Όπως εκείνοι που έζησαν τη μεγάλη πανούκλα του Λονδίνου, έτσι και στις μέρες μας οι άνθρωποι έψαξαν θεραπείες που θα κρατούσαν μακριά τη λοίμωξη από τη COVID, γι' αυτό και οι ισχυρισμοί ότι το σκόρδο μπορεί να θεραπεύσει ή να προστατεύσει τους ανθρώπους πολλαπλασιάστηκαν στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, εξοργίζοντας τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας που δημοσίευε προειδοποιητικά tweets.
Δυστυχώς, παρά τις εργαστηριακές μελέτες που δείχνουν ότι το σκόρδο έχει όντως ενώσεις με αντιμικροβιακές ιδιότητες, η ιδέα της κατάποσης σκόρδου για την αποφυγή μόλυνσης από οποιοδήποτε βακτήριο ή ιό είναι κυρίως λαϊκή παράδοση.
Οι λαϊκές θεραπείες, τα πασίγνωστα γιατροσόφια, μπορεί να ακούγονται καλές και άγιες, αλλά από την άλλη μπορούν να βλάψουν τους ανθρώπους. Χαρακτηριστικό το παράδειγμα μιας 72χρονης γυναίκας που κατέληξε με χημικό έγκαυμα στη γλώσσα της λόγω της καθημερινής χρήσης ωμού σκόρδου σε μια προσπάθεια να προστατευτεί από τον κορονοϊό.
Ιατρική λαϊκή σοφία
Η ιδέα της χρήσης σκόρδου ως φάρμακο διά πάσαν νόσο... έχει τη βάση της στην ιατρική λαϊκή σοφία, η οποία είναι ένας γενικός όρος για τις αναπόδεικτες, ευρέως διαδεδομένες πεποιθήσεις για οτιδήποτε έχει σχέση με την υγεία και την ασθένεια.
Τα γιατροσόφια έχουν συχνά ένα ορισμένο επίπεδο σαγηνευτικής διαίσθησης και γενικά προέρχονται από πολιτισμικές πεποιθήσεις και παραδόσεις αιώνων. Η λαϊκή σοφία μπορεί να περιλαμβάνει φυτικές θεραπείες, διατροφικές συστάσεις και συμβουλές σχετικά με την τήρηση συγκεκριμένων συμπεριφορών. Συχνά μεταδίδεται από στόμα σε στόμα από γενιά σε γενιά και μπορεί να είναι ένας από τους λόγους που οι μύθοι σχετικά με τις αιτίες και τις θεραπείες των ασθενειών επιμένουν, παρά την πρόοδο της ιατρικής επιστήμης.
Η λαϊκή σοφία είναι περίπλοκη, διότι από τη μία πλευρά εμπίπτει σε γενικές γραμμές στην κατηγορία της παραπληροφόρησης, αλλά από την άλλη δεν ταιριάζει απόλυτα με τη συνήθη κατηγορία της παραπληροφόρησης (όπως οι ψευδείς ειδήσεις ή η παραπλανητική διαφήμιση). Αν κάποιος υποστηρίζει τη λαϊκή σοφία, αυτό δεν αποτελεί απαραίτητα ισχυρή ένδειξη ότι έχει αντιεπιστημονικές πεποιθήσεις.
Μην το υποτιμάτε
Ωστόσο, η ιδέα ότι η λαϊκή σοφία είναι κατά κύριο λόγο καλοσυνάτη μπορεί να είναι ο λόγος για τον οποίο οι ειδικοί τείνουν να της δίνουν λιγότερη προσοχή. Για παράδειγμα, η πεποίθηση ότι η κατανάλωση ζεστού γάλατος πριν από τον ύπνο σας βοηθάει να κοιμηθείτε δεν πρόκειται να σας βλάψει (ακόμη και αν δεν είναι αλήθεια). Ωστόσο, άλλες παραδοχές μπορεί να είναι επικίνδυνες, όπως η ιδέα ότι η κατανάλωση συγκεκριμένων τροφών μπορεί να ενισχύσει την ανοσία του οργανισμού, γεγονός που μπορεί να οδηγήσει τους ανθρώπους να πιστεύουν ότι δεν χρειάζεται να εμβολιαστούν κατά της γρίπης ή του COVID.
Η λαϊκή σοφία, όπως και άλλα είδη παραπληροφόρησης που δεν υποστηρίζονται από την επιστήμη, συχνά διαδίδονται στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, πράγμα που σημαίνει ότι μπορεί να αποτελέσει απειλή για τη δημόσια υγεία.
Για παράδειγμα, το 2020, όταν το Ηνωμένο Βασίλειο μπήκε σε γενική καραντίνα, το Κέντρο Εγκαυμάτων στο Νοσοκομείο Παίδων του Μπέρμιγχαμ είδε 30πλάσια αύξηση του αριθμού των τραυματισμών από εγκαύματα λόγω εισπνοής ατμού. Αυτό προκλήθηκε από μια λαϊκή σοφία που διαδόθηκε στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και προέτρεπε τους γονείς να πιστέψουν ότι η εισπνοή ατμού θα μπορούσε να αποτρέψει ή να θεραπεύσει διάφορες παθήσεις του αναπνευστικού συστήματος. Αυτό ήταν ιδιαίτερα απογοητευτικό, επειδή μελέτες που έχουν δημοσιευτεί παγκοσμίως από το 1969 έχουν επισημάνει τους κινδύνους της εισπνοής ατμού.
Κάποια από τα γιατροσόφια έχουν ένα επίπεδο βιολογικής αληθοφάνειας, άλλα όμως δεν έχουν. Για παράδειγμα, η πεποίθηση ότι «ένα μήλο την ημέρα κρατάει τον γιατρό μακριά», μια ιατρική λαϊκή παροιμία που κρατάει περίπου από το 1870, πιθανώς βασίστηκε στη σοφία ότι τα μήλα είναι γεμάτα θρεπτικά συστατικά. Είναι ενδιαφέρον ότι οι επιστήμονες διαπίστωσαν ότι αν και η περιεκτικότητα των μήλων σε βιταμίνες μπορεί να μην είναι ιδιαίτερα μεγάλη, τα μήλα κατατάσσονται στην κατηγορία των λεγόμενων λειτουργικών τροφίμων τα οποία πρέπει να πληρούν επιστημονικά κριτήρια, σε αντίθεση με τις «υπερτροφές» λόγω του αριθμού των βιοδραστικών ουσιών που διαθέτουν και οι οποίες φαίνεται να προάγουν την υγεία.
Η λαϊκή σοφία δεν πρόκειται να εξαφανιστεί. Πρέπει λοιπόν να γίνει κατανοητό τι κάνει τους ανθρώπους να πιστεύουν σε αυτήν και σε ποιο βαθμό αμφισβητεί τις πεποιθήσεις της επιστήμης. Φαίνεται ότι υπάρχει μια πολύπλοκη σχέση μεταξύ των πεποιθήσεων της λαϊκής σοφίας και των πραγματικών ενεργειών των ανθρώπων για την προστασία της υγείας τους. Η κατανόηση αυτής της σχέσης θα μπορούσε να είναι το κλειδί για την πρόληψη των βλαβερών επιπτώσεών της. Εκατομμύρια ζωές εξαρτώνται από αυτό...
Πηγή: The Conversation
