Σύμφωνα με έρευνα που διεξήχθη τον Οκτώβριο του 2023 στις ΗΠΑ, οι ενήλικες Αμερικανοί δεν θεωρούν τα εγκεκριμένα εμβόλια περισσότερο ασφαλή σήμερα από ότι τον Απρίλιο του 2021. Όσο, λοιπόν, μειώνεται η εμπιστοσύνη στα εμβόλια, η παραπληροφόρηση για θέματα υγείας συνεχίζει να εξαπλώνεται σαν πυρκαγιά στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και στις συζητήσεις της καθημερινότητας.
Είναι ξεκάθαρο πλέον ότι δεν πρέπει να υποτιμήσουμε τους κινδύνους της παραπληροφόρησης για την υγεία και την ανάγκη να κατανοήσουμε γιατί εξαπλώνεται και τι μπορούμε να κάνουμε γι' αυτήν. Ως παραπληροφόρηση για την υγεία ορίζεται κάθε ισχυρισμός που σχετίζεται με την υγεία και είναι ψευδής με βάση την τρέχουσα επιστημονική συναίνεση.

Ψευδείς ισχυρισμοί για τα εμβόλια

Ο εμβολιασμός είναι το υπ' αριθμόν 1 θέμα παραπλανητικών ισχυρισμών για την υγεία, ελέω και της πανδημίας του κορονοϊού SARS-CoV-2. Μερικοί συνηθισμένοι μύθοι για τα εμβόλια περιλαμβάνουν:

• Η υποτιθέμενη σύνδεσή τους με τις ανθρώπινες διαγνώσεις αυτισμού. Πολλαπλές μελέτες έχουν καταρρίψει αυτόν τον ισχυρισμό, ενώ υπάρχουν σχετικές κατηγορηματικές διαψεύσεις από τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας, τις Εθνικές Ακαδημίες Επιστημών, Μηχανικής και Ιατρικής, την Αμερικανική Ακαδημία Παιδιατρικής και τα Κέντρα Ελέγχου και Πρόληψης Νοσημάτων.
• Το εμβόλιο κατά της COVID-19 οδηγεί σε υπογονιμότητα. Η σύνδεση αυτή έχει απορριφθεί πλήρως μέσω συστηματικής ανασκόπησης και μετα-ανάλυσης, μιας από τις πιο ισχυρές μορφές σύνθεσης επιστημονικών στοιχείων.
• Ανησυχίες σχετικά με την ασφάλεια των συστατικών των εμβολίων, όπως το thimerosal, το αλουμίνιο και η φορμαλδεΰδη. Εκτεταμένες μελέτες έχουν δείξει ότι αυτά τα συστατικά είναι ασφαλή όταν χρησιμοποιούνται στις ελάχιστες ποσότητες που περιέχονται στα εμβόλια.
• Τα εμβόλια αποτελούν περιττές ιατρικές πράξεις για την προστασία από ασθένειες. Η ανάπτυξη και διάδοση εμβολίων για απειλητικές για τη ζωή ασθένειες όπως η ευλογιά, η πολιομυελίτιδα, η ιλαρά, η παρωτίτιδα, η ερυθρά και η γρίπη έχει σώσει εκατομμύρια ζωές. Έπαιξε επίσης κρίσιμο ρόλο στην ιστορική αύξηση του μέσου προσδόκιμου ζωής - από 47 έτη το 1900 στις ΗΠΑ σε 76 έτη το 2023.

Το κόστος της παραπληροφόρησης

Εκτιμάται ότι 319.000 θάνατοι από τον ιό COVID-19 που συνέβησαν μεταξύ Ιανουαρίου 2021 και Απριλίου 2022 στις ΗΠΑ θα μπορούσαν να είχαν αποφευχθεί εάν τα άτομα αυτά είχαν εμβολιαστεί. Η παραπληροφόρηση σχετικά με τα εμβόλια κατά της COVID-19 και μόνο έχουν κοστίσει στην οικονομία των ΗΠΑ ποσά που κυμαίνονται από 50 έως 300 εκατομμύρια δολάρια ΗΠΑ σε ημερήσια βάση. Οι απώλειες αυτές αφορούν σε άμεσο κόστος από νοσηλείες, μακροχρόνιες ασθένειες, χαμένες ζωές και οικονομικές απώλειες από χαμένη εργασία.

Προσαρμόζοντας το περιεχόμενο με βάση τις προηγούμενες αλληλεπιδράσεις, οι αλγόριθμοι των μέσων κοινωνικής δικτύωσης μπορούν να περιορίσουν την έκθεση των χρηστών σε ψευδείς ή και κακόβουλες πληροφορίες. Ακόμα πιο ανησυχητική είναι η μελέτη για την παραπληροφόρηση που διεσπάρη στο Twitter, με ανάλυση δεδομένων από το 2006 έως το 2017 και διαπίστωσε ότι τα fake news είχαν 70% περισσότερες πιθανότητες συγκριτικά με την αλήθεια να κοινοποιηθούν και να διαδοθούν «πιο μακριά, πιο γρήγορα, πιο βαθιά και πιο ευρέως από την αλήθεια» σε όλες τις κατηγορίες πληροφοριών.

Πώς να καταπολεμήσετε την παραπληροφόρηση

Η έλλειψη ισχυρής και τυποποιημένης τεκμηρίωσης του περιεχομένου παραπληροφόρησης στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης αναδεικνύει την αναγκαιότητα αλλά και τη δυσκολία της διάκρισης του τι είναι αληθής και τι ψευδής πληροφορία στους μεμονωμένους χρήστες. Οι επιστήμονες και οι ερευνητικοί φορείς μπορούν να κάνουν περισσότερα στον τομέα της επικοινωνίας των γνώσεων και στην αποκατάσταση της εμπιστοσύνης.

Ακολουθούν ορισμένα βήματα που μπορούν να κάνουν οι καταναλωτές και χρήστες των social media ώστε να εντοπίσουν και να αποτρέψουν τη διάδοση των fake news για την υγεία:

• Ελέγξτε την πηγή. Προσδιορίστε την αξιοπιστία των πληροφοριών για την υγεία, ελέγχοντας αν η πηγή είναι ένας αξιόπιστος οργανισμός ή υπηρεσία, όπως ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας, τα Εθνικά Ινστιτούτα Υγείας ή τα Κέντρα Ελέγχου και Πρόληψης Νοσημάτων. Άλλες αξιόπιστες πηγές περιλαμβάνουν ένα καθιερωμένο ιατρικό ή επιστημονικό ίδρυμα ή μια μελέτη που έχει αξιολογηθεί από ομότιμους σε ακαδημαϊκό περιοδικό. Να είστε προσεκτικοί με πληροφορίες που προέρχονται από άγνωστες ή μεροληπτικές πηγές.
• Εξετάστε τα διαπιστευτήρια των συγγραφέων. Αναζητήστε τα προσόντα, την εμπειρία και τις σχετικές επαγγελματικές διασυνδέσεις του συγγραφέα ή των συγγραφέων που παρουσιάζουν τις πληροφορίες. Να είστε επιφυλακτικοί εάν οι πληροφορίες του συγγραφέα λείπουν ή είναι δύσκολο να επαληθευτούν.
• Δώστε προσοχή στην ημερομηνία δημοσίευσης της πληροφορίας. Η επιστημονική γνώση πρέπει να εξελίσσεται όταν προκύπτουν νέα στοιχεία. Οι ξεπερασμένες πληροφορίες πιθανό να μην είναι οι πιο ακριβείς. Αναζητήστε τα πιο πρόσφατα δεδομένα και τις ενημερώσεις που πλαισιώνουν και τεκμηριώνουν τα επιστημονικά ευρήματα.
• Διασταυρώστε τις παραπομπές για να προσδιορίσετε το μέγεθος της επιστημονικής συναίνεσης. Επιπλέον, διασταυρώστε τις πληροφορίες σε πολλαπλές και αρκούντως αξιόπιστες πηγές. Η ισχυρή συναίνεση μεταξύ εμπειρογνωμόνων και πολλαπλών επιστημονικών μελετών υποστηρίζει την εγκυρότητα των πληροφοριών για την υγεία. Εάν ένας ισχυρισμός για την υγεία στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης έρχεται σε αντίθεση με την ευρέως αποδεκτή επιστημονική συναίνεση και προέρχεται από άγνωστες ή μη αξιόπιστες πηγές, είναι κατά πάσα βεβαιότητα αναξιόπιστος.
• Αμφισβητήστε τους εντυπωσιακούς ισχυρισμούς. Τα fake news που αφορούν την υγεία χρησιμοποιούν συχνά εντυπωσιακές φράσεις και εκφράσεις που προκαλούν έντονα συναισθήματα ώστε να τραβήξουν την προσοχή σας. Φράσεις όπως «θαυματουργή θεραπεία», «μυστική θεραπεία» ή «εγγυημένα αποτελέσματα» πιθανότατα συνιστούν υπερβολή. Να είστε σε εγρήγορση για πιθανές συγκρούσεις επιχειρηματικών συμφερόντων και χορηγούμενο περιεχόμενο.
• Ζυγίστε τα επιστημονικά στοιχεία. Δώστε προτεραιότητα σε πληροφορίες που βασίζονται σε επιστημονικές μελέτες που έχουν υποβληθεί σε αυστηρές ερευνητικές μεθόδους, όπως τυχαιοποιημένες ελεγχόμενες δοκιμές, αξιολόγηση και επικύρωση τους από επιστήμονες. Όταν η επιστημονική διαδικασία γίνεται σωστά με αντιπροσωπευτικά δείγματα, παρέχει μια αξιόπιστη βάση για συστάσεις υγείας σε σύγκριση με μεμονωμένα ανέκδοτα. Μπορεί βέβαια οι προσωπικές ιστορίες να είναι συναρπαστικές ή πιασάρικες, ωστόσο δεν θα πρέπει να αποτελούν τη μοναδική βάση για τις αποφάσεις σας σχετικά με θέματα υγείας.
• Μιλήστε με έναν επαγγελματία υγείας. Εάν οι πληροφορίες για την υγεία είναι συγκεχυμένες ή αντιφατικές, αναζητήστε καθοδήγηση από αξιόπιστους παρόχους υγειονομικής περίθαλψης, οι οποίοι μπορούν να προσφέρουν εξατομικευμένες συμβουλές με βάση την εμπειρία τους και τις ατομικές ανάγκες υγείας.
• Όταν έχετε αμφιβολίες, μην τις μοιράζεστε. Η κοινοποίηση αναληθών ισχυρισμών υγείας συμβάλλει στη διάδοση παραπληροφόρησης και σε βλάβες που μπορούν να προληφθούν.

Όλοι μας μπορούμε να διαδραματίσουμε έναν ρόλο στην υπεύθυνη κατανάλωση και ανταλλαγή πληροφοριών, έτσι ώστε η διάδοση της αλήθειας να ξεπεράσει την ψεύτικη.

Πηγή: Theconversation.com