Αυτός ο ξαφνικός, διαπεραστικός πόνος ταξινομείται επισήμως ως κεφαλαλγία από ψυχρό ερέθισμα ή brain freeze. Η Διεθνής Εταιρεία Κεφαλαλγίας την περιγράφει ως πονοκέφαλο που προκαλείται από την κατανάλωση, την πόση ή την εισπνοή κάποιου πολύ κρύου πράγματος. Οι όροι «πονοκέφαλος από παγωτό» και «πάγωμα εγκεφάλου» είναι βέβαια πολύ πιο εύκολοι όταν κρατάμε το μέτωπό μας από τον πόνο.
Και το φαινόμενο είναι παραδόξως συχνό. Σε μία μελέτη με 618 άτομα ηλικίας 17 έως 63 ετών, λίγο περισσότεροι από τους μισούς δήλωσαν ότι είχαν βιώσει «πάγωμα εγκεφάλου».
Οι επιστήμονες έχουν ακόμα ερωτήματα
Οι επιστήμονες εξακολουθούν να μην γνωρίζουν ακριβώς τι το προκαλεί, εν μέρει επειδή ένας πονοκέφαλος που εμφανίζεται και εξαφανίζεται σχεδόν αμέσως είναι δύσκολο να μελετηθεί.
Η επαφή πολύ κρύου φαγητού ή ποτού με τον ουρανίσκο ή το πίσω μέρος του λαιμού μπορεί να προκαλέσει τον πόνο. Σημαντικό ρόλο φαίνεται να διαδραματίζει το τρίδυμο νεύρο, ένα μεγάλο νεύρο που μεταφέρει στον εγκέφαλο πληροφορίες σχετικά με αισθήσεις, όπως ο πόνος και η θερμοκρασία, από το πρόσωπο και τμήματα του στόματος.
Όταν ο ουρανίσκος ψυχθεί απότομα, οι ερευνητές πιστεύουν ότι το κρύο ενεργοποιεί οδούς που σχετίζονται με αυτό το νεύρο. Αυτό μπορεί να εξηγεί ένα από τα πιο παράξενα χαρακτηριστικά του «brain freeze»: το κρύο βρίσκεται στο στόμα, αλλά ο πόνος γίνεται συνήθως αισθητός στο μέτωπο ή στους κροτάφους και μερικές φορές γύρω από τα μάτια.
Το φαινόμενο αυτό περιγράφεται συχνά ως αντανακλώμενος πόνος, δηλαδή πόνος που γίνεται αισθητός σε διαφορετικό σημείο από εκείνο όπου προκλήθηκε το αρχικό ερέθισμα. Έτσι εξηγείται πιθανώς γιατί μπορεί να πονάει το μέτωπό σας ενώ το κρύο βρίσκεται στο στόμα σας.
Η κυκλοφορία του αίματος
Η ροή του αίματος μπορεί επίσης να εμπλέκεται, αν και η εικόνα είναι ακόμα πιο περίπλοκη απ’ ό,τι πιστευόταν παλαιότερα.
Σε μία μελέτη, οι ερευνητές προκάλεσαν σκόπιμα «brain freeze» με παγωμένο νερό και κατέγραψαν μεταβολές στην ταχύτητα της ροής του αίματος σε μια αρτηρία που τροφοδοτεί τον εγκέφαλο. Άλλα πειράματα έχουν επίσης εντοπίσει ενδείξεις αλλαγών στην κυκλοφορία του αίματος στον εγκέφαλο κατά τη διάρκεια του φαινομένου.
Επομένως, η γνωστή εξήγηση ότι το κρύο απλώς προκαλεί συστολή των αιμοφόρων αγγείων και στη συνέχεια γρήγορη διαστολή τους είναι πιθανότατα υπερβολικά απλοποιημένη.
Η σύγχρονη έρευνα δείχνει ότι πιθανώς υπάρχει αλληλεπίδραση μεταξύ της νευρικής σηματοδότησης και των μεταβολών στη ροή του αίματος, όμως ο ακριβής μηχανισμός εξακολουθεί να μην είναι πλήρως κατανοητός.
Η συσχέτιση με την ημικρανία
Η σχέση μεταξύ του «brain freeze» και της ημικρανίας είναι επίσης πιο σύνθετη απ’ όσο μπορεί να φαίνεται.
Ορισμένες έρευνες υποδεικνύουν ότι υπάρχει σύνδεση. Σε μία μελέτη στην οποία συμμετείχαν 669 γυναίκες, όσες είχαν εμφανίσει ημικρανία κατά το προηγούμενο έτος είχαν περίπου διπλάσιες πιθανότητες να εμφανίσουν πονοκέφαλο μετά την κατανάλωση παγωμένου νερού σε σύγκριση με γυναίκες που δεν είχαν ιστορικό ημικρανίας.
Άλλες μελέτες, ωστόσο, έχουν καταλήξει σε διαφορετικά αποτελέσματα. Σε ένα πείραμα που πραγματοπποιήθηκε το μακρινό 1992, οι «πονοκέφαλοι από παγωτό» εμφανίστηκαν λιγότερο συχνά σε άτομα με ημικρανία σε σχέση με την ομάδα σύγκρισης. Μία μεγαλύτερη μελέτη του 2020 διαπίστωσε ότι τα άτομα με ημικρανία δεν είχαν περισσότερες πιθανότητες να εμφανίσουν «brain freeze», αν και όσοι το εμφάνιζαν ανέφεραν συνήθως εντονότερο πόνο.
Για ορισμένα άτομα με ημικρανία, το «brain freeze» μπορεί περιστασιακά να πυροδοτήσει μια κρίση ημικρανίας. Η μελέτη του 1992 εντόπισε έναν μικρό αριθμό ανθρώπων στους οποίους αυτό φάνηκε να συμβαίνει, όμως οι ερευνητές κατέληξαν στο συμπέρασμα ότι ο πονοκέφαλος από το παγωτό δεν αποτελεί συχνό εκλυτικό παράγοντα ημικρανίας.
Οι δύο τύποι πονοκεφάλου μπορεί να μοιράζονται ορισμένες οδούς μετάδοσης του πόνου, όμως η σχέση μεταξύ τους δεν έχει ακόμη γίνει πλήρως κατανοητή.
Γιατί το παθαίνουν τόσο συχνά τα παιδιά;
Το «brain freeze» είναι συχνό στα παιδιά και στους εφήβους, αν και η έρευνα σε μικρότερες ηλικίες παραμένει σχετικά περιορισμένη.
Μία μεγάλη έρευνα σε 8.359 εφήβους έδειξε ότι το 41% είχε βιώσει πονοκέφαλο από παγωτό.
Το πόσο γρήγορα και με πόση λαχτάρα τρώνε τα παιδιά το παγωτό μπορεί να παίζει ρόλο.
Σε ένα απλό καναδικό πείραμα με 145 μαθητές, στα παιδιά δόθηκαν 100 ml παγωτό. Η μία ομάδα έπρεπε να το φάει σε λιγότερο από πέντε δευτερόλεπτα, ενώ η άλλη χρειάστηκε περισσότερα από 30 δευτερόλεπτα.
Περίπου το 27% των παιδιών που έφαγαν γρήγορα εμφάνισαν «brain freeze», σε σύγκριση με περίπου 13% εκείνων που έτρωγαν πιο αργά.
Υπάρχει, λοιπόν, επιστημονική βάση για τη συμβουλή που δίνουν συνήθως οι γονείς όταν βλέπουν ένα παιδί να καταβροχθίζει το παγωτό του: Αργά!
Μπορείτε να το προλάβετε;
Η πρόληψη φαίνεται να είναι ευκολότερη από τη θεραπεία. Στο καναδικό πείραμα, η γρήγορη κατανάλωση παγωτού υπερδιπλασίασε την πιθανότητα εμφάνισης «brain freeze».
Σε άλλη μελέτη, το 73% των ανθρώπων που είχαν βιώσει «brain freeze» δήλωσαν ότι η πιο αργή κατανάλωση κρύων τροφών ή ποτών μείωνε είτε τη συχνότητα εμφάνισης είτε την ένταση του πόνου.
Οι περισσότερες κρίσεις διαρκούν πολύ λίγο. Στη μελέτη των 618 ατόμων, το 93% των πονοκεφάλων από «brain freeze» διήρκεσε λιγότερο από 30 δευτερόλεπτα.
Ορισμένοι, ωστόσο, διαρκούν περισσότερο. Μία πειραματική μελέτη εντόπισε μια λιγότερο συχνή μορφή που διαρκούσε κατά μέσο όρο σχεδόν τέσσερα λεπτά, ενώ τα διαγνωστικά κριτήρια της Διεθνούς Εταιρείας Κεφαλαλγίας επιτρέπουν ο πονοκέφαλος να χρειαστεί έως και 10 λεπτά για να υποχωρήσει μετά την απομάκρυνση του ψυχρού ερεθίσματος.
Υπάρχουν λίγα αξιόπιστα ερευνητικά δεδομένα που να αποδεικνύουν ότι δημοφιλή «κόλπα», όπως το να πιέζουμε τη γλώσσα στον ουρανίσκο, κάνουν τον πονοκέφαλο να εξαφανιστεί γρηγορότερα.
Ευτυχώς, το «brain freeze» συνήθως υποχωρεί από μόνο του και συνήθως σχετικά σύντομα.
Έτσι, ακόμη και μέσα στον καύσωνα, δεν υπάρχει λόγος να φοβάστε το παγωτό. Απλώς αντισταθείτε στον πειρασμό να το φάτε σαν να πρόκειται κάποιος να σας το πάρει.
Η λύση είναι απλή: Φάτε το αργά και απολαύστε το, χωρίς να σας πιάσει πονοκέφαλος.
Πηγή: THE CONVERATION. COM
