Ωστόσο, τα τελευταία χρόνια το ενδιαφέρον της επιστημονικής κοινότητας έχει στραφεί πέρα από τη διεγερτική δράση της καφεΐνης, εξετάζοντας την πιθανή επίδρασή της στο ανοσοποιητικό σύστημα και ιδιαίτερα στα αυτοάνοσα νοσήματα.

«Η σχέση καφέ–ανοσοποιητικού είναι πολύ πιο σύνθετη από όσο πιστεύαμε παλαιότερα», σημειώνει η κυρία Ελένη Κομνηνού, Ρευματολόγος, Διευθύντρια Κλινικής Αυτοάνοσων Ρευματικών Νοσημάτων Μetropolitan General.

Η καφεΐνη ως ανοσοτροποποιητικός παράγοντας

Η καφεΐνη ανήκει στις μεθυλοξανθίνες και δρα κυρίως μέσω αναστολής των υποδοχέων αδενοσίνης. Η αδενοσίνη αποτελεί σημαντικό ρυθμιστή της φλεγμονώδους απάντησης και της λειτουργίας των ανοσοκυττάρων.

Μελέτες έχουν δείξει ότι η καφεΐνη μπορεί να επηρεάσει:

• Τη λειτουργία των Τ-λεμφοκυττάρων
• Την παραγωγή κυτταροκινών
• Τη δραστηριότητα των μακροφάγων
• Τη φλεγμονώδη απόκριση του οργανισμού

«Ενδιαφέρον παρουσιάζει το γεγονός ότι σε μέτριες ποσότητες η καφεΐνη φαίνεται να εμφανίζει αντιφλεγμονώδεις ιδιότητες, ενώ η υπερβολική κατανάλωση ενδέχεται να έχει διαφορετικές επιδράσεις ανάλογα με το γενετικό υπόβαθρο και τη συνολική κατάσταση υγείας του ατόμου», αναφέρει η ειδικός.

Ο καφές δεν είναι μόνο καφεΐνη

Ένα συχνό λάθος είναι να θεωρούμε ότι οι επιδράσεις του καφέ οφείλονται αποκλειστικά στην καφεΐνη. Στην πραγματικότητα, ο καφές περιέχει περισσότερες από χίλιες βιοδραστικές ενώσεις, μεταξύ των οποίων: χλωρογενικά οξέα, πολυφαινόλες, διτερπένια, αντιοξειδωτικές ουσίες. Οι ενώσεις αυτές φαίνεται να συμβάλλουν στη μείωση του οξειδωτικού στρες και στην τροποποίηση φλεγμονωδών μονοπατιών που εμπλέκονται στην παθογένεια πολλών χρόνιων νοσημάτων.

Καφές και ρευματοειδής αρθρίτιδα

Η σχέση καφέ και ρευματοειδούς αρθρίτιδας έχει αποτελέσει αντικείμενο πολλών ερευνών. Παλαιότερες μελέτες είχαν συσχετίσει την αυξημένη κατανάλωση καφέ με μεγαλύτερο κίνδυνο εμφάνισης οροθετικής νόσου. Ωστόσο, νεότερες αναλύσεις δεν επιβεβαίωσαν αυτή τη σχέση.

Σήμερα φαίνεται ότι η μέτρια κατανάλωση καφέ δεν αυξάνει σημαντικά τον κίνδυνο εμφάνισης της νόσου, καθώς δεν υπάρχουν ισχυρά δεδομένα που να δικαιολογούν γενικευμένη αποφυγή του καφέ σε ασθενείς με ρευματοειδή αρθρίτιδα. H επίδραση πιθανότατα εξαρτάται από γενετικούς, περιβαλλοντικούς και μεταβολικούς παράγοντες.

Συστηματικός Ερυθηματώδης Λύκος και άλλες αυτοάνοσες παθήσεις

Στο Συστηματικό Ερυθηματώδη Λύκο, το σύνδρομο Sjögren και στις σπονδυλαρθρίτιδες, τα διαθέσιμα δεδομένα είναι περιορισμένα. Μέχρι σήμερα δεν υπάρχουν σαφείς αποδείξεις ότι η κατανάλωση καφέ επιδεινώνει τη δραστηριότητα αυτών των νοσημάτων.

Αντίθετα, ορισμένες μελέτες υποστηρίζουν ότι οι αντιοξειδωτικές ουσίες του καφέ μπορεί να συμβάλλουν στη μείωση της χρόνιας φλεγμονής χαμηλού βαθμού.

Ο ρόλος του εντέρου

Τα τελευταία χρόνια έχει αναδειχθεί η σημασία του άξονα εντέρου–ανοσοποιητικού συστήματος. Ο καφές φαίνεται να επηρεάζει θετικά τη σύνθεση του εντερικού μικροβιώματος, αυξάνοντας ορισμένα ωφέλιμα βακτηριακά στελέχη.

Δεδομένου ότι η δυσβίωση έχει συσχετισθεί με πολλά αυτοάνοσα νοσήματα, η πιθανή αυτή δράση του καφέ αποτελεί πεδίο, ιδιαίτερα ενεργού, επιστημονικής έρευνας.

Έχει σημασία το είδος του καφέ; Η απάντηση είναι πιθανότατα ναι.

• Καφές Φίλτρου: Ο καφές φίλτρου θεωρείται η πλέον μελετημένη μορφή καφέ και συνδέεται συχνότερα με οφέλη για την καρδιαγγειακή υγεία.
• Espresso: Ο espresso περιέχει υψηλή συγκέντρωση βιοδραστικών ουσιών ανά μονάδα όγκου, αλλά συνήθως καταναλώνεται σε μικρότερη ποσότητα.
• Ελληνικός καφές: Ο ελληνικός καφές είναι πλούσιος σε πολυφαινόλες και αντιοξειδωτικά συστατικά. Μελέτες από πληθυσμούς της Μεσογείου έχουν δείξει ευνοϊκές επιδράσεις στην αγγειακή λειτουργία και στη μακροζωία.
• Ντεκαφεϊνέ: Παρότι περιέχει ελάχιστη καφεΐνη, διατηρεί μεγάλο μέρος των αντιοξειδωτικών συστατικών του καφέ, γεγονός που υποδηλώνει ότι αρκετά από τα πιθανά οφέλη δεν σχετίζονται αποκλειστικά με την καφεΐνη.

Πόσος καφές θεωρείται ασφαλής;

Για τους περισσότερους υγιείς ενήλικες, η πρόσληψη έως 400 mg καφεΐνης ημερησίως – περίπου 3 έως 4 φλιτζάνια καφέ – θεωρείται ασφαλής. Ωστόσο, κάθε ασθενής είναι διαφορετικός. Άτομα με αϋπνία, ταχυκαρδίες, αρρύθμιστη υπέρταση, έντονο άγχος, ενδέχεται να εμφανίζουν μεγαλύτερη ευαισθησία στην καφεΐνη.

Η αξία της ισορροπημένης κατανάλωσης

«Η σύγχρονη επιστημονική γνώση δεν υποστηρίζει ότι ο καφές αποτελεί εχθρό του ανοσοποιητικού συστήματος. Αντίθετα, φαίνεται ότι η μέτρια κατανάλωσή του μπορεί να ασκεί ανοσοτροποποιητικές και αντιφλεγμονώδεις δράσεις μέσω της καφεΐνης, των πολυφαινολών και της επίδρασής του στο εντερικό μικροβίωμα.

Όσον αφορά τα αυτοάνοσα νοσήματα, δεν υπάρχουν επαρκή στοιχεία που να δικαιολογούν γενικευμένη αποφυγή του καφέ. Η ανοχή, η συνολική διατροφή, οι συνυπάρχουσες παθήσεις και οι εξατομικευμένες ανάγκες κάθε ασθενούς παραμένουν οι σημαντικότεροι παράγοντες.

Ίσως τελικά το ερώτημα να μην είναι αν ο καφές επηρεάζει το ανοσοποιητικό, αλλά με ποιον τρόπο η ισορροπημένη κατανάλωσή του μπορεί να ενταχθεί σε έναν συνολικά υγιεινό τρόπο ζωής που υποστηρίζει την καλή λειτουργία του οργανισμού και τη ρύθμιση της φλεγμονής», καταλήγει η κυρία Κομνηνού.