποιώντας αυτή την ιδέα, το μόνο που χρειαζόταν πλέον να κάνει ο Αρχιμήδης ήταν να πάρει μια ζυγαριά με τηγάνι με το στέμμα στη μία πλευρά και μια ίση μάζα καθαρού χρυσού στην άλλη. Στον αέρα, τα τηγάνια θα ισορροπούσαν. Ωστόσο, όταν οι ζυγαριές τοποθετούνταν κάτω από το νερό, ένα ψεύτικο στέμμα (το οποίο θα ήταν μεγαλύτερο σε όγκο από την ίδια μάζα πυκνότερου χρυσού) θα υφίστατο μεγαλύτερη δύναμη άνωσης καθώς θα εκτόπιζε περισσότερο νερό, και κατά συνέπεια το τηγάνι του θα ανέβαινε.
Αυτή ακριβώς η αρχή του Αρχιμήδη χρησιμοποιείται κατά τον ακριβή υπολογισμό του ποσοστού σωματικού λίπους.
Το άτομο ζυγίζεται πρώτα σε κανονικές συνθήκες και στη συνέχεια ζυγίζεται εκ νέου ενώ κάθεται πλήρως βυθισμένο σε μια υποβρύχια καρέκλα συνδεδεμένη με μια σειρά ζυγαριάς. Οι διαφορές στις μετρήσεις ξηρού και υποβρύχιου βάρους μπορούν στη συνέχεια να χρησιμοποιηθούν για τον υπολογισμό της δύναμης της άνωσης που ασκείται στο άτομο ενώ βρίσκεται κάτω από το νερό, η οποία με τη σειρά της μπορεί να χρησιμοποιηθεί για τον προσδιορισμό του όγκου του, δεδομένης της γνωστής πυκνότητας του νερού.
Ο όγκος τους μπορεί στη συνέχεια να χρησιμοποιηθεί, σε συνδυασμό με στοιχεία για την πυκνότητα των λιπαρών και άπαχων συστατικών του ανθρώπινου σώματος, για την εκτίμηση του ποσοστού σωματικού λίπους.
Αν και σαφώς δεν είναι τόσο εύκολο στη χρήση όσο οι βασικές μετρήσεις του ΔΜΣ και μπορεί να υπάρχουν καλύτεροι τρόποι για την εκτίμηση του σωματικού λίπους, αυτό το τέχνασμα ηλικίας 2.000 ετών μπορεί σίγουρα να παρέχει μια πιο χρήσιμη εκτίμηση των κινδύνων για την υγεία.
Πηγή: TheConversation.com
