Η αδυναμία αντίληψης ενός χρώματος δεν περικλείει μόνο τον συνδυασμό κόκκινου και πράσινου που όντως είναι ο πιο συχνός. Ο όρος αχρωματοψία περιλαμβάνει όλα τα χρώματα όμως η διαταραχή συχνότερα εκδηλώνεται με μειωμένη ικανότητα αντίληψης συγκεκριμένων χρωματικών συνδυασμών, και περιγράφεται με τον όρο δυσχρωματοψία. Εκτιμάται ότι αφορά σε παγκόσμιο επίπεδο το 8% των ανδρών και ποσοστό κάτω από 1% του γυναικείου πληθυσμού.

Υπάρχουν τρεις κύριοι τύποι έλλειψης χρωματικής όρασης: κόκκινο-πράσινο, μπλε-κίτρινο και πλήρης αχρωματοψία.
Η έλλειψη χρωματικής όρασης, επηρεάζει τον τρόπο με τον οποίο κάποιος αντιλαμβάνεται τα χρώματα, τόσο μεταξύ τους όσο και στις διαφορετικές αποχρώσεις τους.

Όταν η διαταραχή αφορά στον συνδυασμό κόκκινου-πράσινου, ορισμένες ή όλες οι αποχρώσεις αυτών των χρωμάτων είναι δυσδιάκριτες.
Με την έλλειψη χρωματικής όρασης μπλε-κίτρινου, ο πάσχων δυσκολεύεται να ξεχωρίσει το μπλε από το πράσινο ή το κίτρινο από το βιολετί.
Αν και πολύ πιο σπάνια, η έλλειψη χρωματικής όρασης μπορεί επίσης να είναι πλήρης, να συμπεριλαμβάνει δηλαδή όλα τα χρώματα και να έχει επιπλέον συμπτώματα, όπως ευαισθησία στο φως ή θολή όραση.

Κόκκινο-πράσινο: η πιο συχνή περίπτωση

Είναι γνωστή και με τον όρο αχρωματοψία πρωτονίων, και αποτελεί την πιο κοινή μορφή δυσχρωματοψίας. Σε αυτή την περίπτωση, οι αποχρώσεις του κόκκινου και του πράσινου γίνονται αντιληπτές ως παρόμοιες ή είναι δυσδιάκριτες.

Έχει δύο υποτύπους, εξηγούν οι ειδικοί:

Την αχρωματοψία τύπου protanopia (κόκκινη αχρωματοψία) όπου ο ασθενής δυσκολεύεται να διακρίνει το κόκκινο χρώμα και το αντιλαμβάνεται σε διαφορετική απόχρωση ή το αναγνωρίζει ως πράσινο.
Αχρωματοψία τύπου deuteranopia (πράσινη αχρωματοψία), όταν ο πάσχων αδυνατεί να αναγνωρίσει το πράσινο και συνήθως αντιλαμβάνεται τις αποχρώσεις του ως καφέ ή γκρι.

Η δυσχρωματοψία αυτού του τύπου οφείλεται συνήθως σε γενετικούς λόγους, σχετίζεται με το χρωμόσωμα Χ και είναι συχνότερη στους άντρες.
Οι γυναίκες επειδή φέρουν δύο χρωμοσώματα Χ, θα πρέπει να λάβουν το μεταλλαγμένο γονίδιο και από τους δύο γονείς τους για να παρουσιάσουν την διαταραχή, έτσι οι περιπτώσεις αυτού του τύπου δυσχρωματοψίας είναι εξαιρετικά λιγότερες στον γυναικείο πληθυσμό.

Μπλε και κίτρινο

Η ανεπάρκεια χρωματικής όρασης μπλε-κίτρινου είναι σπανιότερη.
Οι πάσχοντες δυσκολεύονται να διακρίνουν το μπλε από το πράσινο, και μπερδεύουν το κίτρινο με το βιολετί.
Είναι γενετική νόσος αλλά κληρονομείται με τον αυτοσωμικό κυρίαρχο τρόπο, δηλαδή αρκεί μόνο ένα αντίγραφο του ελαττωματικού γονιδίου (OPN1SW) για να εκδηλωθεί.

Πλήρης αχρωματοψία

Η πλήρης αχρωματοψία στην οποία όλα είναι μονόχρωμα. Αυτός ο τύπος συνοδεύεται από εν γένει κακή όραση με τους ασθενείς να καταγράφουν οπτική οξύτητα 20/200 ή και λιγότερο.

Η ατελής αχρωματοψία που κάνει τους πάσχοντες να βλέπουν κυρίως μονόχρωμα χωρίς να έχουν χάσει την ικανότητα ωστόσο να διακρίνουν και κάποια χρώματα γύρω τους.

Η αχρωματοψία σε αυτή την έκφραση της, μπορεί να προκαλέσει επιπλεόν συμπτώματα, όπως:

-θολή όραση
-υπερμετρωπία ή δυσκολία στην κοντινή όραση
-ευαισθησία στο έντονο φως
-νυσταγμό

Τι προκαλεί την αχρωματοψία;

Η πλήρης αχρωματοψία προκύπτει μόνο από γενετικές μεταλλάξεις. Οι υπόλοιποι υπο-τύποι όμως μπορεί να προκύψουν και εξαιτίας άλλων παραγόντων.
Οι πιθανές αιτίες περιλαμβάνουν:

-αποκόλληση αμφιβληστροειδούς, όταν δηλαδή ο αμφιβληστροειδής μετακινείται από το πίσω μέρος του ματιού, συνήθως λόγω υποκείμενης πάθησης

-τραυματισμός του οφθαλμού κατά τη διάρκεια χειρουργικής επέμβασης με λέιζερ

-όγκοι εγκεφάλου που επηρεάζουν ή ασκούν πίεση στο οπτικό νεύρο

-ακτινοθεραπεία σε περιοχή κοντά στο οπτικό νεύρο

-καταρράκτης, ο οποίος μπορεί να επηρεάσει την ικανότητα αντίληψης των χρωμάτων

Υπάρχει θεραπεία;

Η διαταραχές της χρωματικής όρασης ακόμα τουλάχιστον δεν θεραπεύονται. Όμως πλέον υπάρχουν διαθέσιμες υποστηρικτικές συσκευές που μπορούν να βοηθήσουν τους πάσχοντες να διακρίνουν τα χρώματα. Αυτές περιλαμβάνουν:

-γυαλιά ή φακούς επαφής
-φασματικά συντονισμένο φωτισμό
-συσκευές επαναχρωματισμού

Οι ερευνητές μελετούν μεθόδους θεραπείας μέσω της “επιδιόρθωσης” των γονιδιακών μεταλλάξεων που προκαλούν την πάθηση, με τις συγκεκριμένες μελέτες ωστόσο να βρίσκονται ακόμη σε πρώιμο στάδιο.

Πηγή: Healthline