Την ανάγκη για άμεση δράση με στόχο τη διατήρηση της αποτελεσματικότητας των αντιβιοτικών υπογραμμίζει το Ευρωπαϊκό Κέντρο Πρόληψης και Ελέγχου Νοσημάτων (ECDC), καθώς τα ανθεκτικά στα αντιβιοτικά βακτήρια συνεχίζουν να εξαπλώνονται και οι διαθέσιμες θεραπευτικές επιλογές περιορίζονται. Με αφορμή την Ευρωπαϊκή Ημέρα Ενημέρωσης για τα Αντιβιοτικά, το ECDC επισημαίνει ότι η Ευρώπη βρίσκεται πίσω σε αρκετούς από τους στόχους που έχει θέσει για την αντιμετώπιση της μικροβιακής αντοχής έως το 2030.
«Εξακολουθούμε να υστερούμε σε αρκετούς από τους στόχους της ΕΕ για το 2030. Ωστόσο, τα καλά νέα είναι ότι πλέον μπορούμε να κοιτάξουμε πέρα από τους αριθμούς», δήλωσε η διευθύντρια του ECDC, Pamela Rendi-Wagner. Όπως εξήγησε, καινοτομίες όπως η ταχύτερη γονιδιωματική επιτήρηση επιτρέπουν την καλύτερη και ταχύτερη αξιολόγηση της εξάπλωσης των ανθεκτικών βακτηρίων και των μηχανισμών με τους οποίους παρακάμπτουν τη δράση των αντιβιοτικών. Έτσι, καθίσταται δυνατή η έγκαιρη αναχαίτιση της μετάδοσης, η αποτελεσματικότερη καθοδήγηση των θεραπευτικών αποφάσεων και ο εντοπισμός των αναγκών για νέα αντιβιοτικά.
Γονιδιωματική επιτήρηση για τον περιορισμό της διασποράς
Το ECDC συντονίζει τρία ευρωπαϊκά δίκτυα που συλλέγουν δεδομένα για τη μικροβιακή αντοχή και την κατανάλωση αντιβιοτικών. Ένα από αυτά εστιάζει στη γονιδιωματική επιτήρηση πολυανθεκτικών βακτηρίων, εξετάζοντας τη γεωγραφική τους κατανομή, τη γενετική συγγένεια των στελεχών και τους μηχανισμούς αντοχής τους.
Τα δεδομένα αυτά συμβάλλουν στη βελτίωση της αξιολόγησης των κινδύνων, στην παροχή κατευθυντήριων οδηγιών και στην επιλογή της κατάλληλης θεραπείας, επιτρέποντας στις χώρες να μετατρέπουν τα ευρήματα της επιτήρησης σε στοχευμένες παρεμβάσεις δημόσιας υγείας.
Αύξηση των λοιμώξεων από πολυανθεκτικά βακτήρια
Παρότι αύξηση των λοιμώξεων από ανθεκτικά βακτήρια καταγράφεται σε αρκετά παθογόνα, ιδιαίτερη ανησυχία προκαλούν εκείνα που εξαπλώνονται σε δομές υγειονομικής περίθαλψης, προκαλούν σοβαρές λοιμώξεις και εμφανίζουν αντοχή σχεδόν σε όλα τα διαθέσιμα αντιβιοτικά.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι η Klebsiella pneumoniae με αντοχή στις καρβαπενέμες, μια κατηγορία αντιβιοτικών που χρησιμοποιείται για την αντιμετώπιση σοβαρών λοιμώξεων. Οι λοιμώξεις του αίματος από το συγκεκριμένο βακτήριο έχουν αυξηθεί κατά 72% από το 2019 και συνδέονται με σοβαρή νόσηση και υψηλή θνησιμότητα.
Παράλληλα, το 90% της συνολικής κατανάλωσης αντιβιοτικών από τον άνθρωπο πραγματοποιείται στην κοινότητα και στον εξωνοσοκομειακό τομέα. Για τον λόγο αυτό, η φετινή εκστρατεία του ECDC εστιάζει στα παιδιά, με κεντρικό μήνυμα «Φροντίστε τα παιδιά σας – χρησιμοποιείτε σωστά τα αντιβιοτικά». Υπενθυμίζει στους γονείς και τους φροντιστές ότι πολλές συνηθισμένες παιδικές ασθένειες, όπως το κρυολόγημα, ο βήχας και ο πονόλαιμος, προκαλούνται από ιούς και δεν απαιτούν αντιβιοτική αγωγή. Τα αντιβιοτικά πρέπει να χρησιμοποιούνται μόνο όταν είναι ιατρικά απαραίτητα και κατόπιν συνταγογράφησης από επαγγελματία υγείας.
Ποιες χώρες αντιμετωπίζουν τα μεγαλύτερα προβλήματα;
Παρότι η αντοχή στα αντιβιοτικά αποτελεί πρόκληση σε όλη την Ευρώπη, τα επίπεδα AMR και η κατανάλωση αντιβιοτικών διαφέρουν σημαντικά από χώρα σε χώρα.
Η Κύπρος έχει καταγράψει αύξηση 716% στις λοιμώξεις από K. pneumoniae ανθεκτική στα αντιβιοτικά, φτάνοντας τα 21,29 κρούσματα ανά 100.000 κατοίκους πέρυσι, σύμφωνα με την έκθεση. Έχει επίσης σημειωθεί αύξηση 276% στις λοιμώξεις του αίματος από ανθεκτική στα αντιβιοτικά E. coli.
Για την K. pneumoniae, ακολουθεί η Ρουμανία με 18,66 ανθεκτικές λοιμώξεις ανά 100.000 κατοίκους και η Ελλάδα με 16,28 ανά 100.000 κατοίκους.
Ανησυχία προκαλούν στο ECDC και οι απότομες αυξήσεις που έχουν καταγραφεί τα τελευταία χρόνια, ιδίως στην Ουγγαρία, όπου οι λοιμώξεις από ανθεκτική K. pneumoniae αυξήθηκαν κατά 1.622%. Η Κροατία κατέγραψε αύξηση 409% και η Βουλγαρία άνοδο 356%.
Οι στόχοι της Ευρώπης για το 2030 παραμένουν σε εκκρεμότητα
Τα πρόσφατα δεδομένα καταγράφουν ορισμένες θετικές εξελίξεις στη μείωση της κατανάλωσης αντιμικροβιακών, ωστόσο η Ευρώπη δεν βρίσκεται ακόμη σε τροχιά επίτευξης των στόχων της για το 2030:
-
Η κατανάλωση αντιβιοτικών στους ανθρώπους ήταν το 2025 μειωμένη κατά 5% σε σχέση με το 2019, έναντι στόχου μείωσης κατά 20% έως το 2030.
-
Το ποσοστό των αντιβιοτικών πρώτης γραμμής, σύμφωνα με την ταξινόμηση του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας (ΠΟΥ), αυξήθηκε από 61,1% σε 62,5%, πλησιάζοντας τον στόχο του 65%.
-
Οι λοιμώξεις του αίματος από ανθεκτικό στη μεθικιλλίνη Staphylococcus aureus (MRSA) μειώθηκαν κατά 19% από το 2019, σύμφωνα με τον ευρωπαϊκό στόχο, αν και η αύξηση των τελευταίων δύο ετών απειλεί την πρόοδο.
-
Οι λοιμώξεις του αίματος από Klebsiella pneumoniae ανθεκτική στις καρβαπενέμες αυξήθηκαν κατά 72%, αντί του στόχου για μείωση κατά 5%.
-
Οι λοιμώξεις του αίματος από Escherichia coli ανθεκτικό στις κεφαλοσπορίνες τρίτης γενιάς αυξήθηκαν κατά 16,4%, παρά τον στόχο μείωσης κατά 10%. Πρόσθετη πρόκληση αποτελεί η αύξηση των αναφερόμενων λοιμώξεων από ανθεκτικό στις καρβαπενέμες E. coli, τόσο σε δομές υγείας όσο και στην κοινότητα.
Ποιες παρεμβάσεις προτείνει το ECDC
Για την αναστροφή των αρνητικών τάσεων και την επίτευξη των στόχων έως το 2030 απαιτείται άμεση και διαρκής δράση από τις αρχές δημόσιας υγείας. Σύμφωνα με το ECDC, οι παρεμβάσεις πρέπει να περιλαμβάνουν συντονισμένα μέτρα πρόληψης και ελέγχου των λοιμώξεων, ορθολογική χρήση των αντιμικροβιακών, ενίσχυση των εργαστηριακών δυνατοτήτων και αναβάθμιση της επιτήρησης.
Στο επίπεδο της καθημερινής φροντίδας των ασθενών, προτεραιότητα αποτελούν η σωστή υγιεινή των χεριών, η κατάλληλη χρήση μέσων ατομικής προστασίας, η έγκαιρη αναγνώριση και απομόνωση των ασθενών με ανθεκτικές λοιμώξεις, καθώς και ο αποτελεσματικός καθαρισμός και η απολύμανση των χώρων.
Παράλληλα, οι διοικήσεις των υγειονομικών μονάδων και τα συστήματα υγείας καλούνται να διασφαλίσουν επαρκές προσωπικό για την πρόληψη και τον έλεγχο των λοιμώξεων, πρόσβαση σε εργαστηριακές εξετάσεις, κατάλληλους χώρους απομόνωσης, επιτήρηση, εκπαίδευση και συντονισμό μεταξύ των δομών υγείας και των περιφερειών.
Στο πλαίσιο αυτό, το ECDC ενθαρρύνει τις χώρες να ενισχύσουν τον εθνικό συντονισμό για την πρόληψη της εξάπλωσης πολυανθεκτικών μικροοργανισμών. Το 2026 δημοσίευσε προτεινόμενες κατευθυντήριες οδηγίες για τη δημιουργία και εφαρμογή προγραμμάτων πρόληψης και ελέγχου λοιμώξεων στις υγειονομικές μονάδες, ενώ παρουσίασε και το ψηφιακό εργαλείο hyFive, το οποίο υποστηρίζει την παρακολούθηση της υγιεινής των χεριών και την αξιοποίηση δεδομένων για την εφαρμογή σχετικών μέτρων.
Επιπλέον, κατά την περίοδο 2024-2026, πραγματοποίησε επισκέψεις σε όλα τα κράτη-μέλη, παρέχοντας εξατομικευμένες συστάσεις για την αντιμετώπιση της μικροβιακής αντοχής και των λοιμώξεων που συνδέονται με την υγειονομική περίθαλψη.
Με πληροφορίες και από Euronews





