Η έλλειψη σιδήρου αποτελεί την πιο συχνή διατροφική ανεπάρκεια παγκοσμίως, επηρεάζοντας περίπου 2 δισεκατομμύρια ανθρώπους. Ωστόσο, πολλοί μπορεί να μην αντιληφθούν ότι έχουν χαμηλά επίπεδα σιδήρου για μήνες ή ακόμη και χρόνια.
Η έλλειψη σιδήρου δεν πρέπει να παραμένει χωρίς αντιμετώπιση, καθώς μπορεί να επηρεάσει πολλές λειτουργίες του οργανισμού και να οδηγήσει σε αναιμία. Τα συμπτώματα περιλαμβάνουν κόπωση, δύσπνοια, ταχυπαλμίες, πονοκεφάλους, αλλά και δυσκολία στη συγκέντρωση.
Για όσους διαγιγνώσκονται με έλλειψη σιδήρου, η αναπλήρωση των αποθεμάτων του οργανισμού είναι απαραίτητη. Συνήθως, η αντιμετώπιση περιλαμβάνει τη λήψη καθημερινών συμπληρωμάτων, ωστόσο ορισμένες διατροφικές συνήθειες και καθημερινές πρακτικές μπορούν να επηρεάσουν σημαντικά την απορρόφησή τους.
Γιατί εμφανίζεται η έλλειψη σιδήρου
Ο σίδηρος επιτελεί σημαντικές λειτουργίες στον οργανισμό. Συμβάλλει στη λειτουργία των κυττάρων, του ανοσοποιητικού συστήματος και στην ανάπτυξη, ενώ συμμετέχει στη σύνθεση και επιδιόρθωση του DNA, στην παραγωγή ενέργειας και στον μεταβολισμό της χοληστερόλης.
Η έλλειψή του μπορεί να οφείλεται σε διάφορους παράγοντες:
-
Βρέφη και παιδιά: Η ταχεία ανάπτυξη αυξάνει τις ανάγκες τους σε σίδηρο, οι οποίες ενδέχεται να μην καλύπτονται επαρκώς μέσω της διατροφής.
-
Γυναίκες: Οι γυναίκες αναπαραγωγικής ηλικίας χάνουν σίδηρο κατά την έμμηνο ρύση, ενώ στην εγκυμοσύνη οι ανάγκες αυξάνονται σημαντικά, καθώς σίδηρο χρειάζονται τόσο η μητέρα όσο και το έμβρυο.
-
Ηλικιωμένοι: Η έλλειψη μπορεί να σχετίζεται με χρόνια απώλεια αίματος από το έντερο, μειωμένη όρεξη ή χρόνια νοσήματα.
-
Διατροφή: Η ανεπαρκής πρόσληψη τροφίμων πλούσιων σε σίδηρο, όπως το κόκκινο κρέας και τα εμπλουτισμένα δημητριακά, μπορεί επίσης να συμβάλει στην εμφάνισή της.
Σημαντικό ρόλο παίζει και η φλεγμονή. Τα επίπεδα σιδήρου ρυθμίζονται από την ορμόνη εψιδίνη , η οποία ελέγχει την απορρόφηση του σιδήρου από τη διατροφή. Όταν υπάρχει έλλειψη, τα επίπεδά της μειώνονται, ώστε ο οργανισμός να απορροφά περισσότερο σίδηρο. Αντίθετα, η φλεγμονή αυξάνει την εψιδίνη, περιορίζοντας τη διαθεσιμότητα του σιδήρου για την παραγωγή ερυθρών αιμοσφαιρίων. Όταν η φλεγμονή είναι χρόνια, μπορεί να οδηγήσει σε αναιμία.
Η αναζήτηση της υποκείμενης αιτίας της έλλειψης είναι καθοριστική για την αποτελεσματική αντιμετώπισή της.
Πώς αντιμετωπίζεται η έλλειψη σιδήρου
Η διάγνωση γίνεται μέσω αιματολογικών εξετάσεων, με βασικό δείκτη τη φερριτίνη, μια πρωτεΐνη που αποθηκεύει τον σίδηρο στον οργανισμό. Τα χαμηλά επίπεδά της αποτελούν σημαντική ένδειξη έλλειψης σιδήρου.
Η αντιμετώπιση περιλαμβάνει αρχικά διατροφικές αλλαγές, με μεγαλύτερη κατανάλωση τροφίμων όπως κόκκινο κρέας, φακές, εμπλουτισμένα δημητριακά και πράσινα φυλλώδη λαχανικά. Ο συνδυασμός τους με τρόφιμα πλούσια σε βιταμίνη C βοηθά στην απορρόφηση του σιδήρου.
Όταν τα επίπεδα είναι πολύ χαμηλά ή υπάρχει πρόβλημα απορρόφησης, η διατροφή μπορεί να μην επαρκεί. Σε αυτές τις περιπτώσεις χρησιμοποιούνται συμπληρώματα σιδήρου. Οι κατευθυντήριες οδηγίες που αναφέρονται στο δημοσίευμα προτείνουν δόση 65 mg στοιχειακού σιδήρου ημερησίως ή μέρα παρά μέρα για την αντιμετώπιση της έλλειψης και της σιδηροπενικής αναιμίας.
Ωστόσο, μόνο ένα μέρος του σιδήρου που περιέχεται σε κάθε δισκίο απορροφάται, ενώ πιθανές παρενέργειες είναι η ναυτία και η δυσκοιλιότητα.
Για καλύτερη απορρόφηση, οι ειδικοί προτείνουν:
-
Λήψη με άδειο στομάχι: Ιδανικά, το συμπλήρωμα λαμβάνεται πριν από το φαγητό ή τουλάχιστον δύο ώρες μετά.
-
Συνδυασμό με βιταμίνη C: Η λήψη μαζί με χυμό πορτοκαλιού μπορεί να ενισχύσει την απορρόφηση.
-
Αποφυγή ασβεστίου: Τα συμπληρώματα ασβεστίου δεν πρέπει να λαμβάνονται ταυτόχρονα με τον σίδηρο, καθώς μπορεί να περιορίσουν την απορρόφησή του. Συνιστάται χρονική απόσταση περίπου δύο ωρών.
-
Προσοχή σε καφέ και τσάι: Οι τανίνες που περιέχουν δυσκολεύουν την απορρόφηση του σιδήρου.
-
Περιορισμός τροφίμων με φυτικά οξέα κοντά στη λήψη: Οι φυτικές ενώσεις που υπάρχουν σε σπόρους και δημητριακά μπορούν επίσης να αναστείλουν την απορρόφησή του.
Εάν τα συμπληρώματα προκαλούν γαστρεντερικές ενοχλήσεις, η λήψη τους μέρα παρά μέρα ή μαζί με φαγητό μπορεί να βοηθήσει, σύμφωνα με τις σχετικές οδηγίες.
Η αναπλήρωση των αποθεμάτων σιδήρου μπορεί να χρειαστεί αρκετούς μήνες. Ο επανέλεγχος της φερριτίνης βοηθά να διαπιστωθεί εάν η θεραπεία είναι αποτελεσματική.
Σε περιπτώσεις σοβαρής έλλειψης ή όταν τα από του στόματος συμπληρώματα δεν αποδίδουν, μπορεί να εξεταστεί η ενδοφλέβια χορήγηση σιδήρου. Με αυτόν τον τρόπο παρακάμπτεται το έντερο και χορηγείται μεγαλύτερη ποσότητα σιδήρου, η οποία απελευθερώνεται σταδιακά, ενισχύοντας τα αποθέματα του οργανισμού και την παραγωγή ερυθρών αιμοσφαιρίων.
Η έλλειψη σιδήρου παραμένει ένα σημαντικό παγκόσμιο πρόβλημα υγείας. Ωστόσο, η καλύτερη κατανόηση των αιτιών και των επιπτώσεών της, η ενημέρωση και οι διαθέσιμες θεραπευτικές επιλογές καθιστούν πλέον την αντιμετώπισή της πιο αποτελεσματική. Η σωστή διάγνωση και η κατάλληλη θεραπεία, με ιατρική καθοδήγηση, είναι καθοριστικές για την αποκατάσταση των αποθεμάτων σιδήρου.
Πηγή: The Conversation





