"Φάε το μπρόκολο σου για να μην το πετάξουμε! Υπάρχει κόσμος που δεν έχει να φάει!"
" Ναι αλλά δεν λες κάτι για την πλαστική συσκευασία μέσα στην οποία ήταν οι δύο τούφες μπρόκολου που αγόρασες! Αυτή θα ζήσει περισσότερο απ' όλους μας και θα μολύνει τα χωράφια που θα μπορούσαν να καλλιεργήσουν μεγάλες ποσότητες μπρόκολου αλλά και θα βρεθεί στην κοιλιά του κοτόπουλου που δεν θα πρέπει να πετάξουμε όταν το μαγειρέψουμε αλλά και στον δικό μας εγκέφαλο ως μικροπλαστικό!"
Αυτή η συνομιλία θα μπορούσε να συνοψίσει τα δύο μέτρα και δύο σταθμά που επικρατούν αυτήν την στιγμή παγκοσμίως για το τι είναι ηθικό αλλά και φρόνιμο στο μοντέλο κατανάλωσης που κυριαρχεί εν μέσω περιβαλλοντικής επιβάρυνσης αλλά και παγκόσμιας επισιτιστικής ανασφάλειας, δύο κεφαλιών μιας "Λερναίας Ύδρας" που απειλεί την παγκόσμια υγεία.
Δεν είναι τυχαίο ότι παγκόσμιοι οργανισμοί προωθούν την προσέγγιση της Ενιαίας Υγείας (One Health) που αναγνωρίζει τη στενή σύνδεση και αλληλεξάρτηση της υγείας των ανθρώπων, των ζώων και του περιβάλλοντος. Πρόκειται για μια διεπιστημονική και συνεργατική στρατηγική που εφαρμόζεται σε τοπικό, εθνικό και παγκόσμιο επίπεδο, με στόχο την προστασία της υγείας των ζώων, των ανθρώπων, της δημόσιας υγείας και τη διασφάλιση ενός βιώσιμου μέλλοντος.
Η προσέγγιση αυτή κινητοποιεί πολλούς τομείς, επιστημονικές ειδικότητες και κοινότητες σε διάφορα επίπεδα της κοινωνίας για να συνεργαστούν με στόχο την ευημερία και την αντιμετώπιση των απειλών για την υγεία και τα οικοσυστήματα, ενώ ταυτόχρονα ανταποκρίνεται στην κοινή ανάγκη για καθαρό νερό, ενέργεια και αέρα, ασφαλή και θρεπτικά τρόφιμα, την αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής και τη συμβολή στη βιώσιμη ανάπτυξη, σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας.
Η ανάδειξη αυτής της αλληλεξάρτησης τόσων παραγόντων αποτελεί μεγάλη πρόκληση για το μυαλό του μέσου πολίτη στην καθημερινότητα του και πάνω σε αυτήν την πρόκληση έχουν σκύψει φορείς αλλά και οι ερευνητές.
Μεταξύ αυτών, τρεις ερευνητές του Πανεπιστημίου του Λάνκαστερ στη Βρετανία, ο James Cronin, καθηγητής Marketing και Καταναλωτικής Κουλτούρας, o Αλέξανδρος Σκανδάλης, καθηγητής επίσης στο ίδιο αντικείμενο, και η Charlotte Hadley, ερευνήτρια της Ιατρικής Σχολής του Πανεπιστημίου
Οι τρεις τους, σε άρθρο τους στο The Conversation, επισημαίνουν ότι ενώ τα απόβλητα τροφίμων έχουν από καιρό κατακριθεί ως ένα ανήθικο και σε μεγάλο βαθμό αποτρέψιμο χαρακτηριστικό της καταναλωτικής μας κοινωνίας, η απόρριψη των πλαστικών συσκευασιών τους δεν εγείρουν τα ίδια αντανακλαστικά.
"Σύμφωνα με το Waste and Resources Action Programme, μια περιβαλλοντική φιλανθρωπική οργάνωση που διοργανώνει την εκστρατεία Love Food Hate Waste, κάθε χρόνο στο Ηνωμένο Βασίλειο πετιούνται περίπου 4,7 εκατομμύρια τόνοι βρώσιμων τροφίμων από τα νοικοκυριά. Αυτή η σπατάλη φαίνεται ιδιαίτερα "αμαρτωλή" σε μια εποχή που η αύξηση των τιμών των τροφίμων έχει οδηγήσει πολλά νοικοκυριά να εξαρτώνται από τράπεζες τροφίμων.", εξηγούν.
Και προσθέτουν: "Εν τω μεταξύ, οι πλαστικές συσκευασίες μίας χρήσης που χρησιμοποιούνται για τη μείωση της σπατάλης τροφίμων δημιουργούν ένα πιο ύπουλο πρόβλημα. Μόλις απορριφθούν, τα πλαστικά μίας χρήσης που προστατεύουν, σφραγίζουν, προστατεύουν και παρατείνουν τη διάρκεια ζωής των τροφίμων μας μπορούν να παραμείνουν σε χώρους υγειονομικής ταφής, κάτω από το έδαφος, σε ποτάμια και στον βυθό της θάλασσας για αιώνες.
Αυτή η αυξανόμενη ποσότητα πλαστικών απορριμμάτων μπορεί να διαταράξει τα οικοσυστήματα, να επηρεάσει αρνητικά την επισιτιστική ασφάλεια μέσω της υποβάθμισης της υγείας των ζώων και να προκαλέσει προβλήματα υγείας στους ανθρώπους. Αν η απόρριψη τροφίμων που είναι κατάλληλα για κατανάλωση έχει ιστορικά κατακριθεί ως μεγάλη ηθική αποτυχία των καταναλωτών, η υπερβολική εξάρτησή τους από τις πλαστικές συσκευασίες τροφίμων μίας χρήσης θα μπορούσε να είναι μια πιο μακροχρόνια "αμαρτία."
Τα απορρίμματα τροφίμων αποσυντίθενται, το πλαστικό παραμένει
Γιατί τότε η απόρριψη πλαστικών συσκευασιών σπάνια προκαλεί τόσο έντονη αντίδραση όσο το να πετάμε ένα πιάτο με φαγητό που δεν έχουμε φάει στον κάδο;
Η έρευνα που πραγματοποίησαν οι επιστήμονες του Πανεπιστημίου του Λάνκαστερ δείχνει ότι μέρος της απάντησης βρίσκεται στον τρόπο με τον οποίο κάθε πράξη σπατάλης πλαισιώνεται ηθικά.
"Τα τρόφιμα είναι πολύ ορατά, επιθυμητά και ηθικά φορτισμένα – είναι κάτι που θεωρείται πολύτιμο στις περισσότερες θρησκείες και κοινότητες. Αρκετές θρησκείες καταδικάζουν ρητά τη σπατάλη τροφίμων ως αμαρτία ή λάθος, δεδομένης και της ιστορικής συλλογικής ανάμνησης από από ελλείψεις τροφίμων, δελτία τροφίμων, αυξανόμενες τιμές και περιόδους λιτότητας, που έχουν οδηγήσει σε ισχυρές ηθικές στάσεις κατά της σπατάλης τροφίμων.
Συγκριτικά, ο αντίκτυπος του πλαστικού είναι πιο αφηρημένος στη συνείδηση των πολλών. Οι πλαστικές συσκευασίες τροφίμων είναι κρυμμένες σε κοινή θέα. Αφού αφαιρέσουμε τα τρόφιμα, πετάμε τις πλαστικές συσκευασίες στα σκουπίδια – ιδανικά στον κάδο ανακύκλωσης – χωρίς να το σκεφτόμαστε περαιτέρω.
Ενώ τα τρόφιμα έχουν βαθιά ηθική και ακόμη και ιερή σημασία σε σχέση με τη θρέψη του σώματος, το μοίρασμα και τη φροντίδα, την ταυτότητα και τον εορτασμό, το πλαστικό στερείται τέτοιων αξιών. Το να πετάμε τρόφιμα μπορεί να μας φαίνεται προσβλητικό για τις κοινότητες με τις οποίες ταυτιζόμαστε, αλλά το να πετάμε πλαστικό δεν φέρει το ίδιο στίγμα. Δεν θεωρούμε ότι «σπαταλάμε» πλαστικό, απλώς το «απορρίπτουμε», εξηγούν οι ερευνητές.
Τονίζουν ωστόσο ότι για να ξεπεράσουμε τις προκλήσεις του μέλλοντος, πρέπει να επανεκτιμήσουμε την ιεράρχηση των πραγμάτων για τα οποία, ως καταναλωτές, νιώθουμε ενοχή. Τα απορρίμματα τροφίμων είναι σίγουρα σημαντικά, αλλά το ίδιο ισχύει και για τις πλαστικές συσκευασίες. Το πρόβλημα είναι ότι τα πλαστικά δεν αποτελούν μέρος της ηθικής μας οικονομίας εδώ και πολύ καιρό.
Τα πλαστικά εμφανίστηκαν ως μια ευκολία της σύγχρονης εποχής, όχι ως ηθικό προσάρτημα της ταυτότητας ή της κοινότητάς μας, όπως τα τρόφιμα εδώ και χιλιετίες. Δεν υπάρχουν ιστορικά και συλλογικά τραύματα που να συνδέονται με την άσκοπη κατανάλωση, την κατάχρηση ή την έλλειψη πλαστικών, δεν υπάρχουν προσευχές ευγνωμοσύνης για τις πλαστικές συσκευασίες, ούτε μεγάλη ευσέβεια.
Τα υπάρχοντα ηθικά μας πλαίσια είναι χρωματισμένα με εικόνες πείνας, λιμού, πολύωρων αναμονών στην ουρά για ψωμί και αποκαμωμένων σωμάτων που μας δίνουν την φαντασία να καταδικάσουμε τη σπατάλη τροφίμων.
"Χρειαζόμαστε νέες ιστορίες και προοπτικές για να καταστήσουμε τα πλαστικά απορρίμματα ως ένα κακό που θα ζήσει περισσότερο από εμάς και την γενιά μας, θα στοιχειώνει τα ποτάμια μας, θα γεμίζει τα στομάχια των άγριων ζώων, θα διεισδύει στα συστήματα διατροφής μας και θα δηλητηριάζει τα σώματά μας πολύ μετά την αλλαγή των αγοραστικών μας συνηθειών.", καταλήγουν οι ειδικοί.
