Η μικροβιακή αντοχή ευθύνεται για περίπου 1,1 έως 1,4 εκατομμύρια θανάτους παγκοσμίως κάθε χρόνο. Αν και η αυξανόμενη αυτή απειλή συνδέεται συνήθως με την υπερβολική και λανθασμένη χρήση αντιβιοτικών, νέα έρευνα δείχνει ότι ένας ακόμη παράγοντας μπορεί να συμβάλλει στο πρόβλημα: ορισμένα ζιζανιοκτόνα.

Επιστήμονες διαπίστωσαν ότι η γλυφοσάτη, ένα από τα πιο ευρέως χρησιμοποιούμενα ζιζανιοκτόνα παγκοσμίως, ενδέχεται να ευνοεί την επιβίωση βακτηρίων που εμφανίζουν αντοχή σε πολλαπλές κατηγορίες αντιβιοτικών.

«Εδώ δείχνουμε ότι τα πιο κοινά είδη πολυανθεκτικών βακτηρίων που συναντώνται στα νοσοκομεία δεν είναι μόνο ανθεκτικά σε πολλαπλές κατηγορίες αντιβιοτικών, αλλά και σε υψηλές συγκεντρώσεις του ζιζανιοκτόνου γλυφοσάτη», δήλωσε η Dr. Daniela Centrón, ερευνήτρια στο Ινστιτούτο Ιατρικής Μικροβιολογίας και Παρασιτολογίας του Μπουένος Άιρες και κύρια συγγραφέας της μελέτης που δημοσιεύθηκε στο περιοδικό Frontiers in Microbiology.

«Τα αποτελέσματα αυτά δείχνουν ότι τα ζιζανιοκτόνα – τα οποία, σε αντίθεση με τα αντιβιοτικά, χρησιμοποιούνται ευρέως σε γεωργικά περιβάλλοντα – μπορεί να έχουν την ακούσια παρενέργεια να ευνοούν τη μικροβιακή αντοχή στις βακτηριακές κοινότητες του εδάφους», πρόσθεσε..

Ανάλυση βακτηρίων από φυσικά οικοσυστήματα, αγροκτήματα και νοσοκομεία

Για να διερευνήσουν τη σχέση μεταξύ γλυφοσάτης και μικροβιακής αντοχής, η Centrón και οι συνεργάτες της ανέλυσαν 68 βακτηριακά στελέχη που συλλέχθηκαν το 2018 και το 2020 από ιζήματα σε προστατευόμενο φυσικό καταφύγιο στο δέλτα του ποταμού Paraná, βόρεια του Μπουένος Άιρες.

Αν και η γλυφοσάτη δεν είχε χρησιμοποιηθεί ποτέ στο καταφύγιο, ωστόσο εδεν ίχε χρησιμοποιηθεί ευρέως στις γειτονικές αγροτικές περιοχές.

Οι ερευνητές εξέτασαν την αντοχή κάθε στελέχους σε 16 ευρέως χρησιμοποιούμενα αντιβιοτικά, μεταξύ των οποίων αμπικιλλίνη/σουλβακτάμη, μεροπενέμη, τετρακυκλίνη και βανκομυκίνη. Παράλληλα, αξιολόγησαν την αντοχή σε καθαρή γλυφοσάτη και σε ζιζανιοκτόνα που το περιέχουν.

Τα ευρήματα συγκρίθηκαν με 19 βακτηριακά στελέχη που απομονώθηκαν από τοπικά νοσοκομεία, συμπεριλαμβανομένων πολυανθεκτικών ειδών, καθώς και με 15 επιπλέον στελέχη από κτηνοτροφικές μονάδες και γεωργικά εδάφη που εκτίθενται σε ζιζανιοκτόνα.

Τα νοσοκομειακά «υπερβακτήρια» αντέχουν

Τα νοσοκομειακά στελέχη παρουσίασαν εκτεταμένη μικροβιακή αντοχή. Κάθε στέλεχος ήταν ανθεκτικό σε μία έως και 16 διαφορετικές αντιμικροβιακές ουσίες.

Ιδιαίτερη ανησυχία προκάλεσε το γεγονός ότι το 74% των στελεχών ήταν ανθεκτικό στις καρβαπενέμες, μια κατηγορία αντιβιοτικών ευρέος φάσματος που χρησιμοποιούνται συχνά ως έσχατη θεραπευτική επιλογή σε σοβαρές λοιμώξεις.

Όλα τα νοσοκομειακά στελέχη εμφάνισαν επίσης υψηλή αντοχή στη γλυφοσάτη και στα ζιζανιοκτόνα που το περιέχουν.

«Αυτό σημαίνει ότι εάν αυτά τα βακτήρια εισέλθουν στο περιβάλλον μέσω ανεπεξέργαστων νοσοκομειακών λυμάτων, θα μπορούσαν να συνεχίσουν να επιβιώνουν και να αναπτύσσονται σε γεωργικές περιοχές όπου χρησιμοποιείται αυτό το ζιζανιοκτόνο», δήλωσε η πρώτη συγγραφέας της μελέτης, Dr. Camila Knecht, μέλος της ερευνητικής ομάδας της Centrón.

Τα 68 στελέχη που συλλέχθηκαν από το δέλτα του Paraná ανήκαν σε 15 διαφορετικά γένη βακτηρίων, μεταξύ των οποίων Acinetobacter, Pseudomonas, Exiguobacterium και Chryseobacterium.

Όλα εμφάνισαν κάποιο βαθμό αντοχής στη γλυφοσάτη, αν και το ζιζανιοκτόνο δεν είχε χρησιμοποιηθεί ποτέ εντός της προστατευόμενης περιοχής.

Οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι τα βακτήρια του γένους Enterobacter παρουσίαζαν τη μεγαλύτερη ανθεκτικότητα, επιβιώνοντας σε συγκεντρώσεις γλυφοσάτης έως και 80 mg/ml. Αντίθετα, τα βακτήρια του γένους Bacillus αποδείχθηκαν ιδιαίτερα ευαίσθητα, με την ανάπτυξή τους να αναστέλλεται σε συγκεντρώσεις μόλις 2,5 mg/ml.

Υψηλά επίπεδα αντοχής καταγράφηκαν επίσης σε νοσοκομειακά στελέχη με ακραία ανθεκτικότητα στα φάρμακα.

Κοινό γενετικό υπόβαθρο στα ανθεκτικά βακτήρια

Στη συνέχεια, οι ερευνητές κατασκεύασαν ένα γενετικό «οικογενειακό δέντρο» χρησιμοποιώντας και τα 102 βακτηριακά στελέχη της μελέτης.

Διαπίστωσαν ότι τα βακτήρια με τη μεγαλύτερη αντοχή στη γλυφοσάτη ήταν συχνά στενά συγγενικά μεταξύ τους, ανεξάρτητα από το αν προέρχονταν από νοσοκομεία, αγροκτήματα ή το δέλτα του Paraná.

Για παράδειγμα, τα ίδια βακτηριακά γένη εμφάνιζαν αντοχή και στα τρία διαφορετικά περιβάλλοντα.

Ανησυχίες για τη δημόσια υγεία

Η γλυφοσάτη αποτελεί εδώ και χρόνια αντικείμενο επιστημονικής και κανονιστικής αντιπαράθεσης. Μελέτες έχουν δείξει ότι μπορεί να επηρεάζει αρνητικά αρθρόποδα, ιδιαίτερα τις μέλισσες, ενώ ο Διεθνής Οργανισμός Έρευνας για τον Καρκίνο (IARC) το έχει ταξινομήσει ως «πιθανώς καρκινογόνο για τον άνθρωπο».

Αρκετές ευρωπαϊκές χώρες έχουν ήδη περιορίσει ορισμένες χρήσεις της. Η Γαλλία, το Βέλγιο και η Ολλανδία έχουν απαγορεύσει τη χρήση της σε οικιακές εφαρμογές, ενώ η Γερμανία δεν επιτρέπει τη χρήση της σε δημόσιους χώρους.

Με βάση τα ευρήματα της μελέτης, οι ερευνητές υποστηρίζουν ότι οι κανονισμοί για τα φυτοπροστατευτικά προϊόντα θα πρέπει να λαμβάνουν υπόψη και τον κίνδυνο ενίσχυσης της μικροβιακής αντοχής πριν από τη διάθεσή τους στην αγορά.

Πηγή: Science Daily