Αυτό που πιθανότατα δεν γνώριζουν και οι δύο πλευρές ενός καυγά είναι ότι όταν τσακωνόμαστε με τους ανθρώπους που αγαπάμε, ο εγκέφαλός μας μπορεί προσωρινά να στραφεί εναντίον μας.

Οι ερευνητές αποκαλούν αυτό το φαινόμενο «συναισθηματική υπερχείλιση» ή διάχυτη φυσιολογική διέγερση. Η καρδιά χτυπά δυνατά. Κοκκινίζουμε, ιδρώνωμε και τρέμου. Η αδρεναλίνη πλημμυρίζει το σώμα μας σαν να μας κυνηγά κάτι που θέλει να μας κατασπαράξει.

«Το σιωπηλό κουτί»

Η Λίζα Φέλντμαν Μπάρετ, καθηγήτρια ψυχολογίας στο Northeastern University στις ΗΠΑ, περιγράφει τον εγκέφαλο ως «κλειδωμένο μέσα σε ένα σκοτεινό, σιωπηλό κουτί» (σ.σ.: το κρανίο μας), χωρίς άμεση πρόσβαση στον έξω κόσμο. Μπορεί να λειτουργήσει μόνο με σήματα από τις αισθήσεις και χρησιμοποιεί την προηγούμενη εμπειρία για να προβλέψει τι σημαίνουν αυτά τα σήματα που λαμβάνει.

Αν έχετε βιώσει συγκρούσεις, απόρριψη ή τραύμα, ο εγκέφαλός σας γίνεται μια μηχανή πρόβλεψης που ενεργοποιείται με το παραμικρό, ερμηνεύοντας τις διαπροσωπικές εντάσεις ως κίνδυνο ακόμη κι όταν είστε απολύτως ασφαλής -προσπαθεί δηλαδή να μας προστατεύσει. Το πρόβλημα είναι ότι μόλις περάσουμε σε αυτή την αρνητική συναισθηματική κατάσταση, μεταβαίνουμε άμεσα από το «εμείς» στο «εγώ». Η ενσυναίσθηση εξαφανίζεται, καθώς βρισκόμαστε σε λειτουργία επιβίωσης και όχι σε λειτουργία σχέσης.

Το βολικό θα ήταν να ρίξουμε όλη την ευθύνη στα νεύρα μας ή στην πρώην μας επειδή διαφωνούσε με τρόπους που σε έκανε να νιώθετε απειλή. Όμως δεν λειτουργεί έτσι ακριβώς. Οι φυσιολογικές μας καταστάσεις δεν υπάρχουν σε απομόνωση. Ρυθμίζουμε ο ένας τον άλλον, ανεβάζοντας ή ρίχνοντας ο ένας τον άλλον. Αυτό σημαίνει ότι έχουμε κάποιο μερίδιο ευθύνης για το τι συμβαίνει στο νευρικό σύστημα του άλλου.

Η σχέση γονέα-παιδιού

Αυτό γίνεται ιδιαίτερα έντονο στη σχέση γονέα-παιδιού. Οι γονείς είναι ήδη πιεσμένοι. Όταν ένα παιδί έχει προβληματική συμπεριφορά, η πιο χρήσιμη αντίδραση είναι η περιέργεια: τι προσπαθεί να επικοινωνήσει αυτή η συμπεριφορά; Όμως ένας «κατακλυσμένος» γονέας είναι πολύ πιο πιθανό να αντιδράσει αυστηρά ή αμυντικά, αντί με το ανοιχτό μυαλό που χρειάζεται η σχέση με το παιδί.

Τι μπορούμε λοιπόν να κάνουμε όταν «ανεβαίνει η στάθμη»; Το πρώτο είναι να μάθετε να αναγνωρίζετε την εσωτερική σας κατάσταση σε πραγματικό χρόνο. Η επίγνωση από μόνη της μπορεί να επιβραδύνει τη συναισθηματική αντίδραση. Αυτό φυσικά δεν μπορεί να γίνει από τη μια μέρα στην άλλη, αλλά αν μάθετε να εντοπίζετε τα πρώτα σωματικά σημάδια –τη ζέστη, τον γρήγορο παλμό– αποκτάτε ένα μικρό περιθώριο επιλογής πριν ο εγκέφαλος πάρει τον έλεγχο.

Το δεύτερο εργαλείο είναι αυτό που οι ψυχολόγοι ονομάζουν «γνωστική αναπλαισίωση»: εισάγουμε συνειδητά μια διαφορετική ερμηνεία ανάμεσα στο ερέθισμα και την αντίδρασή σας. Όταν ένας συνάδελφος πει: «Χρειάζεται όντως να κάνουμε συνάντηση γι’ αυτό;», ο εγκέφαλός σου θα σου δώσει αμέσως μία ερμηνεία. Η αναπλαισίωση ρωτά: τι άλλο μπορεί να ισχύει; Δεν πρόκειται για καταπίεση συναισθημάτων -αυτό μάλιστα αυξάνει την ένταση- αλλά για διεύρυνση των πιθανών αντιδράσεων.

Όταν τίποτε άλλο δεν λειτουργεί, η πιο ισχυρή παρέμβαση είναι και η πιο απλή: φεύγουμε από τον χώρο. Όχι με απομόνωση ή χτυπώντας πόρτες, αλλά συμφωνώντας εκ των προτέρων σε μια λέξη ή φράση που εν πολλοίς να σημαίνει: «Χρειάζομαι ένα διάλειμμα να σκεφτώ. Δεν σε εγκαταλείπω».

Ο κανόνας των 20 λεπτών

Το διάλειμμα πρέπει να είναι πραγματικό -τουλάχιστον 20 λεπτά- αρκετό για να επιστρέψει το σώμα στη φυσιολογική του κατάσταση, και να αφιερωθεί σε κάτι που αποσπά τη σκέψη πραγματικά, όχι στο να αναπαράγετε τον καβγά στο μυαλό σας. Αυτό ισχύει και για τους γονείς. Το να απομακρυνθείτε για λίγο και να εξηγήσετε σε ένα παιδί ότι δεν το τιμωρείτε αλλά προσπαθείτε να ηρεμήσετε, είναι πολύ καλύτερο παρά να συνεχίσετε ενώ είστε συναισθηματικά «υπερφορτωμένοι».

Για όσους δυσκολεύονται να αναγνωρίσουν τη φυσιολογική τους κατάσταση, η βιοανάδραση μπορεί να βοηθήσει. Οι ερευνητές Τζον και Τζούλι Γκότμαν, που έχουν μελετήσει για δεκαετίες τα ζευγάρια σε σύγκρουση, χρησιμοποίησαν απλά οξύμετρα δακτύλου (σ.σ.: πρόκειται για συσκευές που μετρούν τους παλμούς και τα επίπεδα οξυγόνου στο αίμα) για να παρακολουθήσουν τι συμβαίνει στο σώμα κατά τη διάρκεια των καβγάδων. Στη συνέχεια πρότειναν τη χρήση τους και στο σπίτι, ως πρακτικό τρόπο αυτορύθμισης προτού η ένταση κορυφωθεί.

Μέρος των σχέσεων η τριβή

Τίποτα από αυτά δεν αφορά την αποφυγή των συγκρούσεων. Η τριβή είναι μέρος των ανθρώπινων σχέσεων -ερωτικών, οικογενειακών, επαγγελματικών- και η πλήρης εξάλειψή της θα ήταν εξαντλητική και μη ρεαλιστική. Ο στόχος είναι να παραμένετε παρόντς και ρυθμισμένοι ώστε να διατηρείτε την ενσυναίσθησή σας, ακόμη κι όταν ο εγκέφαλός σας σάς λέει να τρέξετε.

Ίσως τελικά εκείνος ο άνθρωπος να μην είχε εντελώς άδικο. Εκείνη τη στιγμή, κατακλυσμένοι από φόβο και αρνητικά συναισθήματα, πιθανότατα δεν ήσασταν συμπονετικοί. Το να καταλάβετε το γιατί είναι μια καλή αρχή.

Πηγή: THE CONVERSATION.COM