Όλοι μας έχουμε μπει σε ένα δωμάτιο και αμέσως αιφνιδιαζόμαστε επειδή δεν μπορούμε να θυμηθούμε τον λόγο για τον οποίο πήγαμε εκεί. Το μυαλό μας πάει ανάλογα με την ηλικία σε κάποια λιγότερο ή περισσότερο πρώιμη εκφύλιση αλλά οι ειδικοί είναι μάλλον καθησυχαστικοί.
Πρόκειται για το «φαινόμενο της πόρτας», μια απολύτως φυσιολογική αντίδραση του εγκεφάλου στο νέο περιβάλλον, όπως επισημαίνει ο Christian Jarrett, γνωστικός νευροεπιστήμονας και συγγραφέας.
Συμβαίνει επειδή ο εγκέφαλός μας έχει την φυσική διαδικασία να «διαμερίζει» τις δραστηριότητες και τις πληροφορίες, με βάση περιβαλλοντικά πλαίσια, όπως δωμάτια ή συγκεκριμένα μέρη.
Ο εγκέφαλος «μηδενίζει» ελαφρώς όταν μετακινούμαστε μεταξύ δωματίων, δήλωσε ο Jarrett στο BBC Science Focus, με αποτέλεσμα να μας διαφεύγουν πληροφορίες που σκεφτόμασταν ενώ βρισκόμασταν στο προηγούμενο δωμάτιο.
Σε μια σχετική έρευνα που πραγματοποίησε το Πανεπιστήμιο του Κουίνσλαντ διαπιστώθηκε ότι «το πέρασμα από πόρτες που ενώνουν πανομοιότυπα δωμάτια ως επί το πλείστον δεν επηρέαζε τη μνήμη - ίσως επειδή δεν υπήρχε αρκετή αλλαγή του πλαισίου για να δημιουργηθεί ένα σημαντικό όριο γεγονότος».
«Μόνο όταν οι ερευνητές αποσπούσαν την προσοχή των εθελοντών τους με μια ταυτόχρονη δευτερεύουσα εργασία, οι πόρτες μεταξύ πανομοιότυπων δωματίων επηρέαζαν τη μνήμη», εξηγεί ο Jarrett.
Η επίδραση είναι πολύ πιο πιθανή, υποστήριξε, όταν υπάρχει σημαντική αλλαγή στο πλαίσιο - για παράδειγμα, αν αφήσετε το σαλόνι σας για να πάτε στον κήπο.
Τα σχόλια του Jarrett απηχούν τα ευρήματα μιας ομάδας επιστημόνων από το Πανεπιστήμιο Notre Dame στην Ιντιάνα, οι οποίοι, το 2016, διεξήγαγαν ένα πείραμα που έριξε φως στο σύστημα «αρχειοθέτησης» του εγκεφάλου.
Οι ερευνητές υποστήριξαν ότι τα γεγονότα και οι αναμνήσεις «αρχειοθετούνται» από ένα δωμάτιο μόλις βγούμε σε ένα άλλο, αποθηκεύοντας τις πληροφορίες σε διαδοχικά κεφάλαια ή επεισόδια.
Οι πόρτες λειτουργούν ως ένα είδος «σκανδάλης» για αυτή τη διαδικασία, σύμφωνα με τη μελέτη, που δημοσιεύθηκε στο Quarterly Journal of Experimental Psychology.
Μια ομάδα αμερικανών ερευνητών ζήτησε από εθελοντές να χρησιμοποιήσουν τα πλήκτρα του υπολογιστή για να περιηγηθούν σε 55 «εικονικά» δωμάτια, μικρά και μεγάλα.
Κάθε δωμάτιο περιείχε ένα ή δύο τραπέζια, με αντικείμενα τα οποία οι εθελοντές έπρεπε να σηκώσουν, να μεταφέρουν στο επόμενο δωμάτιο και να τα αφήσουν ξανά σε ένα τραπέζι. Μόλις τα σήκωναν, τα αντικείμενα εξαφανίζονταν.
Καθ' όλη τη διάρκεια της δοκιμής, τους παρουσιαζόταν το όνομα ενός αντικειμένου και τους ρωτούσαν αν ήταν αυτό που κουβαλούσαν αυτή τη στιγμή ή αυτό που είχαν ήδη αφήσει κάτω.
Υπερφόρτωση της μνήμης εργασίας
Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι οι επιδόσεις της μνήμης μειώθηκαν αισθητά όταν είχαν περάσει από μια πόρτα, παρά όταν κάλυπταν την ίδια απόσταση αλλά παρέμεναν στο ίδιο δωμάτιο.
Για να επιβεβαιώσουν τα ευρήματα στην πραγματική ζωή και όχι σε υπολογιστή, η ομάδα έστησε ένα παρόμοιο περιβάλλον με δωμάτια και τραπέζια - κρύβοντας τα αντικείμενα σε κουτιά που κουβαλούσαν οι εθελοντές.
Και πάλι, οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι οι συμμετέχοντες ήταν πιο πιθανό να ξεχάσουν τι είχαν στο κουτί μόλις περνούσαν από μια πόρτα στο επόμενο δωμάτιο.
Σχολιάζοντας τα ευρήματα τους οι ερευνητές ανέφεραν ότι η μετακίνηση σε ένα νέο περιβάλλον πιθανόν να υπερφορτώνει τη μνήμη εργασίας του εγκεφάλου, σε βαθμό που να μην μπορεί να ανακαλέσει τον αρχικό λόγο για τον οποίο μπήκε σε ένα δωμάτιο.
Στην έκθεση αναφέρεται ότι οι επιπλέον πληροφορίες «υπερφορτώνουν και προσθέτουν όλο και περισσότερες πληροφορίες στη μνήμη εργασίας».
