Ο βασικός μηχανισμός ανάπτυξης ενός ανευρύσματος είναι ο εξής: Η ελαστίνη και το κολλαγόνο, που είναι τα κύρια υλικά που παρέχουν αντοχή και ελαστικότητα στα αγγεία, αποδομούνται σταδιακά από φλεγμονώδεις διεργασίες, καθώς και από την υπερέκθεση σε παράγοντες κινδύνου όπως η υπέρταση και το κάπνισμα. Καθώς το αγγείο εξασθενεί, η συνεχής πίεση του αίματος δημιουργεί έναν σάκο που μοιάζει με ένα φουσκωμένο μπαλόνι.

Τα ανευρύσματα θεωρούνται εξαιρετικά επικίνδυνα επειδή μπορούν να «σκάσουν» οποιαδήποτε στιγμή. Όταν συμβεί αυτό, το αποτέλεσμα είναι καταστροφικό: η ρήξη ενός ανευρύσματος της κοιλιακής αορτής έχει ποσοστό θνησιμότητας που υπερβαίνει το 70-85%, ακόμη και με ιατρική παρέμβαση. Πολλοί ασθενείς δεν φτάνουν καν στο χειρουργείο για να λάβουν θεραπεία.

Τα βασικά είδη ανευρυσμάτων

• Εγκεφαλικά ανευρύσματα: Τα ενδοκρανιακά ανευρύσματα είναι διογκώσεις των εγκεφαλικών αρτηριών. Αυτά τα ανευρύσματα εμφανίζονται συνήθως στα σημεία διακλάδωσης των αρτηριών, όπου υψηλότερες δυνάμεις ασκούνται στο τοίχωμα του αγγείου. Η ρήξη ενός εγκεφαλικού ανευρύσματος είναι ιδιαίτερα επικίνδυνη, προκαλώντας υποαραχνοειδή αιμορραγία με υψηλό ποσοστό θνησιμότητας και αναπηρίας.
• Ανευρύσματα της κοιλιακής αορτής: Τα ανευρύσματα της κοιλιακής αορτής είναι διογκώσεις λόγω χρόνιας εξασθένησης του αρτηριακού τοιχώματος. Αυτά τα ανευρύσματα είναι πιο συνηθισμένα στους άνδρες ηλικίας άνω των 65 ετών και συνδέονται στενά με το κάπνισμα και την αρτηριακή υπέρταση. Αυτή η κατηγορία είναι η συνηθέστερη και μπορεί να αναπτυχθεί σιωπηλά για χρόνια πριν διαπιστωθούν τα συμπτώματα.
• Θωρακικά ανευρύσματα: Τα θωρακικά αορτικά ανευρύσματα απειλούν τμήματα της αορτής που διέρχεται από το θώρακα. Αυτά τα ανευρύσματα μπορεί να είναι ιδιαίτερα επικίνδυνα επειδή μπορούν να πιέσουν κοντινά όργανα όπως η καρδιά και τα κύρια αγγεία. Η θωρακική αορτική νόσος συχνά συνδέεται με γενετικές διαταραχές όπως το σύνδρομο Marfan ή το σύνδρομο Loeys-Dietz, αν και μπορεί να προκληθεί και από αρτηριακή υπέρταση.

Πότε το ανεύρυσμα δίνει συμπτώματα

Ένα από τα πιο ανησυχητικά χαρακτηριστικά των ανευρυσμάτων είναι ότι τα περισσότερα παραμένουν εντελώς ασυμπτωματικά. Εκατομμύρια άνθρωποι δεν γνωρίζουν καν ότι υπάρχει. Πολλά ανευρύσματα ανακαλύπτονται κατά τύχη όταν οι ασθενείς υποβάλλονται σε απεικόνιση για άσχετα προβλήματα υγείας.

• Συμπτώματα πριν από τη ρήξη: Ορισμένοι ασθενείς με μεγάλα ή αυξανόμενα ανευρύσματα μπορεί να εμφανίσουν προειδοποιητικά σημάδια. Αυτά μπορεί να περιλαμβάνουν πόνο στο αριστερό πλευρό ή στην κοιλία (στην περίπτωση της κοιλιακής αορτής), πόνο στο θώρακα ή στην πλάτη (για θωρακικά ανευρύσματα), ή πόνο στην κεφαλή και άκαμπτο λαιμό (για εγκεφαλικά ανευρύσματα). Ορισμένοι ασθενείς αναφέρουν επίσης ζάλη, ή ακόμη και ταχυκαρδία. Η ανίχνευση αυτών των σημάτων πριν από τη ρήξη μπορεί να είναι ζωτικής σημασίας.
• Συμπτώματα ρήξης: Η ρήξη ενός ανευρύσματος απαιτεί άμεση νοσηλεία. Ασθενείς που πάσχουν από ρήξη ανευρύσματος αναφέρουν ξαφνικό, σφοδρό πόνο που συχνά περιγράφεται ως «ο χειρότερος πονοκέφαλος της ζωής τους» (στην περίπτωση εγκεφαλικού ανευρύσματος). Ο πόνος μπορεί να συνοδεύεται από ναυτία, έμετο, διαταραχή της συνείδησης, παράλυση, ή ακόμη και κώμα. Στην περίπτωση ρήξης της κοιλιακής αορτής, οι ασθενείς αντιμετωπίζουν ξαφνικό, σφοδρό πόνο στην κοιλία ή την πλάτη, και συχνά εμφανίζουν σημάδια σοκ, συμπεριλαμβανομένης της ταχυκαρδίας, χαμηλής αρτηριακής πίεσης, ζάλης και ψυχρής δέρματος.

Παράγοντες κινδύνου

• Κάπνισμα: Το κάπνισμα είναι ένας από τους πιο ισχυρούς παράγοντες κινδύνου για την ανάπτυξη ανευρυσμάτων. Ο καπνός εισπνέεται περιέχει πολλές ουσίες που βλάπτουν τα αγγεία, προκαλώντας φλεγμονή, οξειδωτικό στρες και επιταχύνοντας την αποδόμηση της ελαστίνης και του κολλαγόνου. Μελέτες δείχνουν ότι το κάπνισμα αυξάνει κατακόρυφα τον κίνδυνο τόσο εγκεφαλικών όσο και αορτικών ανευρυσμάτων.
• Υπέρταση: Η χρόνια αρτηριακή υπέρταση καταπονεί συστηματικά τα εν λόγω τοιχώματα. Η υψηλή αρτηριακή πίεση απαιτεί από το τοίχωμα του αγγείου να αντιστέκεται σε διαρκώς αυξημένες δυνάμεις, οι οποίες με την πάροδο του χρόνου οδηγούν σε διόγκωση και αδυναμία. Ακόμη και η μέτρια υπέρταση, όταν δεν αντιμετωπίζεται για χρόνια, μπορεί σημαντικά να αυξήσει τον κίνδυνο ανευρυσμάτων.
• Κληρονομικότητα: Οι άνθρωποι με οικογενειακό ιστορικό ανευρυσμάτων έχουν σημαντικά αυξημένο κίνδυνο. Μερικές γενετικές διαταραχές, όπως τα σύνδρομα Marfan και Loeys-Dietz, συνδέονται ιδιαίτερα στενά με θωρακικά αορτικά ανευρύσματα.
• Ηλικία και φύλο: Τα ανευρύσματα σχετίζονται και με την ηλικία. Οι άνθρωποι ηλικίας άνω των 60 ετών αντιμετωπίζουν τον υψηλότερο κίνδυνο. Ως προς το φύλο, υπάρχουν σημαντικές διαφορές ανάλογα με τον τύπο ανευρύσματος. Τα ανευρύσματα της κοιλιακής αορτής είναι 4-6 φορές πιο συνηθισμένα στους άνδρες, αλλά τα εγκεφαλικά και θωρακικά ανευρύσματα είναι ελαφρώς πιο συνηθισμένα στις γυναίκες. Οι γυναίκες με αορτικά ανευρύσματα φαίνεται να έχουν αυξημένο κίνδυνο για πολλαπλά ανευρύσματα.

Ποιοι πρέπει να ελέγχονται

Τα άτομα που είναι υποψήφια για προληπτικό έλεγχο περιλαμβάνουν: άνδρες ηλικίας 50-75 ετών με ιστορικό καπνίσματος, άνδρες και γυναίκες με αρτηριακή υπέρταση και δυσλιπιδαιμία, όσους έχουν συγγενείς με ανευρύσματα, ασθενείς με γενετικές διαταραχές σχετικές με ανευρύσματα, και άνδρες και γυναίκες με φιμοτική νεφροπάθεια που έχουν ενδοκράνια ανευρύσματα ή αυξημένο κίνδυνο για αυτά.

Οι διαφορές ανάμεσα σε γυναίκες και άνδρες

Οι άνδρες έχουν σημαντικά υψηλότερο κίνδυνο κοιλιακών αορτικών ανευρυσμάτων, με αναλογία 3-6 προς 1 έναντι γυναικών. Ωστόσο, οι γυναίκες που αναπτύσσουν ανευρύσματα της κοιλιακής αορτής τείνουν να τα κάνουν σε μεγαλύτερη ηλικία και μπορεί να έχουν χειρότερα αποτελέσματα μετά τη ρήξη. Αντίθετα, τα εγκεφαλικά ανευρύσματα είναι ελαφρώς πιο συνηθισμένα στις γυναίκες από ότι στους άνδρες.

Η αθόρυβη φύση των ανευρυσμάτων είναι ο λόγος για τον οποίο τόσα πολλά παραμένουν αδιάγνωστα. Χωρίς έμφανή συμπτώματα, δεν υπάρχει κανένας λόγος για τον ασθενή να αναζητήσει ιατρική φροντίδα.

Πώς εντοπίζεται το ανεύρυσμα

• Με αξονική αγγειογραφία (CTA): Η αξονική τομογραφία είναι ένας από τους ταχύτερους τρόπους διάγνωσης ανευρυσμάτων. Μια αξονική αγγειογραφία (CTA), κατά την οποία χρησιμοποιείται ακτινογραφική χρωστική, μπορεί να αποκαλύψει λεπτομέρειες της δομής του ανευρύσματος, συμπεριλαμβανομένου του μεγέθους, του σχήματος και της θέσης του.
• Με μαγνητική τομογραφία (MRI) και αγγειογραφία MRI (MRA): Η μαγνητική τομογραφία δεν χρησιμοποιεί ακτινοβολία, καθιστώντας την ιδιαίτερα χρήσιμη για μακροχρόνια παρακολούθηση ανευρυσμάτων. Η αγγειογραφία MRI μπορεί να παράσχει λεπτομέρειες για τη ροή του αίματος και τη δομή του ανευρύσματος.
• Με υπέρηχο: Ο υπέρηχος είναι ένας μη-επεμβατικός και σχετικά φθηνός τρόπος εντόπισης ανευρυσμάτων, ιδιαίτερα χρήσιμος για την αρχική ανίχνευση της κοιλιακής αορτής. Ωστόσο, δεν παρέχει τόσες λεπτομέρειες όσο η αξονική τομογραφία ή η μαγνητική τομογραφία.

Πρόληψη και κριτήρια ελέγχου

Ο προληπτικός έλεγχος για ανευρύσματα συνιστάται γενικά για ορισμένες ομάδες υψηλού κινδύνου. Τα άτομα που πληρούν κριτήρια για έλεγχο περιλαμβάνουν συνήθως άνδρες ηλικίας 50-75 ετών με ιστορικό καπνίσματος, άνθρωποι με σημαντική αρτηριακή υπέρταση και δυσλιπιδαιμία, και όσοι έχουν συγγενείς με ανευρύσματα. Για άτομα χωρίς αυτούς τους παράγοντες κινδύνου, δεν συνιστάται έλεγχος ρουτίνας, καθώς το κόστος και ο κίνδυνος από τα false-positive αποτελέσματα μπορεί να υπερβούν τα οφέλη.

Από την τακτική παρακολούθηση έως το χειρουργείο

• Παρακολούθηση μικρών ανευρυσμάτων: Για μικρά ανευρύσματα που δεν παρουσιάζουν ακόμη σημάδια ρήξης, η συνήθης προσέγγιση είναι συντηρητική παρακολούθηση. Ο ασθενής υποβάλλεται σε περιοδικές απεικονιστικές εξετάσεις (συνήθως κάθε 6 έως 12 μήνες) για να παρατηρήσει εάν το ανεύρυσμα αυξάνεται. Αν το ανεύρυσμα παραμείνει σταθερό ή αυξάνεται πολύ αργά, η περαιτέρω θεραπεία συνήθως δεν είναι απαραίτητη.
• Ενδαγγειακές τεχνικές: Η ενδαγγειακή αναπαραγωγή περιλαμβάνει την τοποθέτηση ενός καθετήρα στο αγγείο που περιέχει το ανεύρυσμα. Ο καθετήρας τοποθετείται στο ανεύρυσμα χρησιμοποιώντας ακτινοσκοπία. Στη συνέχεια, πολλές θέσεις επενδύονται από συνθετικό υλικό για τη σταθεροποίησή του ανευρύσματος.
• Ανοιχτή χειρουργική: Η ανοιχτή χειρουργική παραμένει η καλύτερη αντιμετώπιση για ορισμένα ανευρύσματα, ιδιαίτερα εκείνα που δεν είναι κατάλληλα για ενδαγγειακή θεραπεία. Ο χειρουργός ανοίγει το δέρμα και τους μυς για να έχει άμεση πρόσβαση στο ανεύρυσμα. Στη συνέχεια, τοποθετείται ένα χειρουργικό κλιπ ή σφιγκτήρας για να αποκλείσει τη ροή του αίματος σε αυτό.

Μπορεί να προληφθεί;

Η πρόληψη του ανευρυσματικού σχηματισμού στηρίζεται σε κύριο βαθμό στη διαχείριση των τροποποιήσιμων παραγόντων κινδύνου. Η διακοπή του καπνίσματος είναι ίσως ο πιο σημαντικός παράγοντας –αυτό άμεσα μειώνει τη φλεγμονή και σταματά την περαιτέρω ζημιά στα αγγεία. Η αυστηρή παρακολούθηση της αρτηριακής πίεσης είναι επίσης ζωτικής σημασίας –ο στόχος είναι συνήθως η διατήρηση της αρτηριακής πίεσης κάτω από 130/80 mmHg. Η διατήρηση του βάρους σε φυσιολογικά επίπεδα και η τακτική άσκηση σχετίζονται επίσης με χαμηλότερο κίνδυνο ανευρυσμάτων. Ορισμένες μελέτες προτείνουν ότι οι στατίνες και άλλα φάρμακα που ρυθμίζουν τα λιπίδια μπορεί να έχουν κάποια προστατευτική επίδραση.

Πότε πρέπει να πάμε άμεσα στο νοσοκομείο

Ορισμένα συμπτώματα είναι σαφή σημάδια ότι ο ασθενής χρειάζεται άμεση ιατρική φροντίδα:

• Εγκεφαλικά ανευρύσματα: Ξαφνικός, σφοδρός πονοκέφαλος που αποτελεί τη χειρότερη εμπειρία πόνου στη ζωή του ατόμου, ιδιαίτερα εάν συνοδεύεται από ακαμψία λαιμού, ευαισθησία στο φως, ναυτία, έμετο, ή αλλαγή της συνείδησης.
• Αορτικά ανευρύσματα: Ξαφνικός, σφοδρός πόνος στην κοιλία, πλάτη, ή θώρακα, ιδιαίτερα εάν συνοδεύεται από ζάλη, αδυναμία, χαμηλή αρτηριακή πίεση, ή απώλεια συνείδησης.

Οι αλλαγές στην καθημερινότητα του ασθενούς

Η διάγνωση ανευρύσματος αλλάζει συχνά τη ζωή ενός ασθενή, ακόμη και αν το ανεύρυσμα δεν έχει «σκάσει». Πολλοί ασθενείς αναφέρουν αυξημένο άγχος και ανησυχία σχετικά με τον κίνδυνο ρήξης, ειδικά κατά τη διάρκεια σωματικής δραστηριότητας. Ορισμένοι ασθενείς χρειάζεται να αλλάξουν τον τρόπο ζωής τους – για παράδειγμα, τα άτομα με μεγάλα ανευρύσματα συχνά συμβουλεύονται να αποφύγουν την έντονη άσκηση ή δραστηριότητες που εγείρουν δραματικές αλλαγές στην αρτηριακή πίεση. Ορισμένοι ασθενείς χρειάζεται επίσης να λάβουν φάρμακα για τη διαχείριση της υπέρτασης και άλλων παραγόντων κινδύνου.

Παρακολούθηση και ποιότητα ζωής

Η μακροχρόνια παρακολούθηση είναι απαραίτητη για ασθενείς με ανευρύσματα που δεν έχουν ακόμη υποβληθεί σε θεραπεία. Αυτή συνήθως περιλαμβάνει περιοδικές απεικονιστικές εξετάσεις σε χρονικά διαστήματα που καθορίζονται από το μέγεθος και τη θέση του ανευρύσματος. Το κλειδί είναι η συνεχής παρακολούθηση, η διαχείριση των παραγόντων κινδύνου, και το να παραμείνει κανείς ενημερωμένος για τα προειδοποιητικά σημάδια που απαιτούν άμεση ιατρική φροντίδα.

Πηγή: FLASH.GR