Είναι γεγονός: Μερικοί άνθρωποι γερνούν καλύτερα από άλλους. Μερικοί φτάνουν στα 90 τους με το μυαλό και το σώμα τους ανέπαφα, ενώ άλλοι παλεύουν με τον διαβήτη, το Αλτσχάιμερ ή προβλήματα κινητικότητας δεκαετίες νωρίτερα. Μερικοί αντέχουν μια άσχημη πτώση ή μια γρίπη με ευκολία, ενώ άλλοι δεν βγαίνουν ποτέ ξανά από το νοσοκομείο.
Νέα έρευνα του Πανεπιστημίου του Κολοράντο στο Μπόλντερ, που δημοσιεύθηκε στο περιοδικό Nature Genetics, ρίχνει φως στο γιατί συμβαίνει αυτό.
Σε αυτήν, μια διεθνής ομάδα ερευνητών εντοπίζει περισσότερα από 400 γονίδια που σχετίζονται με την επιταχυνόμενη γήρανση σε επτά διαφορετικούς υποτύπους. Η μελέτη αποκαλύπτει ότι διαφορετικές ομάδες γονιδίων υποκρύπτουν διαφορετικά είδη διαταραγμένης γήρανσης, γνωστής και ως ευθραυστότητα, που κυμαίνονται από γνωστική έκπτωση έως κινητικά προβλήματα και κοινωνική απομόνωση.
Τα ευρήματα υποστηρίζουν την «υπόθεση της γεροντολογίας», δηλαδή την ιδέα ότι για να θεραπεύσουμε τις πολλαπλές χρόνιες ασθένειες που συνοδεύουν τη γήρανση, πρέπει να θεραπεύσουμε την ίδια τη γήρανση.
«Για να μπορέσουμε να εντοπίσουμε θεραπείες που θα σταματήσουν ή θα αντιστρέψουν την επιταχυνόμενη βιολογική γήρανση, πρέπει να γνωρίζουμε ποια είναι η υποκείμενη βιολογία», δήλωσε η Isabelle Foote, πρώτη συγγραφέας της μελέτης και μεταδιδακτορική ερευνήτρια στο Ινστιτούτο Συμπεριφορικής Γενετικής του Πανεπιστημίου του Κολοράντο.
«Αυτή είναι η μεγαλύτερη μελέτη που έχει γίνει μέχρι σήμερα με χρήση της γενετικής για να επιτευχθεί αυτό το στόχο».
Επαναπροσδιορισμός της «αδυναμίας»
Η μελέτη επικεντρώνεται στην «αδυναμία», έναν γενικό όρο που περιγράφει τη «πολυσυστηματική φυσιολογική παρακμή» που συχνά συνοδεύει τη γήρανση.
Οι γιατροί συνήθως αξιολογούν την ευθραυστότητα χρησιμοποιώντας μια κλίμακα 30 βαθμών που μετράει παράγοντες όπως η ταχύτητα βάδισης, η δύναμη της λαβής, ο αριθμός των διαγνωσμένων ασθενειών και ο βαθμός κοινωνικής δραστηριότητας. Το πρόβλημα, σύμφωνα με την Foote, είναι ότι δύο άτομα μπορούν να έχουν την ίδια υψηλή βαθμολογία ευθραυστότητας, ακόμη και αν το ένα είναι γνωστικά οξυδερκές αλλά δεν μπορεί να περπατήσει και το άλλο είναι σε καλή φυσική κατάσταση αλλά έχει κακή μνήμη.
Αυτή η έλλειψη διάκρισης έχει δυσκολέψει τους γιατρούς να κάνουν συστάσεις και τους επιστήμονες να εντοπίσουν τις υποκείμενες αιτίες της ανθυγιεινής γήρανσης.
«Η γήρανση δεν είναι μόνο ένα πράγμα. Υπάρχουν πολλοί τρόποι να είναι κανείς ευπαθής», δήλωσε ο Δρ Kenneth Rockwood, κορυφαίος εμπειρογνώμονας στον τομέα της ευπαθίας, με έδρα το Πανεπιστήμιο Dalhousie στη Νέα Σκωτία του Καναδά και συν-συγγραφέας της μελέτης. «Το ερώτημα που προκύπτει είναι: Ποια γονίδια εμπλέκονται;»
Για να το διαπιστώσει, η ομάδα διεξήγαγε μια «μελέτη γονιδιακής συσχέτισης», αναλύοντας το DNA και πληροφορίες για την υγεία εκατοντάδων χιλιάδων συμμετεχόντων στο UK Biobank και σε άλλα δημόσια σύνολα δεδομένων, προκειμένου να διαπιστώσει ποια γονίδια σχετίζονται με 30 συμπτώματα ευθραυστότητας.
Εντόπισαν 408 γονίδια που σχετίζονται με την επιταχυνόμενη γήρανση/ευθραυστότητα, μια σημαντική αύξηση σε σχέση με τα 37 γονίδια που είχαν εντοπιστεί προηγουμένως.
Διαπίστωσαν ότι ορισμένα γονίδια συνδέονταν στενά με συγκεκριμένους υποτύπους μη υγιούς γήρανσης, όπως: αναπηρία, κακή γνωστική λειτουργία, μεταβολικά προβλήματα, πολλαπλές ασθένειες, γενικά ανθυγιεινός τρόπος ζωής και περιορισμένη κοινωνική υποστήριξη.
Για παράδειγμα, το γονίδιο SP1, που σχετίζεται με την ανοσολογική λειτουργία και τη νόσο του Αλτσχάιμερ, συνδέθηκε στενά με τον ευρύ υποτύπο της «κακής γνωστικής λειτουργίας», ενώ το γονίδιο FTO, ένα γονίδιο που είναι γνωστό ότι σχετίζεται με την παχυσαρκία, φάνηκε να υποκρύπτει διάφορες κατηγορίες μη υγιούς γήρανσης.
«Αυτό που κάνει αυτή η μελέτη δεν είναι μόνο να προσδιορίζει υποκατηγορίες της προβληματικής γήρανσης, αλλά και να αποδεικνύει ότι υπάρχει μια πολύ διαφορετική βιολογία που τις υποκρύπτει», δήλωσε ο ανώτερος συγγραφέας Andrew Grotzinger, επίκουρος καθηγητής ψυχολογίας και νευροεπιστημών στο CU Boulder. «Το επόμενο απτό βήμα είναι να καταλάβουμε πώς να θεραπεύσουμε αυτή την υποκείμενη βιολογία».
Ένα χάπι κατά της γήρανσης;
Βραχυπρόθεσμα, οι συγγραφείς προτείνουν να επεκταθούν οι κλινικές μετρήσεις της αδυναμίας —που συχνά εμφανίζονται πολύ πριν από συγκεκριμένες ασθένειες— ώστε να συμπεριλάβουν τους έξι υποτύπους.
Με αυτόν τον τρόπο, κάποιος που έχει διαγνωστεί με γνωστική αδυναμία θα μπορούσε να κατευθυνθεί προς θεραπείες για την πρόληψη της άνοιας, ενώ κάποιος που είναι αδύναμος στον μεταβολικό τομέα θα μπορούσε να λάβει μέτρα για την πρόληψη του διαβήτη ή των καρδιακών παθήσεων.
Η Foote οραματίζεται μια μέρα που οι άνθρωποι θα μπορούν να λαμβάνουν μια «πολυγονιδιακήβαθμολογία κινδύνου», η οποία θα προσφέρει πιο λεπτομερή εικόνα για το είδος της ανθυγιεινής γήρανσης στην οποία είναι επιρρεπείς.
Ωστόσο, το"ιερό δισκοπότηρο", όπως λέει, θα ήταν να προσδιοριστούν οι μοριακές οδοί που οδηγούν στη γήρανση και να αναπτυχθούν θεραπείες για να την επιβραδύνουν.Είναι πιθανό να δούμε στο μέλλον ένα μόνο χάπι κατά της γήρανσης; Δεν είναι πιθανό.
Αλλά θα μπορούσε να υπάρχει κάποτε ένα χάπι για τη θεραπεία ενός συνόλου μεταβολικών προβλημάτων που σχετίζονται με την ηλικία και ένα άλλο για την αντιμετώπιση πολλών γνωστικών προβλημάτων;Είναι μια δελεαστική ιδέα, είπε ο Grotzinger.
«Αυτή η μελέτη δείχνει ότι πιθανότατα δεν θα υπάρχει ένα μόνο μαγικό χάπι για την αντιμετώπιση όλων των ασθενειών που συνοδεύουν τη γήρανση, αλλά ίσως δεν χρειάζονται πια εκατοντάδες».
