Με τις μόνιμες κρίσεις της εποχής να επιβαρύνουν ολοένα και περισσότερο τα συστήματα υγείας σε παγκόσμιο επίπεδο, αποτελεί επιτακτική ανάγκη η επείγουσα επανεξέταση και ιεράρχηση της πρωτοβάθμιας φροντίδας υγείας ως βασικού πυλώνα της καθολικής υγειονομικής κάλυψης.
Αυτό απαιτεί από τις κυβερνήσεις και τις υγειονομικές αρχές να επαναπροσδιορίσουν τους στρατηγικούς τους στόχους για το τι πρέπει να είναι η ΠΦΥ, να καινοτομήσουν προκειμένου να αξιοποιήσουν τις τρέχουσες και μελλοντικές τεχνολογικές εξελίξεις και, τελικά, να επιστρέψουν και να ενισχύσουν την ανθρώπινη σύνδεση μεταξύ των παρόχων υγείας και των υγειονομικών. Αυτό θα επιφέρει καλύτερα αποτελέσματα στη δημόσια υγεία, θα προωθήσει την ατομική και κοινοτική ευημερία, θα ενισχύσει την πρόωρη πρόσβαση στις υπηρεσίες υγείας και θα συμβάλει στην αποκατάσταση της εμπιστοσύνης του κοινού στον τομέα της υγείας.
Αυτή ήταν περιληπτικά η έκκληση για δράση που απηύθυναν το Περιφερειακό Γραφείο του ΠΟΥ για την Ευρώπη, το Υπουργείο Υγείας του Καζακστάν και το Περιφερειακό Γραφείο Ευρώπης και Κεντρικής Ασίας του Ταμείου των Ηνωμένων Εθνών για τα Παιδιά (UNICEF), διοργανωτές της Διεθνούς Διάσκεψης για την Πρωτοβάθμια Φροντίδα Υγείας που πραγματοποιήθηκε αυτή την εβδομάδα στην Αστάνα, με αφορμή τόσο την 45η επέτειο της Διακήρυξης της Άλμα-Άτα όσο και την 5η επέτειο της Διακήρυξης της Αστάνα.
Καταλύτης η πανδημία του κορονοϊού SARS-CoV-2
Η πανδημία COVID-19 επιτάχυνε την αναγκαιότητα για καινοτομία και μετασχηματισμό της παροχής υπηρεσιών υγείας, αποδεικνύοντας ότι η αλλαγή είναι όχι μόνο εφική αλλά και δυνατή υπό προϋποθέσεις.
«Ουσιαστικά συμβουλεύουμε τις χώρες να πάνε "πίσω στο μέλλον" - να διεκδικήσουν την υπόσχεση της επίτευξης της υγείας για όλους μέσω της ΠΦΥ, που ενσωματώθηκε στην Άλμα-Άτα 1978 και στην Αστάνα 2018, και να μετατρέψουν αυτή την υπόσχεση σε μια πραγματικότητα που χρησιμοποιεί την καινοτομία, όπως η νέα τεχνολογία που απλά δεν ήταν διαθέσιμη πριν από 45 χρόνια ή ακόμη και πριν από 5 χρόνια», δήλωσε ο Dr. Hans Henri P. Kluge, Περιφερειακός Διευθυντής του ΠΟΥ για την Ευρώπη και πρόσθεσε: «Και καθώς εργαζόμαστε σκληρά για να αξιοποιήσουμε αυτόν τον ψηφιακό μετασχηματισμό και να διασφαλίσουμε ότι όλοι επωφελούνται εξίσου από αυτόν, ας μην ξεχνάμε τον ανθρώπινο παράγοντα. Η συμπονετική φροντίδα - τόσο για τη σωματική όσο και για την ψυχική υγεία - είναι αυτό που θα μας επιτρέψει να αξιοποιήσουμε πραγματικά τα οφέλη των ψηφιακών εργαλείων και άλλων τεχνολογιών, διότι η συμπόνια και η αλληλεγγύη βρίσκονται στην καρδιά του τι πραγματικά είναι η πρωτοβάθμια φροντίδα υγείας. Με άλλα λόγια, πρέπει να προσπαθήσουμε να είμαστε ψηφιακοί αλλά ανθρώπινοι».
Το εμπνευσμένο παράδειγμα του Καζακστάν
Στο συνέδριο αυτής της εβδομάδας στην Αστάνα, εκπρόσωποι από τα περισσότερα από τα 70 κράτη-μέλη του ΠΟΥ που συμμετείχαν μοιράστηκαν τις εμπειρίες τους από την ΠΦΥ, τις προκλήσεις αλλά και τις επιτυχίες. Ανάμεσά τους ήταν και το Καζακστάν ως η χώρα-οικοδέσποινα του συνεδρίου, του οποίου η υπουργός Υγείας, Dr Azhar Giniyat, εξιστόρησε τον θρίαμβο της χώρας της στην πρωτοβάθμια φροντίδα υγείας, χρησιμοποιώντας ως παράδειγμα την ενσωμάτωση των υπηρεσιών ψυχικής υγείας.
«Απομακρυνθήκαμε από την αμιγώς βιοϊατρική προσέγγιση και ενσωματώσαμε τις υπηρεσίες ψυχικής υγείας και την κοινωνική υποστήριξη στις διεπιστημονικές ομάδες πρωτοβάθμιας υγειονομικής περίθαλψης, θέτοντας τις ανάγκες των ασθενών στο επίκεντρο, ακούγοντάς τους και προσαρμόζοντας τον τρόπο με τον οποίο παρέχονται οι υπηρεσίες ώστε να ανταποκρίνονται στις ανάγκες της κοινότητας», εξήγησε η υπουργός Giniyat και συνέχισε λέγοντας πως «η αλλαγή νοοτροπίας δημιούργησε τα θεμέλια για την αλλαγή. Αυξήσαμε σημαντικά τη χρηματοδότηση της πρωτοβάθμιας υγείας και αλλάξαμε τα πανεπιστημιακά προγράμματα σπουδών σε όλα τα επίπεδα της ιατρικής εκπαίδευσης, ώστε να περιλαμβάνουν αυτές τις νέες προσεγγίσεις».
Η πολιτική δέσμευση υψηλού επιπέδου, μεταξύ άλλων από τον Πρόεδρο Kassym-Jomart Tokayev, βελτίωσε τους μηχανισμούς χρηματοδότησης και προώθησε την ψηφιοποίηση της ΠΦΥ. Υπάρχουν σαφείς ενδείξεις ότι η ιεράρχηση της ΠΦΥ αποδίδει καρπούς. Για παράδειγμα, το ποσοστό αυτοκτονιών μεταξύ των εφήβων στο Καζακστάν έχει μειωθεί περισσότερο από δυόμισι φορές και η πρόωρη θνησιμότητα από μη μεταδοτικές ασθένειες συνεχίζει να μειώνεται.
Η πορεία προς τα εμπρός
«Η πρωτοβάθμια φροντίδα υγείας αρχίζει και τελειώνει με τους ανθρώπους, και το Καζακστάν δείχνει το δρόμο προς τα εμπρός», δήλωσε η Δρ. Natasha Azzopardi-Muscat, Διευθύντρια Πολιτικών και Συστημάτων Υγείας σε χώρες του Περιφερειακού Γραφείου του ΠΟΥ για την Ευρώπη. «Πρώτα απ' όλα, αποδεικνύοντας πώς η πολιτική βούληση μπορεί να βοηθήσει στην ιεράρχηση των υπηρεσιών ΠΦΥ, μεταξύ άλλων και στις πιο δυσπρόσιτες κοινότητες. Δεύτερον, με την κάλυψη των αναγκών του εργατικού δυναμικού της πρωτοβάθμιας φροντίδας, ώστε να διασφαλιστεί ότι υποστηρίζονται και έχουν τη δυνατότητα να παρέχουν βασικές υπηρεσίες με πραγματικά ανθρώπινη επαφή. Έπειτα, με την υιοθέτηση της καινοτομίας, μεταξύ άλλων μέσω της χρήσης ψηφιακών εργαλείων, έτσι ώστε η πρωτοβάθμια φροντίδα υγείας να μπορεί να παρέχει ευκολότερα την υγεία στους ανθρώπους, όταν και όπου την χρειάζονται».
«Το Περιφερειακό Γραφείο του ΠΟΥ για την Ευρώπη ζητά μια συνολική αλλαγή στον τρόπο με τον οποίο σκεφτόμαστε και πραγματοποιούμε την πρωτοβάθμια φροντίδα υγείας, ξεκινώντας από την ανάγκη η ΠΦΥ να συμπληρώνεται και να υποστηρίζεται από κατάλληλα για το σκοπό αυτό νοσοκομεία που ανταποκρίνονται στις μεταβαλλόμενες ανάγκες υγείας των ανθρώπων. Και καθώς εξετάζουμε τι πρέπει να γίνει στη συνέχεια, οι χώρες θα πρέπει να αυξήσουν τις δαπάνες για τη δημόσια υγεία στην ΠΦΥ και να βελτιώσουν τις συνθήκες εργασίας του εργατικού δυναμικού της ΠΦΥ, έτσι ώστε η σταδιοδρομία στην ΠΦΥ να γίνει η βασική επιλογή για την επόμενη γενιά εργαζομένων στον τομέα της υγείας. Όταν εγκρίναμε τη διακήρυξη της Άλμα-Άτα το 1978, ο τότε γενικός διευθυντής της ΠΟΥ Halfdan Mahler είπε: "Η μεγαλύτερη δυνητική ενέργεια στον κόσμο είναι η ανθρώπινη ενέργεια και η υγεία είναι το καύσιμο που μπορεί να την παράγει". Ας φτάσουμε πίσω στο χρόνο, ακόμη και όταν κοιτάμε μπροστά, συνδέοντας το παρελθόν με το μέλλον της υγείας, μέσω της πρακτικής, εφαρμόσιμης υπόσχεσης της πρωτοβάθμιας υγειονομικής περίθαλψης για όλους» κατέληξε στην ομιλία του ο Δρ. Kluge
