Η άνοια όπως είναι γνωστο είναι μια νευρολογική διαταραχή του εγκεφάλου με αρχικό και κύριο σύμπτωμα την σταθερά αυξανόμενη απώλεια μνήμης. Το γεγονός αυτό κάνει πολλούς ανθρώπους να πιστεύουν πως όσοι μελετούν διαρκώς μπορεί και να κινδυνεύουν λιγότερο να εμφανίσουν άνοια καθώς, κατα τη γνώμη τους, δημιουργούν ένα είδος «γνωστικού αποθέματος» το οποίο λειτουργεί ως «ασπίδα» έναντι της γνωστικής έκπτωσης.
Μελέτες έχουν δείξει ότι πράγματι η εκπαίδευση σχετίζεται, εν μέρη, με μια πιο αργή μείωση που σχετίζεται με την ηλικία σε ορισμένες σημαντικές γνωστικές δεξιότητες, όπως η λογική και οι λεκτικές δεξιότητες. Ωστόσο, τα πρόσφατα ευρήματα νέας μελέτης έρχονται να ανατρέψουν τα δεδομένα αυτά.
Συγκεκριμένα, μια μετα-ανάλυση (συνδυασμένα αποτελέσματα πολλών σχετικών μελετών) διαπίστωσε ότι η μέση επίδραση της εκπαίδευσης στη γνωστική έκπτωση είναι μηδενική. Είναι ενδιαφέρον ότι αυτή η μετα-ανάλυση υπογραμμίζει ότι η «ετερογένεια μεταξύ των μελετών» -δηλαδή το πόσο ασυνεπή είναι τα αποτελέσματα σε όλες τις μελέτες που περιλαμβάνονται- είναι ουσιαστική και σε μεγάλο βαθμό ανεξήγητη.
Με λίγα λόγια, το μέσο αποτέλεσμα είναι μηδενικό, αλλά τα αποτελέσματα διαφέρουν πολύ από μελέτη σε μελέτη.
Αυτά τα κάπως αινιγματικά ευρήματα μπορεί εν μέρει να προέρχονται από τον τρόπο που σχεδιάστηκαν και διεξήχθησαν οι μελέτες. Μπορεί να περάσουν χρόνια μέχρι να γίνει εμφανής η γνωστική έκπτωση, ειδικά σε άτομα κάτω των 60 ετών. Για να εκτιμηθεί αξιόπιστα ο ρυθμός μείωσης, απαιτούνται δεδομένα που εκτείνονται σε δεκαετίες. Μόνο λίγες μελέτες στον τομέα έχουν παρακολουθήσει τους συμμετέχοντες για τόσο καιρό.
«Η μελέτη μας είναι μία από αυτές. Περιλαμβάνει περίπου 2.000 Ιάπωνες ενήλικες, ηλικίας από 40 έως 79 ετών στην αρχή της μελέτης. Οι συμμετέχοντες παρακολουθήθηκαν για περίπου 25 χρόνια. Δοκιμάστηκαν αρκετές φορές σχετικά με την κρυσταλλωμένη νοημοσύνη (την ικανότητα συσσώρευσης γνώσεων, γεγονότων και δεξιοτήτων) και τη ρευστή νοημοσύνη (την ικανότητα λογικής και ευέλικτης σκέψης). Οι συνάδελφοί μου και εγώ διαπιστώσαμε ότι η εκπαίδευση δεν επηρεάζει τα ποσοστά γνωστικής έκπτωσης σε καμία από τις δύο δοκιμασίες» ανέφερε χαρακτηριστικά ο δρ. Λέκτορας Ψυχολογίας στο Πανεπιστήμιο του Λίβερπουλ και συγγραφέας - επικεφαλής της μελέτης.
Ωστόσο, ο επιστήμονας ανέφερε πως «αυτό το αποτέλεσμα φαίνεται κάπως αντιφατικό» καθώς «όπως είδαμε, οι πιο μορφωμένοι άνθρωποι είναι λιγότερο πιθανό να αναπτύξουν άνοια. Γιατί λοιπόν η εκπαίδευση δεν έχει αντίκτυπο στη γνωστική έκπτωση; Άλλωστε, η άνοια εμφανίζεται όταν ένα άτομο δεν είναι πλέον γνωστικά λειτουργικό».
Πιθανή εξήγηση
Ο δρ. Τζιοβάνι Σάλαπορεί να παίζουν ρόλο δύο μηχανισμοί»
Συγκεκριμένα, ο πρώτος, δείχνει πως η εκπαίδευση δεν έχει καμία επίδραση στη γνωστική παρακμή, παρόλο που όπως έχει βρεθεί τα άτομα που έχουν περισσότερα πτυχία αποδίδουν λίγο καλύτερα στα γνωστικά καθήκοντα στην αρχή των σπουδών τους.
Ο δεύτερος δυνητικός μηχανισμός είναι πιθανώς πιο σημαντικός. Η άνοια σχετίζεται με παράγοντες όπως η παχυσαρκία, η ατμοσφαιρική ρύπανση και οι τραυματισμοί στο κεφάλι, και αυτά τα πράγματα αυξάνουν την πιθανότητα εμφάνισης άνοιας προκαλώντας εγκεφαλική βλάβη.
«Το σημαντικό είναι ότι όλα σχετίζονται με την εκπαίδευση» τονίζει ο επιστήμονας και εξηγεί αναφέροντας το παρακάτω παράδειγμα.
«Τα άτομα με υψηλότερο μορφωτικό επίπεδο είναι, κατά μέσο όρο, πιο πλούσια και έτσι συνήθως μπορούν να αντέξουν οικονομικά να ζουν σε λιγότερο μολυσμένες περιοχές. Συνεπώς, η σχέση μεταξύ κοινωνικοοικονομικής κατάστασης και παχυσαρκίας είναι τραγικά γνωστή.
Τέλος, οι πιο μορφωμένοι έχουν λιγότερες πιθανότητες να κάνουν χειρωνακτικές εργασίες, μερικές από τις οποίες ενέχουν κίνδυνο τραυματισμού στο κεφάλι».
Ως εκ τούτου, «η εκπαίδευση μπορεί να συμβάλει στην πρόληψη της άνοιας έμμεσα» ανέφερε ο επιστήμονας και κατέληξε βγάζοντας το ακόλουθο συμπέρασμα.
«Η εκπαίδευση δεν θα σας «σώσει» από τη γνωστική εξασθένηση. Ωστόσο, μπορεί να σας προσφέρει ένα πλεονέκτημα έναντι της άνοιας».
Πηγή: the conversation
