Σημαντική εξέλιξη για την υποβοηθούμενη αναπαραγωγή στην Ελλάδα σηματοδοτεί η νέα διευκρινιστική οδηγία της Εθνικής Αρχής Ιατρικώς Υποβοηθούμενης Αναπαραγωγής, η οποία αποσαφηνίζει το θεσμικό πλαίσιο για τη δωρεά γεννητικού υλικού από γνωστό ή επώνυμο δότη προς συγκεκριμένα πρόσωπα-λήπτες.

Η εξέλιξη χαιρετίστηκε από την Ελληνική Εταιρεία Αναπαραγωγικής Ιατρικής, η οποία κάνει λόγο για μια θεσμική παρέμβαση που προσφέρει περισσότερες επιλογές στους λήπτες, διατηρώντας παράλληλα υψηλά επίπεδα ιατρικής και νομικής προστασίας.

Τι αλλάζει με τη νέα οδηγία

Σύμφωνα με τη διευκρινιστική οδηγία, όταν ένας γνωστός δότης ή δότρια επιθυμεί να προσφέρει γεννητικό υλικό σε συγκεκριμένο πρόσωπο ή ζευγάρι που γνωρίζει και το οποίο αποδέχεται τη δωρεά, δεν εφαρμόζεται η διάταξη που προβλέπει μη γνωστοποίηση της ταυτότητας μεταξύ δότη και ληπτών.

Με τον τρόπο αυτό, αποσαφηνίζεται στην πράξη η δυνατότητα χρήσης γνωστού δότη, κάτι που μέχρι σήμερα δημιουργούσε ερμηνευτικά ζητήματα.

Η ρύθμιση δεν μεταβάλλει το αυστηρό πλαίσιο που διέπει τις δωρεές γεννητικού υλικού. Οι γνωστοί δότες και δότριες εξακολουθούν να υπόκεινται σε όλες τις προβλεπόμενες προϋποθέσεις, όπως η καταχώρηση στα σχετικά μητρώα, τα ηλικιακά όρια, οι ιατρικοί και εργαστηριακοί έλεγχοι, καθώς και οι περιορισμοί στον αριθμό των παιδιών που μπορούν να προκύψουν από το γεννητικό υλικό του ίδιου προσώπου.

Δεν δημιουργούνται γονικές υποχρεώσεις

Ένα ακόμη σημαντικό σημείο της οδηγίας είναι ότι ξεκαθαρίζει πως η δωρεά γεννητικού υλικού από γνωστό δότη ή δότρια δεν συνεπάγεται αναγνώριση πατρότητας ή μητρότητας.

Ως εκ τούτου, ο δότης ή η δότρια δεν αποκτούν γονικά δικαιώματα ούτε αναλαμβάνουν νομικές υποχρεώσεις απέναντι στο παιδί που θα γεννηθεί.

Η διευκρίνιση αυτή θεωρείται ιδιαίτερα σημαντική για την ασφάλεια δικαίου και την προστασία όλων των εμπλεκομένων μερών.

Μια πρακτική που εφαρμόζεται ήδη διεθνώς

Η δυνατότητα χρήσης γνωστών δοτών δεν αποτελεί ελληνική πρωτοτυπία. Αντίστοιχα μοντέλα εφαρμόζονται εδώ και χρόνια σε αρκετές χώρες του εξωτερικού, λειτουργώντας συμπληρωματικά προς το σύστημα της ανώνυμης δωρεάς.

Οι ειδικοί εκτιμούν ότι η ύπαρξη γνωστών δοτών μπορεί να συμβάλει στη μείωση της πίεσης που δέχονται οι διαθέσιμες δεξαμενές ανώνυμων δοτών, να ενισχύσει τη διαφάνεια των διαδικασιών και να προσφέρει μεγαλύτερη ασφάλεια στους λήπτες.

Τα διδάγματα από τη διεθνή εμπειρία

Η συζήτηση για τη διαχείριση των δωρεών γεννητικού υλικού έχει αναζωπυρωθεί διεθνώς τα τελευταία χρόνια μετά από περιστατικά που ανέδειξαν τους πιθανούς κινδύνους της υπερβολικής εξάρτησης από περιορισμένο αριθμό ανώνυμων δοτών.

Χαρακτηριστική είναι η περίπτωση ανώνυμου δότη από τη Δανία, του οποίου το γεννητικό υλικό χρησιμοποιήθηκε σε πολλές χώρες και συνδέθηκε αργότερα με σοβαρό κληρονομικό γενετικό νόσημα. Το περιστατικό ανέδειξε την ανάγκη αυστηρότερης παρακολούθησης και καλύτερης καταγραφής των δωρεών σε διεθνές επίπεδο.

Ενίσχυση της εμπιστοσύνης στην υποβοηθούμενη αναπαραγωγή

Η Ελληνική Εταιρεία Αναπαραγωγικής Ιατρικής επισημαίνει ότι η νέα οδηγία δεν υποκαθιστά την ανώνυμη δωρεά, αλλά προσθέτει μία επιπλέον ασφαλή επιλογή για όσους επιθυμούν να ακολουθήσουν αυτή τη διαδρομή.

Όπως υπογραμμίζει, η θεσμική αυτή διευκρίνιση ενισχύει την εμπιστοσύνη στις διαδικασίες της υποβοηθούμενης αναπαραγωγής, διασφαλίζει την προστασία των ληπτών και των παιδιών που θα γεννηθούν και προάγει τη διαφάνεια και την υπευθυνότητα στον ιδιαίτερα ευαίσθητο τομέα της αναπαραγωγικής ιατρικής.