Πρόσφατες αναφορές έχουν αναδείξει περιπτώσεις γιατρών που δημιουργούνται με τεχνητή νοημοσύνη και διαδίδουν αμφίβολες συμβουλές υγείας σε εκατομμύρια χρήστες των μέσων κοινωνικής δικτύωσης. Κατασκευασμένες τάσεις ευεξίας μπορούν να εξαπλωθούν εξίσου γρήγορα όπως για παράδειγμα, μια υποτιθέμενη θεραπεία αδυνατίσματος με «ροζ ζελέ».
Αυτά τα παραδείγματα αποκτούν αξιοπιστία με διαφορετικούς τρόπους. Οι influencers μπορεί να φαίνονται οικείοι και ειλικρινείς, ενώ οι γιατροί που δημιουργούνται με τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να μοιάζουν με καταρτισμένους επαγγελματίες. Όμως, ούτε η οικειότητα ούτε η κατ' επίφαση εξειδίκευση μας εγγυώνται αν ένας ιατρικός ισχυρισμός είναι ακριβής -κάθε άλλο.
Είναι απολύτως κατανοητό να απευθυνόμαστε σε φίλους και συγγενείς για διάφορες συμβουλές σχετικά με την υγεία μας. Μπορεί να γνωρίζουν τις προσωπικές μας συνθήκες με τρόπους που ένας επαγγελματίας υγείας δεν μπορεί να αντιληφθεί μέσα σε ένα σύντομο ραντεβού. Μπορούν να προσφέρουν συναισθηματική υποστήριξη και πρακτική βοήθεια, ενώ οι συμβουλές τους συνήθως δίνονται με καλή πρόθεση. Ωστόσο, κάποιος μπορεί να ενδιαφέρεται πραγματικά για εμάς, να μιλάει ειλικρινά και παρ’ όλα αυτά να κάνει λάθος το οποίο είναι πιθανό να αποβεί μοιραίο.
Αλήθεια και εμπιστοσύνη
Διάφορες έρευνες σχετικά με την ψηφιακή παραπληροφόρηση για την υγεία, δείχνουν ότι η εμπιστοσύνη μπορεί να διαδραματίζει σημαντικό ρόλο στην απόφαση για το ποιους ισχυρισμούς αποδεχόμαστε. Η εμπιστοσύνη στους γιατρούς και στους επιστημονικούς θεσμούς συνδέεται γενικά με μικρότερη ευαισθησία απέναντι σε ψευδείς ισχυρισμούς υγείας. Ωστόσο, η παραπληροφόρηση μπορεί να εξαπλωθεί μέσα από δίκτυα ανθρώπων που εμπιστευόμαστε, όταν εκείνοι τη μοιράζονται επειδή θέλουν να βοηθήσουν ή να προειδοποιήσουν άλλους.
Οι influencers των μέσων κοινωνικής δικτύωσης μπορούν να αναπαράγουν ορισμένα από τα χαρακτηριστικά μιας φιλικής σχέσης, χωρίς να έχουν προσωπική σχέση με τους ακολούθους τους. Απευθύνονται άμεσα σε αυτούς, μοιράζονται λεπτομέρειες από τη ζωή τους και επικοινωνούν με έναν μάλλον ανορθόδοξο τρόπο. Με την πάροδο του χρόνου, οι ακόλουθοι μπορεί να αναπτύξουν αυτό που πολλοί ερευνητές αποκαλούν «παρακοινωνική σχέση»: ένα μονόπλευρο αίσθημα οικειότητας με ένα πρόσωπο των μέσων ενημέρωσης. Μια πρόσφατη μετα-ανάλυση διαπίστωσε ότι οι παρακοινωνικές σχέσεις μπορούν να επηρεάσουν τις στάσεις και τη συμπεριφορά σχετικά με την υγεία, αν και η επίδρασή τους διαφέρει ανάλογα με το πλαίσιο.
Οι γιατροί... τεχνητής νοημοσύνης χρησιμοποιούν έναν διαφορετικό δρόμο για να αποκτήσουν αξιοπιστία. Λογαριασμοί σχεδιασμένοι ώστε να μοιάζουν με πραγματικούς γιατρούς μπορούν να δανείζονται την εμφάνιση και τη γλώσσα της ιατρικής αυθεντίας, χωρίς να παρέχουν αξιόπιστο τρόπο για να ελέγξει κανείς ποιος δημιούργησε το περιεχόμενο, ποια προσόντα διαθέτει ή αν οι συμβουλές βασίζονται σε επιστημονικά δεδομένα.
Η επίκληση προσωπικών ιστοριών είναι πάντα μια ιδιαίτερα πειστική μέθοδος. Κάποιος περιγράφει ότι ήταν άρρωστος, ανακάλυψε μια θεραπεία και ανάρρωσε. Η αφήγηση είναι εύκολο να παρακολουθηθεί και συχνά αποτυπώνεται στη μνήμη πιο έντονα από μια συζήτηση σχετικά με σύνθετα ιατρικά δεδομένα, πιθανότητες και στατιστικά στοιχεία.
Ακόμη και μια εντελώς αληθινή προσωπική μαρτυρία δεν μπορεί να αποδείξει ότι μια θεραπεία προκάλεσε την ανάρρωση ή ότι θα είναι ασφαλής και αποτελεσματική για άλλους ανθρώπους. Τα συμπτώματα μπορεί να βελτιώθηκαν από μόνα τους. Το άτομο μπορεί να χρησιμοποίησε πολλές θεραπείες ταυτόχρονα, να είχε λάβει αβέβαιη διάγνωση ή να παρέλειψε σημαντικές πληροφορίες. Πειράματα έχουν δείξει ότι οι προσωπικές μαρτυρίες μπορούν να επηρεάσουν τις ιατρικές αποφάσεις ακόμη και όταν στους ανθρώπους παρέχονται ταυτόχρονα ισχυρότερα στατιστικά στοιχεία.
Φόβος, ελπίδα και ακρίβεια
Το συναίσθημα μπορεί να ενισχύσει αυτό το αποτέλεσμα. Ο φόβος ή η ελπίδα μπορεί να τραβήξουν την προσοχή μας σε έναν ισχυρισμό και να τον κάνουν να παίρνει χαρακτήρα επείγοντος. Ο συναισθηματικός τόνος, όμως, σε καμία περίπτωση δεν αποτελεί ένδειξη ότι μια πληροφορία είναι ακριβής. Έρευνες δείχνουν, ωστόσο, ότι οι έντονες συναισθηματικές αντιδράσεις μπορούν να αυξήσουν την ευαισθησία απέναντι στην ψηφιακή παραπληροφόρηση για την υγεία.
Η ταυτότητα μπορεί επίσης να επηρεάσει την κρίση μας. Συμβουλές από έναν άλλο γονέα ή από έναν άνθρωπο που αντιμετωπίζει την ίδια ασθένεια μπορεί να φαίνονται πιο αξιόπιστες, επειδή ο ομιλητής μοιάζει να κατανοεί την εμπειρία μας. Η απόρριψη της συμβουλής μπορεί τότε να μοιάζει σαν απόρριψη μιας κοινότητας στην οποία ανήκουμε. Μια συστηματική ανασκόπηση διαπίστωσε ότι οι υπάρχουσες πεποιθήσεις, οι γνώσεις, η εμπιστοσύνη και ο τρόπος συλλογισμού μπορούν να επηρεάσουν τον τρόπο με τον οποίο αξιολογούμε τους ισχυρισμούς σχετικά με την υγεία.
Οι άνθρωποι μπορεί επίσης να έχουν βάσιμους λόγους να μην εμπιστεύονται τους θεσμούς υγείας. Η απαξιωτική αντιμετώπιση, οι διακρίσεις, τα βιαστικά ραντεβού και οι ανεπαρκείς εξηγήσεις μπορούν να υπονομεύσουν την εμπιστοσύνη. Έρευνες σχετικά με την εμπιστοσύνη στους οργανισμούς υγείας δείχνουν ότι η δυσπιστία μπορεί να αποτελεί μια λογική αντίδραση σε θεσμικές αποτυχίες ή σε άνιση μεταχείριση. Το να λέμε στους ασθενείς ότι πρέπει απλώς να εμπιστεύονται τους ειδικούς δεν θα αποκαταστήσει τις σχέσεις που έχουν υπονομευθεί από τα ίδια τα συστήματα υγείας.
Πέντε τρόποι αντιμετώπισης
Πώς, λοιπόν, μπορούμε να αξιολογούμε έναν ισχυρισμό σχετικά με την υγεία χωρίς να απορρίπτουμε την προσωπική εμπειρία;
- Εξετάστε τον ισχυρισμό ξεχωριστά από το πρόσωπο που τον διατυπώνει: Μια πηγή μπορεί να είναι ειλικρινής, χαρισματική ή οπτικά πειστική, χωρίς να διαθέτει την απαραίτητη εξειδίκευση για να κρίνει αν μια θεραπεία είναι αποτελεσματική. Ελέγξτε τα σχετικά προσόντα της και αν η ταυτότητά της μπορεί να επιβεβαιωθεί ανεξάρτητα.
- Αναζητήστε υποστηρικτικά στοιχεία και ανεξάρτητη συμφωνία: Παρέχουν παρόμοιες οδηγίες το ΕΣΥ, ένας κατάλληλος επαγγελματικός φορέας ή μια αξιόπιστη ιατρική εταιρεία; Μια μεμονωμένη μελέτη σπάνια αρκεί για να επιλύσει ένα ιατρικό ζήτημα, επομένως οι σημαντικοί ισχυρισμοί θα πρέπει να υποστηρίζονται από ένα ευρύτερο σώμα ερευνών.
- Ελέγξτε αν υπάρχουν εμπορικά συμφέροντα: Αναζητήστε προϊόντα, συνδέσμους συνεργατών (affiliate links), πληρωμένες συνεργασίες ή ιδιωτικά προγράμματα θεραπείας. Η οικονομική εμπλοκή δημιουργεί μια πιθανή σύγκρουση συμφερόντων, την οποία οι αναγνώστες πρέπει να γνωρίζουν.
- Να είστε επιφυλακτικοί απέναντι στις υπερβολικά γενικευμένες υποσχέσεις: Ισχυρισμοί ότι μια θεραπεία προσφέρει γρήγορα αποτελέσματα, λειτουργεί σχεδόν για όλους ή δεν έχει ουσιαστικούς κινδύνους είναι απίθανο να αντανακλούν την αβεβαιότητα και τις ατομικές διαφορές που χαρακτηρίζουν την ιατρική.
- Μάθετε να αναγνωρίζετε τα προειδοποιητικά σημάδια: Οι ισχυρισμοί περί «μυστικών» που δεν πρέπει να γνωρίζουν οι γιατροί ή οι συμβουλές να εγκαταλείψετε μια θεραπεία που σας έχει συνταγογραφηθεί αποτελούν σοβαρά προειδοποιητικά σημάδια. Όσο μεγαλύτερη είναι η πιθανή βλάβη, τόσο σημαντικότερο είναι να ελέγχετε τη συμβουλή με έναν κατάλληλα καταρτισμένο επαγγελματία υγείας, όπως έναν φαρμακοποιό ή έναν γενικό γιατρό.
Τα social media
Τα άτομα δεν μπορούν να επωμιστούν μόνα τους ολόκληρο το βάρος του εντοπισμού της παραπληροφόρησης. Οι πλατφόρμες κοινωνικής δικτύωσης επηρεάζουν το ποιοι ισχυρισμοί προβάλλονται και διαδίδονται περισσότερο, ενώ οι υπηρεσίες υγείας επηρεάζουν το κατά πόσο οι άνθρωποι αισθάνονται ότι ακούγονται και αντιμετωπίζονται με σεβασμό. Οι ερευνητές ζητούν όλο και περισσότερο μια συστημική προσέγγιση στην παραπληροφόρηση για την υγεία, η οποία θα συνδυάζει σαφέστερη δημόσια ενημέρωση, υπεύθυνο σχεδιασμό των πλατφορμών, αποτελεσματική ρύθμιση και αξιόπιστη επικοινωνία από τους επαγγελματίες υγείας.
Οι φίλοι και οι συγγενείς μπορούν να προσφέρουν πολύτιμη υποστήριξη και οι προσωπικές μαρτυρίες μπορούν να αναδείξουν εμπειρίες που ενδέχεται να μην αποτυπώνονται στην ιατρική έρευνα. Για να κρίνουμε, όμως, αν μια θεραπεία είναι ασφαλής και αποτελεσματική, απαιτούνται στοιχεία που ξεπερνούν την ιστορία οποιουδήποτε μεμονωμένου ανθρώπου.
Πηγή: THE CONVERSATIONS. COM
