Οι κίνδυνοι του καπνίσματος για την υγεία είναι γνωστές εδώ και δεκαετίες. Ωστόσο οι φωνές για την ανάγκη ελέγχου και διακοπής της επιβλαβούς αυτής συνήθειας φαίνεται πως πέφτουν στο κενό. Πάνω από 1 δισεκατομμύριο άτομα παγκοσμίως εξακολουθούν να καπνίζουν, με τον συνολικό αριθμό καπνιστών να αυξάνεται συνεχώς, ενώ κάθε χρόνο 8 εκατομμύρια άνθρωποι βρίσκουν πρόωρο θάνατο από σχετιζόμενα με το κάπνισμα νοσήματα.

Μόνο στην ΕΕ, το κάπνισμα αποτελεί το κύριο αίτιο θνητότητας από καρκίνο που μπορεί να προληφθεί. Το 27% του συνόλου των οφειλόμενων σε καρκίνο θανάτων συνδέονται με το κάπνισμα. Η εξάλειψη της συνήθειας εκτιμάται ότι θα μπορούσε να οδηγήσει στην αποτροπή έως και 90% του συνόλου των περιστατικών καρκίνου του πνεύμονα.

Photo: Eurokinissi

Η διακοπή του καπνίσματος συνεχίζει να αποτελεί τη βέλτιστη επιλογή, αλλά άλυτη παραμένει η «εξίσωση» που απαντήσει πως θα ξεπεραστούν τα εμπόδια που δυσχεραίνουν την πορεία προς την απαλλαγή όλων από την επιβλαβή συνήθεια.

Διεθνώς, επιστήμονες εκτιμούν ότι απαιτείται ανασχεδιασμός των στρατηγικών ελέγχου του καπνίσματος, ώστε να συμπεριλάβουν επιπρόσθετες παραμέτρους, όπως η μείωση της βλάβης πιθανώς μέσω της χρήσης εναλλακτικών προϊόντων, δυνητικά χαμηλότερου κινδύνου.

Με στόχο να βοηθήσει τους καπνιστές και τις οικογένειες τους και να συμβάλει ουσιαστικά στη βελτίωση της υγείας όλων, ιδρύθηκε η SCOHRE, ειδικά σε μία περίοδο κατά την οποία η συζήτηση σχετικά με τη μείωση της βλάβης από το κάπνισμα βρίσκεται ακόμη σε πρώιμο στάδιο.

Η Εταιρεία θα επιχειρήσει την έναρξη ενός ανοιχτού και εποικοδομητικού διαλόγου για να συμβάλει στη δημιουργία μιας νέας ευρύτερης προσέγγισης για τις πολιτικές ελέγχου του καπνίσματος. Αξίζει να σημειώσουμε ότι δεσμεύθηκε ότι δεν θα λάβει καμία οικονομική επιχορήγηση, άμεση ή έμμεση, από την καπνοβιομηχανία.

Έχει 22 ιδρυτικά μέλη από 16 χώρες, ανάμεσα τους και Έλληνες. Πρόκειται για επιστήμονες από όλους τους τομείς, ιατρούς, ειδικούς στον σχεδιασμό πολιτικών, ειδικούς στην επιστήμη της συμπεριφοράς, ακαδημαϊκούς και επαγγελματίες του χώρου.

Ένας εξ αυτών, ο Δημήτρης Ρίχτερ, MD, FESC, FAHA, Διευθυντής της Καρδιολογικής Κλινικής της Ευρωκλινικής Αθηνών, μίλησε στο News4Health για το φιλόδοξο εγχείρημα.

• Δρ Ριχτερ, δεκαετίες τώρα έχει καταστεί σαφές πως ο περιορισμός της καπνιστικής συνήθειας και ο έλεγχος του καπνίσματος είναι καίριας σημασίας για την πρόληψη νοσηροτήτων και θανάτων. Ο στόχος όμως συνεχίζει να μας διαφεύγει. Τι πρέπει να αλλάξει για τον πετύχουμε;

Δυστυχώς το κάπνισμα αποτελεί μία εξαιρετικά εθιστική συνήθεια και μεγάλο τμήμα καπνιστών δεν θέλει πραγματικά ή αδυνατεί ψυχολογικά να τη σταματήσει, θεωρώντας πως η άμεση ικανοποίηση από την πρόσληψη νικοτίνης είναι πιο σημαντική από τους επιβεβαιωμένους κινδύνους που εγκυμονούν.

Το ποσοστό καπνιστών που διακόπτει από μόνο του ετησίως είναι πολύ χαμηλό και μολονότι οι πολιτικές δημόσιας υγείας που έχουν αυστηροποιηθεί ως προς το κάπνισμα αποδίδουν καρπούς, με το ποσοστό καπνιστών να μειώνεται παγκοσμίως, το πρόβλημα εξακολουθεί να είναι μεγάλο.

Αυτό που μπορούμε να αλλάξουμε είναι η εντατικοποίηση των μέτρων διακοπής καπνίσματος, η ευκολότερη δωρεάν πρόσβαση σε ιατρεία διακοπής καπνίσματος η δυνατότητα συνταγογράφησης των θεραπειών για τη διακοπή του καπνίσματος και, όπου και αυτά αποτυγχάνουν, η ενημέρωση των καπνιστών για τα προϊόντα που προκαλούν έκθεση σε χαμηλότερο κίνδυνο είναι σημαντική, διότι μολονότι όχι ασφαλή, τα προϊόντα αυτά εκθέτουν τον οργανισμό σε σημαντικά μικρότερες ποσότητες καρκινογόνων ουσιών.

• Πως μπορεί να συμβάλει η SCOHRE; Ποια είναι τα επιχειρήματα εκείνα που θα καταφέρουν να πείσουν την παγκόσμια κοινότητα για την αναγκαιότητα να υπάρξει επίσημη πολιτική για τη μείωση της βλάβης από το κάπνισμα;

Αυτό που επιθυμεί η SCOHRE, ως επιστημονικός φορέας, είναι να βοηθήσει ως θεσμικός συνομιλητής σχετικά με την υπάρχουσα γνώση για τις τεχνικές διακοπής καθώς και τα δεδομένα για τα εναλλακτικά προϊόντα καπνού.

Μόνο οι ΗΠΑ έχουν μέχρι στιγμής διαδικασίες όπου τα νεώτερα προϊόντα καπνού περνούν από εγκριτικές διαδικασίες, ελέγχεται ο πλήρης φάκελος τους αναφορικά με τις επιστημονικές μελέτες τους και είτε εγκρίνονται είτε τους ζητείτε περαιτέρω έρευνα.

Τα προϊόντα θέρμανσης και όχι καύσης πέρασαν τη διαδικασία αυτή και εγκρίθηκαν στις ΗΠΑ ως προϊόντα χαμηλότερης έκθεσης σε κίνδυνο ενώ τα ηλεκτρονικά τσιγάρα αρχικά διέφυγαν της δοκιμασίας αυτής, μη θεωρούμενα ως καπνικά προϊόντα, αλλά μετά από την γνωστή ιστορία με τη νόσο EVALI, δηλαδή τη χημική πνευμονία που οδήγησε σε θάνατο πολλούς ατμιστές στις ΗΠΑ, (από ότι φαίνεται από τη χρήση υγρών μη δοκιμασμένων και εγκεκριμένων που περιείχαν βιταμίνη Ε), αρχίσαν και αυτά τώρα να περνούν την εγκριτική διαδικασία.

• Είναι επαρκή τα επιστημονική δεδομένα για να πούμε με σιγουριά πώς τα εναλλακτικά προϊόντα καπνίσματος αποτελούν μια λιγότερο επιβλαβή, ασφαλέστερη επιλογή σε σχέση με το τσιγάρο;

Όχι. Μας λείπουν πολλά δεδομένα ακόμα και είμαστε μακριά από το να πούμε πως τα δεδομένα είναι επαρκή.

Το θετικό είναι πως όλες οι μέχρι στιγμές μελέτες έχουν παρόμοια τάση στα αποτελέσματα τους, δηλαδή μικρότερη βλάβη συγκριτικά με το κανονικό κάπνισμα και περισσότερη από τους μη καπνιστές.

Όσον αφορά τις γνωστότερες καρκινογόνες ουσίες του τσιγάρου φαίνεται πως τα νεότερα προϊόντα καπνού τις εμπεριέχουν σε περίπου 90%χαμηλότερο ποσοστό.

• Γιατί, όμως, η συζήτηση συνιστά πεδίο αντιπαράθεσης; Γιατί υπάρχει επιφυλακτικότητα από τις κυβερνήσεις να ακολουθήσουν;

Η αντιπαράθεση ξεκινά από το φιλοσοφικό ερώτημα αν ένας γιατρός μπορεί να συστήσει ένα προϊόν που βλάπτει, όπως τα νεότερα καπνικά προϊόντα, διότι είναι σημαντικά λιγότερο βλαβερό από την υπάρχουσα συνήθεια του καπνίσματος.

Κάποιοι είναι έντονα θετικοί, διότι τα δεδομένα δείχνουν πως θα μειωθούν σε βάθος χρόνου οι θάνατοι από το κάπνισμα και άλλοι επιμένουν πως ο μόνος δρόμος είναι η απόλυτη διακοπή του καπνίσματος.

Όλοι δίκιο έχουν από τη σκοπιά τους, το θέμα είναι τι καταφέρνουμε και πως θα χειριστούμε σήμερα καπνιστές που δεν μπορούν να διακόψουν και σε αυτό τα νεώτερα προϊόντα έχουν μία θετική συνεισφορά.

Ταυτόχρονα βέβαια είναι ακόμα πιο σημαντικό να αποφευχθεί η χρήση των προϊόντων αυτών και η έναρξη του ατμίσματος από εφήβους, κάτι που η βιομηχανία καπνού -όταν δημιουργεί υγρά με γεύση τσιχλόφουσκας- το μόνο που κάνει είναι να προκαλεί την οργή όλων των επιστημόνων

• Στην Ελλάδα έχουν γίνει από το υπουργείο Υγείας βήματα στο κομμάτι της μείωσης της βλάβης από το κάπνισμα. Τι αποτέλεσμα περιμένετε πως θα έχουν;

Αυτό θεωρώ πως πρέπει να είναι μία οργανωμένη πολιτική από την Ευρωπαϊκή ένωση με συγκεκριμένες διαδικασίες και στόχους και στο κομμάτι αυτό η ύπαρξη του SCHORE με έδρα τις Βρυξέλλες και επιστήμονες από όλο το κόσμο που ασχολούνται επιστημονικά δεκαετίες τώρα με τη βλάβη από το καπνό μπορεί αν βοηθήσει σημαντικά.

Photo: Eurokinissi