Μερικά από τα πιο γνωστά και αποτελεσματικά φάρμακα της σύγχρονης ιατρικής προέρχονται από φυτά με έντονη τοξικότητα. Η ταξόλη (πακλιταξέλη), βασικό χημειοθεραπευτικό φάρμακο, προέρχεται από το δέντρο ίταμο, η μορφίνη από την παπαρούνα (όπιο) και η διγοξίνη από τη δακτυλίτιδα (foxglove). Στη φυσική τους μορφή, τα φυτά αυτά μπορεί να είναι θανατηφόρα, ενώ στη φαρμακευτική τους χρήση δρουν σε εξαιρετικά μικρές και αυστηρά ελεγχόμενες δόσεις, όπως επισημαίνει στο σχετικό του άρθρο στο The Conversation, o του τμήματος Εθνοφαρμακολογίας του Πανεπιστημίου του Γουεστμίνστερ.
Κάνει δε ιδιαίτερη αναφορά στην διγοξίνη, η οποία συνταγογραφείται για καρδιακές παθήσεις σε δόσεις χιλιάδες φορές μικρότερες από τις περισσότερες φαρμακευτικές ουσίες, γεγονός που καταδεικνύει τη μεγάλη ισχύ αλλά και τον κίνδυνο της ουσίας.
Είναι τα φυτικά σκευάσματα πάντα ασφαλή;
Πολλοί άνθρωποι θεωρούν τα φυτικά φάρμακα ακίνδυνα, επειδή προέρχονται από τη φύση. Πράγματι, πολλά βότανα έχουν ήπια δράση. Ωστόσο, υπάρχει μια λιγότερο γνωστή κατηγορία φυτών με ισχυρή φαρμακολογική επίδραση, τα οποία στο Ηνωμένο Βασίλειο υπάγονται στον Κατάλογο 20 (Schedule 20) του Medicines Act. Τα φυτά αυτά επιτρέπεται να χρησιμοποιούνται μόνο από ειδικά εκπαιδευμένους ιατρικούς βοτανολόγους και σε αυστηρά καθορισμένες δόσεις.
Η τοξικότητά τους οφείλεται κυρίως σε χημικές ενώσεις που ονομάζονται αλκαλοειδή — ουσίες που μπορούν να λειτουργήσουν τόσο ως φάρμακα όσο και ως δηλητήρια.
Δέκα φυτά με θανατηφόρα αλλά και θεραπευτική δύναμη
Ανάμεσα στα πιο γνωστά τοξικά θεραπευτικά φυτά περιλαμβάνονται:
-
Κολχικό το φθινοπωρινό (Colchicum autumnale) – χρησιμοποιείται ακόμη και σήμερα για τη θεραπεία της ουρικής αρθρίτιδας.
-
Μπελαντόνα (Atropa belladonna) – με ισχυρή αντισπασμωδική και αναλγητική δράση, αλλά και έντονη τοξικότητα.
-
Χελιδόνιο το μέγα (Chelidonium majus) – παραδοσιακά χρησιμοποιούμενη για δερματικές παθήσεις, με κίνδυνο σοβαρής ηπατοτοξικότητας.
-
Κιγχόνη – από τον φλοιό της προέρχεται η κινίνο, ιστορικό φάρμακο κατά της ελονοσίας.
-
Στραμώνιο (Datura stramonium) – φυτό με ψυχοδραστικές ουσίες και περιορισμένη φαρμακευτική χρήση.
-
Εφέδρα η σινική (Ephedra sinica) – πηγή της εφεδρίνης, με σημαντικές παρενέργειες και αυστηρούς περιορισμούς.
-
Υοσκύαμος (henbane) – περιέχει ουσίες που μπορούν να προκαλέσουν παραλήρημα και παραισθήσεις.
-
Άδωνις ο εαρινός (pheasant’s eye) και
-
Κρίνος της κοιλάδας (lily of the valley) – φυτά με καρδιακές γλυκοσίδες, παρόμοιες με εκείνες της δακτυλίτιδας.
Τοξικά φυτά εκτός επίσημων καταλόγων
Υπάρχουν και φυτά που δεν ανήκουν στον Κατάλογο 20 αλλά ενέχουν κινδύνους. Το σύμφυτο (comfrey) και το βοραγινό (borage) περιέχουν πυρρολιζιδινικά αλκαλοειδή που μπορεί να προκαλέσουν ηπατική βλάβη. Για τον λόγο αυτό, η εσωτερική χρήση του σύμφυτου έχει απαγορευθεί σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες, ενώ χρησιμοποιείται μόνο τοπικά.
Το μάθημα της επιστήμης και της παράδοσης
Η σύγχρονη έρευνα αναδεικνύει ότι τα φυτά είναι πολύ πιο πολύπλοκοι οργανισμοί απ’ όσο πιστεύαμε. Παράλληλα, επιβεβαιώνει μια αρχαία γνώση: η διαφορά μεταξύ φαρμάκου και δηλητηρίου βρίσκεται στη δόση. Η σωστή χρήση απαιτεί επιστημονική γνώση, επαγγελματική καθοδήγηση και σεβασμό στη δύναμη της φύσης.
