Ποιο ήταν το πρώτο πράγμα που κάνατε όταν ξυπνήσατε σήμερα το πρωί; Αν πιάσατε το τηλέφωνό σας και περιηγηθήκατε στις ειδήσεις με θανάτους, βία και καταστροφές, κάνετε κάτι που ονομάζεται doomscrolling, επί το ελληνικότερον, σκρολάρισμα στην καταστροφή. Και σίγουρα δεν αποτελείτε εξαίρεση.

Είναι μια κατανοητή παρόρμηση: με πολέμους να μαίνονται σε όλο τον κόσμο, συχνές μαζικές εκτελέσεις, πολλαπλές κλιματικές καταστροφές και έναν πολωμένο πολιτικά κι κοινωνικά πληθυσμό, οι ειδήσεις που παράγονται είναι ως επί το πλείστον …κακορίζικες, οπότε δεν υπάρχουν και πολλές άλλες επιλογές. Ήδη ωστόσο, έχουν καταγραφεί οι αρνητικές επιπτώσεις αυτής της συνήθειας και οι ειδικοί έχουν καταρτίσει οδηγίες διαχείρισης του ενώ δεν είναι και λίγοι αυτοί που για να γλυτώσουν προτιμούν να επιστρέψουν στα…. «χαζά» κινητά, αυτά δηλαδή που δεν έχουν πρόσβαση στο Διαδίκτυο.

Το φαινόμενο του doomscrolling - μία από τις λέξεις της χρονιάς του 2020 του Oxford English Dictionary - έγινε γνωστό κατά τη διάρκεια της πανδημίας, όταν η παρακολούθηση των εξελίξεων σε επίπεδο θανάτων, lockdown παγκοσμίως, οικονομικών επιπτώσεων κτλ, ήταν επιβεβλημένη σ’ έναν βαθμό για να μπορέσουμε να καταρτίσουμε την στρατηγική επιβίωσης μας.

Πέντε χρόνια μετά ωστόσο εξακολουθούμε να ζούμε μέσα σε τεράστια κοινωνική, πολιτική και οικονομική αναταραχή και το doomscrolling έχει αναδειχθεί σε ύπουλη απειλή για το μυαλό και το σώμα μας, λένε οι ειδικοί του Χάρβαρντ.

Οι γυναίκες είναι ιδιαίτερα ευάλωτες

Ποιος είναι ευάλωτος; Πρακτικά όλοι μας, είναι η απάντηση. Αν έχουμε μια συσκευή με πρόσβαση στο Διαδίκτυο το doomscrolling είναι μάλλον αναπόφευκτο.

Η συμπεριφορά αυτή έχει τις ρίζες της στο μεταιχμιακό σύστημα του εγκεφάλου μας το οποίο κυριαρχείται από μια δομή που ονομάζεται αμυγδαλή. Προωθεί την αυτοσυντήρηση και οδηγεί την αντίδραση «μάχης ή φυγής» σε περίπτωση κινδύνου, οπότε σε αυτό το πλαίσιο μας βάζει τη διαδικασία να «σκανάρουμε» το περιβάλλον για τυχόν απειλές.

«Το άγχος υποδαυλίζει την πρωταρχική μας παρόρμηση για σκρολάρισμα», εξηγεί η δρ. Aditi Nerurkar, Λέκτορας στο τμήμα Ολιστικής και Κοινωνικής Ιατρικής στην Ιατρική Σχολή του Χάρβαρντ «Είμαστε υπερ-επιφυλακτικοί και ανιχνεύουμε τον κίνδυνο. Όσο περισσότερο σκρολάρετε, τόσο περισσότερο αισθάνεστε ότι πρέπει να το κάνετε».

Επιπλέον, έρευνα έχει δείξει ότι η διαδικασία αυτή προκαλεί και έκκριση μεγαλύτερης ποσότητας ντοπαμίνης, το αποτέλεσμα της οποίας μπορεί να είναι εθιστικό.

Αλλά δύο βασικές ομάδες είναι ιδιαίτερα ευάλωτες: οι γυναίκες και τα άτομα με ιστορικό ψυχικού τραύματος. Οι γυναίκες επειδή συνήθως το περιεχόμενο αρνητικών ειδήσεων εμφανίζουν καταστάσεις όπου τα θύματα είναι γυναίκες και παιδιά.

Εν τω μεταξύ, οι άνθρωποι που έχουν ζήσει βία κάνουν doomscrolling από φόβο. Δεν αισθάνονται ασφαλείς στον κόσμο και θέλουν να καταλάβουν τι συμβαίνει ώστε να ηρεμήσουν το άγχος τους. Αλλά σε αυτούς τους ίδιους ανθρώπους, το doomscrolling λειτουργεί ως σκανδάλη του προυπάρχοντος τραύματος», εξηγεί ο δρ. Richard Mollica, καθηγητής ψυχιατρικής στην Ιατρική Σχολή του Χάρβαρντ.

Σωματικές και ψυχικές επιπτώσεις

Ίσως δεν αποτελεί έκπληξη το γεγονός ότι οι ειδήσεις με φρικιαστικό περιεχόμενο μπορεί να μας προκαλέσουν ναυτία. Δεν κάνουν όμως μόνο αυτό στον οργανισμό μας. Άλλες σωματικές εκδηλώσεις της υπερέκθεσης μας στην αρνητική ειδησεογραφία είναι οι πονοκέφαλοι, η μυϊκή ένταση, ο πόνος στον αυχένα και τους ώμους, η μειωμένη όρεξη, η δυσκολία στον ύπνο, ακόμη και η αυξημένη αρτηριακή πίεση.

Ερευνητική ανασκόπηση που δημοσιεύθηκε τον Απρίλιο του 2023 στο Applied Research in Quality of Life ανέλυσε τρεις ξεχωριστές μελέτες στις οποίες συμμετείχαν συνολικά περίπου 1.200 ενήλικες από τις οποίες προέκυψε ότι το doomscrolling συνδέεται με χειρότερη ψυχική υγεία και ικανοποίηση από τη ζωή.

Μια μελέτη του Αυγούστου 2024 σε 800 ενήλικες που δημοσιεύθηκε στο Computers in Human Behavior Reports ενισχύει αυτά τα ευρήματα, δείχνοντας ότι το doomscrolling προκαλεί μεγαλύτερα επίπεδα υπαρξιακού άγχους - ένα αίσθημα τρόμου ή πανικού που προκύπτει όταν αντιμετωπίζουμε τους περιορισμούς της ύπαρξής μας.

Πώς να το περιορίσετε

Αν και η ενημέρωση για τα θέματα της επικαιρότητας είναι απαραίτητη, το doomscrolling δεν προσφέρει κανένα επιπλέον όφελος. Το αντίδοτο σε αυτόν τον εθισμό, αντίθετα με άλλους, όπως επισημαίνουν οι ειδικοί δεν είναι η αποχή αλλά η μείωση της έκθεσης

Αυτό μπορεί να επιτευχθεί με την στρατηγική της εφαρμογής ορίων στην ψηφιακή έκθεση ή Δίαιτα περιορισμού έκθεσης στα μέσα, όπως την αναφέρει σχετικό άρθρο της Αμερικανικής Ψυχολογικής Εταιρείας ώστε το σώμα και το μυαλό μας να μπορούν να παίρνουν ανάσα από τα στρεσογόνα ερεθίσματα.

Κρατήστε το τηλέφωνό σας μακριά από το κομοδίνο σας. Αυτό δεν σημαίνει ότι δεν μπορεί να βρίσκεται στην κρεβατοκάμαρα, αλλά το να κρατάτε το τηλέφωνό σας μακριά σημαίνει ότι δεν μπορείτε να αποφύγετε ευκολότερα την παρόρμηση να το πιάσετε στα χέρια σας με το που ξυπνάτε.

Ακολουθήστε το παράδειγμα στο χώρο εργασίας σας. Αντίστοιχα, τοποθετήστε το τηλέφωνό σας σε ένα συρτάρι του γραφείου ή σε απόσταση 10 ή περισσότερων μέτρων από το σημείο όπου κάθεστε κατά τη διάρκεια των ωρών εργασίας.

Μην τρώτε «αγκαλιά» με το κινητό. Την ώρα του γεύματος, αφήστε το τηλέφωνό σας σε ένα σημείο που είναι μακριά από το τραπέζι και βάλτε το σε αθόρυβη λειτουργία.

Γκριζάρετε τα χρώματα της οθόνης του κινητού. Αυτός ο τύπος οπτικού ορίου κάνει το σκρολάρισμα λιγότερο δελεαστικό, μειώνοντας τα επίπεδα κορεσμού των χρωμάτων στην οθόνη σας.

Αποκλείστε τις ειδοποιήσεις. Αυτού του είδους τα μπιπ και τα κουδουνίσματα - τα οποία μας ειδοποιούν για νέους τίτλους, μηνύματα ηλεκτρονικού ταχυδρομείου κτλ, μπορούν να σιγαστούν πολύ εύκολα μέσω των ρυθμίσεων του κινητού σας. Είναι κίνηση ματ ώστε να αποκατασταθούν οι ρόλοι και να χρησιμοποιείτε εσείς την συσκευή σας και όχι αυτή εσάς!

Απλά πείτε όχι. Πείτε στους ανθρώπους που μοιράζονται καταθλιπτικές ή βίαιες ιστορίες ότι δεν σας ενδιαφέρει.

Επικεντρωθείτε στα καλά. Γίνετε εθελοντές σε μια φιλανθρωπική οργάνωση ή υπηρετήστε έναν άλλον καλό σκοπό όπως ένα καταφύγιο ζώων. Πάρτε μέρος σε δραστηριότητες που απελευθερώνουν συναισθηματικά, όπως ένα μάθημα χορού ή περιπάτους στη φύση.

Μιλήστε με το γιατρό σας. Αν διαπιστώσετε ότι δεν μπορείτε να σταματήσετε την καταστροφολογία ή ότι σας αναστατώνει εξαιρετικά, ήρθε η ώρα να το συζητήσετε με έναν επαγγελματία.

Πηγές: Healthline, Harvard Health Publishing, American Psychological Association