Όταν ξέσπασε η πανδημία πριν δύο χρόνια, γνωρίζαμε ελάχιστα για την COVID-19. Αντιφατικές οδηγίες και διαφορετικές συστάσεις καθιστούσαν πιο δύσκολη την προστασία μας από τον ιό. Ακόμα δεν γνωρίζαμε πως μεταδιδόταν ο ιός, αν χρησίμευαν οι μάσκες και ποιες θα μπορούσαν να ήταν οι επιπτώσεις της μόλυνσης.
Αυτό οδήγησε εν μέρει την Ευρωπαία Διαμεσολαβήτρια Emily O'Reilly να ξεκινήσει μία στρατηγική έρευνα στο Ευρωπαϊκό Κέντρο Ελέγχου και Πρόληψης Νόσων (ECDC) τον Ιούλιο του 2020. Σε μία συνέντευξή της στο Euractiv, ανακάλεσε τον τρόπο με τον οποίο οι αρχικές συστάσεις άλλαζαν συχνά και ότι «υπήρχε διστακτικότητα να επιστρέψουν στη σύσταση που είχαν δώσει» παραδεχόμενοι ότι έκαναν λάθος.
«Το ECDC δεν ήταν σε καλή θέση στο ξεκίνημα της κρίσης ώστε να κάνει αυτό που περιμένει ο κόσμος με βάση τον τίτλο του» σχολίασε η O΄Reilly.
Η έρευνα για το ECDC ακολουθήθηκε από μια σειρά στρατηγικών πρωτοβουλιών, οι οποίες είναι λιγότερο εκτεταμένες από τις έρευνες, στον Ευρωπαϊκό Οργανισμό Φαρμάκων (EMA), την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, το Συμβούλιο και την Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων (ΕΤΕπ), υπενθυμίζοντάς τους τις υποχρεώσεις τους να τηρούν τα μέτρα διαφάνειας στον τρόπο λειτουργίας τους και τις πληροφορίες που παρέχονται στο ευρύ κοινό.
Αν και έχουμε προχωρήσει πολύ από τις πρώτες ημέρες του κορωνοϊού, εξακολουθούν να τίθενται ζητήματα διαφάνειας. Πιο πρόσφατα, μια ομάδα πέντε βουλευτών του ΕΚ τροποποίησαν τη νομική τους υπόθεση κατά της Επιτροπής για να αποκτήσουν πλήρη πρόσβαση στις συμβάσεις εμβολίων και πληροφορίες σχετικά με τις τιμές, τις προκαταβολές, τις υποχρεώσεις και τις δωρεές.
Ταυτόχρονα, η O'Reilly εξετάζει τον τρόπο με τον οποίο δαπανώνται τα χρήματα από τον Μηχανισμό Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας και γιατί η Επιτροπή αρνήθηκε σε δημοσιογράφο την πρόσβαση σε γραπτά μηνύματα μεταξύ της Προέδρου της Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν και του Διευθύνοντος Συμβούλου της Pfizer Albert Bourla κατά τη διάρκεια των διαπραγματεύσεων για τις συμβάσεις εμβολίων.
Αχρείαστο σκοτάδι
Ενώ υπήρχε κατανόηση για την σημασία ταχύτατης δράσης από τα ινστιτούτα και τις υπηρεσίες της Ευρωπαϊκής Ένωσης, η Ο΄Reilly και το γραφείο της δε μπορούσαν να παραβλέψουν ζητήματα που θα μπορούσαν να έχουν διαφορετικό χειρισμό για να αποφευχθεί ο σκεπτικισμός.
Αυτό περιλάμβανε τον τρόπο με τον οποίο οι απαιτήσεις για κατ' οίκον εργασία σήμαινε ξαφνικά ότι οι εσωτερικές συναντήσεις και οι συναντήσεις με εκπροσώπους ομάδων συμφερόντων δεν καταγράφονταν όπως θα έπρεπε. Συμπεριέλαβε επίσης τις έντονα συζητηθείσες διαπραγματεύσεις για τις συμβάσεις εμβολίων.
«Η Επιτροπή αρνήθηκε να κατονομάσει τα επτά κράτη μέλη που συμμετείχαν [στις διαπραγματεύσεις των προηγμένων συμφωνιών αγοράς με τους παραγωγούς εμβολίων]», δήλωσε η Ο'Ράιλι, αναφέροντας ότι τελικά αφέθηκαν ελεύθερα. «Ήμασταν πολύ προβληματισμένοι από αυτό, καθώς πίστευα ότι θα ήταν βοηθητικό για την Επιτροπή», πρόσθεσε.
Στην αρχή, όταν αμφισβητήθηκε το όλο θέμα γύρω από τις συμβάσεις και επικρίθηκε η Επιτροπή, θα ήταν χρήσιμο να γνωρίζει ο κόσμος ότι δεν ήταν μόνο οι διαπραγματεύσεις της Επιτροπής, αλλά και τα κράτη μέλη, σύμφωνα με την O'Reilly: θα χρειαζόταν περίπου 30 δευτερόλεπτα για να γραφτούν τα ονόματα αυτών των χωρών. «Δεν διακινδυνευόταν τίποτα» μετά από μία τέτοια ενέργεια.
Μετά τις διαπραγματεύσεις σχετικά με τις συμβάσεις εμβολίων, επικρίθηκε η Επιτροπή για τη μη δημοσίευση των συμβάσεων. Τελικά, το έκαναν, αλλά διέγραψαν μεγάλα κομμάτια του κειμένου λόγω της εμπορικής ευαισθησίας.
«Δεν ξέρω τι είναι εκεί. Η εμπειρία μου από τις διοικήσεις είναι γενικά ότι τείνουν να είναι πολύ συντηρητικές και ότι οι ουρανοί δεν πέφτουν όταν δημοσιεύουν έγγραφα», ανέφερε, αναφερόμενη σε υποθέσεις κατά τη διάρκεια των πολλών ετών της ως Διαμεσολαβήτρια τόσο στην ΕΕ όσο και στην Ιρλανδία. Αναφέρει ότι οι διαδικασίες για μη δημοσίευση εγγράφων εξαρτώνται από την κουλτούρα της διοίκησης. Σε αυτό, ασχολούνται με «πολλαπλούς πολιτισμούς σε σχέση με τη διαφάνεια».
«[Ταυτόχρονα] διέπονται από τους ίδιους νόμους και την ίδια συνθήκη. Η συνθήκη επιτρέπει την πρόσβαση σε έγγραφα. Είναι θεμελιώδες δικαίωμα. Εκτός αν υπάρχει ένας πολύ, πολύ καλός λόγος για να μην το χρησιμοποιήσεις και μερικές φορές αυτό ξεχνιέται. Όλοι έχουμε το δικαίωμα ως Ευρωπαίοι πολίτες να συμμετάσχουμε στη δημοκρατική Ένωση. Δεν μπορούμε να το κάνουμε αυτό αν δεν ξέρουμε τι συμβαίνει. Είναι πολύ απλό».
Όσο πιο διαφανής είσαι τόσο μεγαλύτερη εμπιστοσύνη απολαμβάνεις
«Ο χρόνος θα δείξει» πώς η ΕΕ διένυσε την πανδημία όσον αφορά τη διαφάνεια και τη λογοδοσία. Τούτου λεχθέντος, η O'Reilly είναι πεπεισμένη ότι ο χειρισμός των συμβάσεων εμβολίου θα μπορούσε να είχε γίνει καλύτερα και περισσότερες πληροφορίες θα έπρεπε να είχαν κυκλοφορήσει νωρίτερα.
«Όσο πιο διαφανής είσαι (...), τόσο περισσότερο είσαι σε θέση να βοηθήσεις τους ανθρώπους να εμπιστευτούν και να κάνουν το εμβόλιο εάν εξακολουθούν να επιλέγουν [να το κάνουν]", είπε, αναφερόμενη στο δισταγμό εμβολιασμού που παρατηρείται σε πολλά μέρη.
«Η διαφάνεια δεν είναι απλά ένα αφηρημένο πράγμα. Έχει πραγματικές συνέπειες. Έτσι, οι άνθρωποι μπορούσαν να δουν τα συμβόλαια, να καθησυχαστούν ότι όλα έγιναν σωστά [και] ότι τίποτα δεν ήταν κρυμμένο», πρόσθεσε.
ΠΗΓΗ: Euractiv
