Για δεκαετίες επικρατούσε η άποψη ότι τα βασικά χαρακτηριστικά της προσωπικότητας παραμένουν σχεδόν αμετάβλητα μετά την ενηλικίωση. Ωστόσο, νέα επιστημονική μελέτη έρχεται να αμφισβητήσει αυτή την πεποίθηση, δείχνοντας ότι η προσωπικότητα εξελίσσεται σημαντικά σε όλη τη διάρκεια της ζωής.

Η μελέτη, που δημοσιεύθηκε στο περιοδικό Communications Psychology, διαπίστωσε ότι οι αλλαγές στα πέντε βασικά χαρακτηριστικά της προσωπικότητας – εξωστρέφεια, δεκτικότητα (συνεργατικότητα), ευσυνειδησία, νευρωτισμός και δεκτικότητα σε νέες εμπειρίες – είναι συγκρίσιμες ή ακόμη και μεγαλύτερες από τις αλλαγές που παρατηρούνται σε παράγοντες όπως η υγεία, το εισόδημα ή η ικανοποίηση από τη ζωή.

Τι πιστεύουν οι άνθρωποι και τι δείχνουν τα δεδομένα

Στο πρώτο μέρος της έρευνας, 887 ενήλικες στις Ηνωμένες Πολιτείες κλήθηκαν να αξιολογήσουν πόσο θεωρούν ότι μεταβάλλονται 25 διαφορετικά χαρακτηριστικά και παράγοντες της ζωής, από την ηλικία των 15 έως τα 90 έτη.

Οι περισσότεροι συμμετέχοντες κατέταξαν τα χαρακτηριστικά της προσωπικότητας μεταξύ των πιο σταθερών στοιχείων του ανθρώπου.

Στη συνέχεια, οι ερευνητές ανέλυσαν δεδομένα από οκτώ μεγάλες διαχρονικές μελέτες που περιλάμβαναν συνολικά 166.971 άτομα από τις ΗΠΑ, τη Γερμανία, την Αυστραλία και την Ολλανδία. Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι η πραγματικότητα διαφέρει σημαντικά από τις αντιλήψεις του κοινού.

Η προσωπικότητα μεταβάλλεται σε όλη τη ζωή

Η ανάλυση αποκάλυψε ότι τα χαρακτηριστικά της προσωπικότητας αλλάζουν τόσο από χρόνο σε χρόνο όσο και συνολικά κατά τη διάρκεια της ζωής.

Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η ευσυνειδησία, δηλαδή η τάση ενός ατόμου να είναι οργανωμένο, υπεύθυνο και συνεπές. Σύμφωνα με τους ερευνητές, το χαρακτηριστικό αυτό δεν παραμένει ίδιο στην εφηβεία και στα 90 χρόνια ζωής, αλλά εξελίσσεται σημαντικά.

Παράλληλα, η εξωστρέφεια και η δεκτικότητα σε νέες εμπειρίες συγκαταλέγονταν μεταξύ των χαρακτηριστικών που εμφάνισαν τις μεγαλύτερες μεταβολές κατά τη διάρκεια της ζωής.

Υποτιμούμε πόσο μπορούμε να αλλάξουμε

Ένα από τα πιο εντυπωσιακά ευρήματα της μελέτης είναι το μεγάλο χάσμα ανάμεσα στις αντιλήψεις των ανθρώπων και στα πραγματικά δεδομένα.

Οι συμμετέχοντες υποτίμησαν τις αλλαγές στην προσωπικότητα στο 90% των περιπτώσεων όταν αφορούσαν μεταβολές από έτος σε έτος, ενώ όσον αφορά τις αλλαγές που συμβαίνουν σε ολόκληρη τη διάρκεια της ζωής, τις υποτίμησαν στο 100% των περιπτώσεων.

Αντίθετα, ήταν αρκετά πιο ακριβείς όταν εκτιμούσαν μεταβολές σε άλλους τομείς, όπως η κατάσταση της υγείας τους.

Ένας μύθος που καταρρίπτεται

Για πολλά χρόνια τόσο το ευρύ κοινό όσο και αρκετοί ψυχολόγοι θεωρούσαν ότι η προσωπικότητα είναι κυρίως κληρονομική και παραμένει σχεδόν αμετάβλητη μετά την παιδική ηλικία.

Οι ερευνητές επισημαίνουν ότι η αντίληψη αυτή εξακολουθεί να επηρεάζει τον τρόπο με τον οποίο οι άνθρωποι βλέπουν τον εαυτό τους. Ακόμη και όσοι επιδιώκουν την προσωπική ανάπτυξη συχνά περιγράφουν τις αλλαγές ως «ανακάλυψη του αληθινού εαυτού» και όχι ως πραγματική μεταβολή της προσωπικότητάς τους.

Τα νέα ευρήματα, ωστόσο, δείχνουν ότι η φράση «έτσι είμαι εγώ» δεν ανταποκρίνεται πλήρως στην πραγματικότητα. Αντίθετα, η προσωπικότητα μπορεί να αλλάζει σταδιακά και ουσιαστικά καθ' όλη τη διάρκεια της ζωής.

Οι περιορισμοί της έρευνας

Οι επιστήμονες επισημαίνουν ότι η μελέτη εξέτασε τον μέσο όρο των αλλαγών σε πολύ μεγάλους πληθυσμούς και όχι την πορεία κάθε ατόμου ξεχωριστά. Όπως αναφέρουν, ο συνδυασμός πληθυσμιακών δεδομένων με εξατομικευμένες αναλύσεις θα μπορούσε να αποδώσει ακόμη πιο ολοκληρωμένη εικόνα για το πώς εξελίσσεται η προσωπικότητα στη διάρκεια της ζωής.