Ένα φάρμακο που χρησιμοποιείται για τη θεραπεία της χρόνιας δυσκοιλιότητας ενδέχεται να αποτελέσει στο μέλλον μια νέα θεραπευτική επιλογή για τα επίμονα γνωστικά προβλήματα που παραμένουν σε πολλούς ασθενείς μετά την ύφεση της κατάθλιψης.
Πρόκειται για την προυκαλοπρίδη (prucalopride), έναν αγωνιστή των υποδοχέων σεροτονίνης 5-HT4, η οποία, σύμφωνα με νέα διπλά τυφλή, τυχαιοποιημένη, ελεγχόμενη με placebo μελέτη, βελτίωσε σημαντικά ορισμένες πτυχές της μνήμης και της γνωστικής λειτουργίας σε άτομα με μείζονα καταθλιπτική διαταραχή (MDD) που βρίσκονταν σε ύφεση.
Τα αποτελέσματα δημοσιεύθηκαν στο επιστημονικό περιοδικό Psychological Medicine.
Το «brain fog» επιμένει ακόμη και μετά την ύφεση
Τα γνωστικά συμπτώματα, που πολλοί ασθενείς περιγράφουν ως «brain fog», αποτελούν συχνό χαρακτηριστικό της κατάθλιψης και επηρεάζουν περίπου το 80% των ασθενών κατά τη διάρκεια ενός καταθλιπτικού επεισοδίου. Σε αρκετές περιπτώσεις, δυσκολίες στη μνήμη, τη συγκέντρωση και την ταχύτητα σκέψης επιμένουν ακόμη και όταν τα συμπτώματα της κατάθλιψης έχουν υποχωρήσει.
Ωστόσο, μέχρι σήμερα υπάρχουν ελάχιστες θεραπευτικές επιλογές που στοχεύουν ειδικά σε αυτές τις γνωστικές διαταραχές.
Γιατί μελετήθηκε η προυκαλοπρίδη;
Η προυκαλοπρίδη είναι εγκεκριμένη για τη θεραπεία της χρόνιας δυσκοιλιότητας. Τα τελευταία χρόνια, όμως, προκλινικές και πρώιμες κλινικές μελέτες έχουν δείξει ότι η ενεργοποίηση των υποδοχέων 5-HT4 μπορεί να ενισχύει τη μάθηση και τη μνήμη.
Σύμφωνα με την επικεφαλής της μελέτης, Dr Angharad de Cates, από τα Πανεπιστήμια του Birmingham και της Οξφόρδης, η δράση αυτή πιθανόν σχετίζεται με την ενίσχυση της συναπτικής πλαστικότητας στον ιππόκαμπο, την αύξηση της απελευθέρωσης ακετυλοχολίνης και τη ρύθμιση της σηματοδότησης του γλουταμικού.
Η μελέτη
Στη μελέτη συμμετείχαν 49 άτομα ηλικίας 18-40 ετών, τα οποία είχαν εμφανίσει τουλάχιστον δύο επεισόδια μείζονος κατάθλιψης, αλλά βρίσκονταν σε ύφεση για τουλάχιστον έξι μήνες και δεν λάμβαναν αντικαταθλιπτικά ή άλλα ψυχοτρόπα φάρμακα.
Οι συμμετέχοντες χωρίστηκαν τυχαία σε δύο ομάδες. Η μία έλαβε προυκαλοπρίδη (1 mg για δύο ημέρες και στη συνέχεια 2 mg ημερησίως), ενώ η άλλη placebo, για διάστημα περίπου μίας εβδομάδας.
Πριν και μετά τη θεραπεία αξιολογήθηκαν με σειρά νευροψυχολογικών δοκιμασιών που εξέταζαν τη μνήμη, την προσοχή, την εκτελεστική λειτουργία και την ταχύτητα επεξεργασίας πληροφοριών.
Βελτίωση στη μνήμη και στην ταχύτητα επεξεργασίας
Οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι όσοι έλαβαν προυκαλοπρίδη παρουσίασαν καλύτερες επιδόσεις στην άμεση ανάκληση λέξεων, μεγαλύτερη ταχύτητα στις δοκιμασίες εργαζόμενης μνήμης (N-back) και συνολικά υψηλότερη ακρίβεια και ταχύτερους χρόνους αντίδρασης στις δοκιμασίες της λεγόμενης «ψυχρής» (μη συναισθηματικής) γνωστικής λειτουργίας.
Τα οφέλη αυτά δεν φάνηκε να σχετίζονται με αλλαγές στη διάθεση των συμμετεχόντων, γεγονός που υποδηλώνει ότι η επίδραση του φαρμάκου αφορά άμεσα τη γνωστική λειτουργία.
«Πρόκειται για μια ιδιαίτερα συναρπαστική εξέλιξη», δήλωσε η Dr Angharad de Cates. «Πιστεύω ότι τα αποτελέσματα της μελέτης αποτελούν μια πολύ ισχυρή βάση για να θεωρήσουμε ότι αυτά τα φάρμακα μπορούν να βελτιώσουν τη γνωστική λειτουργία σε αυτή την ομάδα ασθενών.»
Ωστόσο, υπογράμμισε ότι απαιτούνται μεγαλύτερες μελέτες πριν η προυκαλοπρίδη μπορέσει να χρησιμοποιηθεί για αυτόν τον σκοπό στην κλινική πράξη.
Καλή ανεκτικότητα αλλά και περιορισμοί
Η θεραπεία ήταν γενικά καλά ανεκτή. Η μειωμένη όρεξη αναφέρθηκε λίγο συχνότερα στην ομάδα που έλαβε προυκαλοπρίδη, χωρίς να καταγραφούν σημαντικά προβλήματα ασφάλειας.
Οι ερευνητές επισημαίνουν, ωστόσο, αρκετούς περιορισμούς:
- ο αριθμός των συμμετεχόντων ήταν μικρός,
- η διάρκεια της θεραπείας ήταν μόλις 7-10 ημέρες,
- οι περισσότεροι συμμετέχοντες ήταν γυναίκες, λευκής φυλής και υψηλού μορφωτικού επιπέδου,
- δεν είχαν όλοι εμφανή γνωστικά ελλείμματα πριν από τη θεραπεία.
Επιπλέον, η μελέτη δεν μπορεί να απαντήσει ακόμη στο ερώτημα εάν οι βελτιώσεις στις εργαστηριακές δοκιμασίες μεταφράζονται σε καλύτερη λειτουργικότητα στην καθημερινή ζωή.
Προοπτικές και επόμενα βήματα
Η ερευνητική ομάδα σχεδιάζει πλέον να διερευνήσει πόσο διαρκούν τα γνωστικά οφέλη της προυκαλοπρίδης και ποιοι ακριβώς νευροβιολογικοί μηχανισμοί ευθύνονται για αυτά.
Παράλληλα, εξετάζεται εάν οι αγωνιστές των υποδοχέων 5-HT4 θα μπορούσαν να έχουν ευρύτερη εφαρμογή όχι μόνο στην κατάθλιψη αλλά και σε άλλες ψυχιατρικές διαταραχές όπου η γνωστική δυσλειτουργία αποτελεί βασικό σύμπτωμα, όπως οι ψυχώσεις.
Η Dr Nina Kraguljac, από το Ohio State University και πρόεδρος του Συμβουλίου Έρευνας της Αμερικανικής Ψυχιατρικής Εταιρείας, χαρακτήρισε τα αποτελέσματα ενθαρρυντικά, αλλά τόνισε ότι πρόκειται για ένα πρώτο βήμα.
Όπως σημείωσε, τα γνωστικά οφέλη ήταν σχετικά μέτρια και παραμένει άγνωστο αν οι βελτιώσεις στις δοκιμασίες μνήμης και προσοχής οδηγούν σε ουσιαστική βελτίωση της καθημερινής λειτουργικότητας των ασθενών.
Πηγή: Medscape
