Σύμφωνα με νέα έκθεση του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας (ΠΟΥ) που δόθηκε στη δημοσιότητα σήμερα, Δευτέρα 13 Οκτωβρίου, μεταξύ 2018 και 2023, η ανθεκτικότητα στα αντιβιοτικά αυξήθηκε σε ποσοστό άνω του 40% των συνδυασμών παθογόνων–αντιβιοτικών που παρακολουθούνται, με μέση ετήσια αύξηση 5–15%.

Απειλή για τη δημόσια υγεία

Δεδομένα που αναφέρθηκαν στο Παγκόσμιο Σύστημα Επιτήρησης της Αντιμικροβιακής Ανθεκτικότητας και Χρήσης (GLASS) του ΠΟΥ από περισσότερες από 100 χώρες προειδοποιούν ότι η αυξανόμενη ανθεκτικότητα σε βασικά αντιβιοτικά αποτελεί ολοένα μεγαλύτερη απειλή για τη δημόσια υγεία παγκοσμίως.

Η νέα Παγκόσμια Έκθεση Επιτήρησης της Ανθεκτικότητας στα Αντιβιοτικά 2025 παρουσιάζει, για πρώτη φορά, εκτιμήσεις επικράτησης ανθεκτικότητας σε 22 αντιβιοτικά που χρησιμοποιούνται για τη θεραπεία λοιμώξεων του ουροποιητικού και του γαστρεντερικού συστήματος, του αίματος και της γονόρροιας. Η έκθεση καλύπτει οκτώ κοινά βακτηριακά παθογόνα: Acinetobacter spp., Escherichia coli, Klebsiella pneumoniae, Neisseria gonorrhoeae, Salmonella spp. (μη τυφοειδούς τύπου), Shigella spp., Staphylococcus aureus και Streptococcus pneumoniae — καθένα συνδεδεμένο με μία ή περισσότερες από τις παραπάνω λοιμώξεις.

Ο κίνδυνος ποικίλλει ανά τον κόσμο

Ο ΠΟΥ εκτιμά ότι η ανθεκτικότητα στα αντιβιοτικά είναι υψηλότερη στις περιοχές της Νοτιοανατολικής Ασίας και της Ανατολικής Μεσογείου, όπου μία στις τρεις αναφερόμενες λοιμώξεις ήταν ανθεκτική.
Στην Αφρικανική Περιοχή, μία στις πέντε λοιμώξεις ήταν ανθεκτική. Η ανθεκτικότητα είναι επίσης συχνότερη και επιδεινώνεται σε περιοχές όπου τα συστήματα υγείας δεν έχουν επαρκή δυνατότητα διάγνωσης ή θεραπείας βακτηριακών παθογόνων.

«Η μικροβιακή ανθεκτικότητα ξεπερνά τις προόδους της σύγχρονης ιατρικής, απειλώντας την υγεία των οικογενειών παγκοσμίως», δήλωσε ο Δρ. Τέντρος Αντανόμ Γκεμπρεγέσους, Γενικός Διευθυντής του ΠΟΥ και προσθέτει: «Καθώς οι χώρες ενισχύουν τα συστήματα επιτήρησης της ανθεκτικότητας, πρέπει να χρησιμοποιούμε υπεύθυνα τα αντιβιοτικά και να διασφαλίζουμε ότι όλοι έχουν πρόσβαση στα κατάλληλα φάρμακα, αξιόπιστες διαγνωστικές εξετάσεις και εμβόλια. Το μέλλον μας εξαρτάται από την ενίσχυση των συστημάτων πρόληψης, διάγνωσης και θεραπείας των λοιμώξεων, καθώς και από την καινοτομία σε νέα αντιβιοτικά και ταχείες μοριακές διαγνωστικές μεθόδους».

Μεγαλύτερη απειλή τα Gram-αρνητικά βακτήρια

Η έκθεση αναφέρει ότι τα ανθεκτικά στα φάρμακα Gram-αρνητικά βακτήρια γίνονται όλο και πιο επικίνδυνα παγκοσμίως, με το μεγαλύτερο βάρος να πλήττει τις χώρες που είναι λιγότερο εξοπλισμένες να ανταποκριθούν. Μεταξύ αυτών, τα E. coli και K. pneumoniae είναι τα κυριότερα ανθεκτικά Gram-αρνητικά βακτήρια που εντοπίζονται σε λοιμώξεις του αίματος, οι οποίες συχνά οδηγούν σε σήψη, οργανική ανεπάρκεια και θάνατο.

Περισσότερο από 40% των στελεχών E. coli και 55% των K. pneumoniae παγκοσμίως είναι πλέον ανθεκτικά στις κεφαλοσπορίνες τρίτης γενιάς, που αποτελούν την πρώτη επιλογή θεραπείας για αυτές τις λοιμώξεις. Στην Αφρική, η ανθεκτικότητα υπερβαίνει το 70%.

Άλλα ζωτικά αντιβιοτικά, όπως οι καρβαπενέμες και οι φθοριοκινολόνες, χάνουν επίσης την αποτελεσματικότητά τους έναντι των E. coli, K. pneumoniae, Salmonella και Acinetobacter.

Η ανθεκτικότητα στις καρβαπενέμες, που κάποτε ήταν σπάνια, γίνεται ολοένα συχνότερη, περιορίζοντας τις θεραπευτικές επιλογές και οδηγώντας σε εξάρτηση από «αντιβιοτικά έσχατης επιλογής» — τα οποία είναι ακριβά, δυσεύρετα και συχνά μη διαθέσιμα σε χώρες χαμηλού και μεσαίου εισοδήματος.

Πρόοδος στην επιτήρηση

Η συμμετοχή των χωρών στο σύστημα GLASS έχει αυξηθεί από 25 χώρες το 2016 σε 104 το 2023.

Ωστόσο, το 48% των χωρών δεν υπέβαλε δεδομένα για το 2023 και περίπου οι μισές από όσες ανέφεραν δεδομένα δεν διέθεταν τα απαραίτητα συστήματα για αξιόπιστα αποτελέσματα. Οι χώρες με τα μεγαλύτερα προβλήματα είναι συχνά εκείνες με τη μικρότερη δυνατότητα επιτήρησης της κατάστασης της μικροβιακής ανθεκτικότητας.

Η Πολιτική Διακήρυξη για την Ανθεκτικότητα στα Αντιμικροβιακά (AMR) που εγκρίθηκε στη Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ το 2024 θέτει στόχους για την αντιμετώπιση της AMR μέσω ενίσχυσης των συστημάτων υγείας και εφαρμογής της προσέγγισης «Μία Υγεία» (One Health), που συντονίζει δράσεις σε ανθρώπινη, ζωική και περιβαλλοντική υγεία.

Για να αντιμετωπιστεί η αυξανόμενη πρόκληση της AMR, οι χώρες πρέπει να δεσμευτούν στην ενίσχυση των εργαστηριακών συστημάτων και στην παραγωγή αξιόπιστων δεδομένων επιτήρησης, ειδικά από περιοχές που σήμερα υποεξυπηρετούνται.

Ο ΠΟΥ καλεί όλες τις χώρες να υποβάλλουν ποιοτικά δεδομένα σχετικά με την AMR και τη χρήση αντιμικροβιακών στο GLASS έως το 2030.

Η επίτευξη αυτού του στόχου θα απαιτήσει συντονισμένες ενέργειες για την ενίσχυση της ποιότητας, της γεωγραφικής κάλυψης και της διαμοίρασης δεδομένων επιτήρησης.

Οι χώρες πρέπει να επεκτείνουν τις συντονισμένες παρεμβάσεις κατά της ανθεκτικότητας σε όλα τα επίπεδα υγειονομικής περίθαλψης και να διασφαλίσουν ότι οι θεραπευτικές οδηγίες και οι λίστες βασικών φαρμάκων ευθυγραμμίζονται με τα τοπικά πρότυπα ανθεκτικότητας.

Η έκθεση συνοδεύεται από ψηφιακό περιεχόμενο στην πλατφόρμα του ΠΟΥ Glass dashboard, που παρέχει παγκόσμιες και περιφερειακές περιλήψεις, προφίλ χωρών και αναλυτικά δεδομένα για τη χρήση αντιμικροβιακών.