Όμως, όπως υποδηλώνει μια θεωρία που δημοσιεύθηκε από τον καθηγητή Τόμας Λιντς το 2018, ο υψηλός αυτοέλεγχος μπορεί να μην είναι πάντα καλό πράγμα - και για ορισμένους, θα μπορούσε να συνδέεται με κάποια προβλήματα ψυχικής υγείας.
Σύμφωνα με τη θεωρία του Λιντς, ο καθένας από εμάς κλίνει περισσότερο προς ένα από τα δύο στυλ προσωπικότητας: τον υποέλεγχο ή τον υπερέλεγχο. Ο τρόπος με τον οποίο επιλέγουμε το ένα από τα δύο άκρα και σχεδόν ποτέ τη μέση οδό εξαρτάται από πολλούς παράγοντες, συμπεριλαμβανομένων των γονιδίων μας, της συμπεριφοράς που οι άνθρωποι γύρω μας επιβραβεύουν και αποθαρρύνουν, των εμπειριών της ζωής μας και των στρατηγικών αντιμετώπισης που χρησιμοποιούμε στην καθημερινή ζωή.
Είναι σημαντικό να τονιστεί ότι το να είναι κανείς υποελεγχόμενος ή υπερελεγχόμενος δεν είναι ούτε καλό ούτε κακό. Αν και μας κάνει πιο πιθανό να συμπεριφερθούμε με έναν συγκεκριμένο τρόπο, οι περισσότεροι από εμάς είμαστε ψυχολογικά ευέλικτοι και μπορούμε να προσαρμοστούμε σχετικά εύκολα στις διάφορες καταστάσεις στις οποίες βρισκόμαστε. Έτσι, ανεξάρτητα από το αν είμαστε υπερβολικά αυτοελεγχόμενοι ή υποελεγχόμενοι, αυτή η ευελιξία μας βοηθά να αντιμετωπίζουμε τις προκλήσεις και τις αναποδιές της ζωής με εποικοδομητικό τρόπο.
Αλλά τόσο ο υποέλεγχος όσο και ο υπερέλεγχος μπορεί να γίνουν προβληματικοί και αυτό συμβαίνει συνήθως όταν ένας συνδυασμός βιολογικών, κοινωνικών και προσωπικών καταστάσεων μας κάνει λιγότερο ευέλικτους στις επιλογές μας.
Οι περισσότεροι από εμάς είναι μάλλον πιο εξοικειωμένοι με το πώς μοιάζει ο προβληματικός υποέλεγχος, καθώς όσοι έχουν έντονο υποέλεγχο μπορεί να έχουν λίγες αναστολές και να παλεύουν να ελέγξουν μόνοι τους τα συναισθήματά τους. Η συμπεριφορά τους μπορεί να είναι απρόβλεπτη, καθώς συχνά εξαρτάται από τη διάθεση στην οποία βρίσκονται. Αυτό μπορεί να επηρεάσει αρνητικά τις σχέσεις, την εκπαίδευση, την εργασία, τα οικονομικά και την υγεία τους.
Υπάρχουν πολλές θεραπείες που μπορούν να βοηθήσουν τα υποελεγχόμενα άτομα. Αυτές οι θεραπείες τους βοηθούν να μάθουν να ρυθμίζουν τα συναισθήματα και να αυξάνουν τον αυτοέλεγχό τους. Για παράδειγμα, η γνωσιακή συμπεριφορική θεραπεία έχει ως στόχο να διδάξει στους ανθρώπους τον έλεγχο των σκέψεων, της συμπεριφοράς και των συναισθημάτων τους. Ομοίως, η διαλεκτική συμπεριφορική θεραπεία που είναι ειδικά σχεδιασμένη για άτομα που βιώνουν τα συναισθήματα πολύ έντονα, στοχεύει στη δυσλειτουργία της ρύθμισης των συναισθημάτων.
Προβληματικός υπερέλεγχος
Δυστυχώς, ο υπερβολικός έλεγχος της ψυχικής υγείας δεν συζητείται τόσο πολύ. Αυτό μπορεί να οφείλεται στο γεγονός ότι τα χαρακτηριστικά του υπερελέγχου όπως η επιμονή, η ικανότητα να κάνεις σχέδια και να τα υλοποιείς, η επιδίωξη της τελειότητας και ο έλεγχος των συναισθημάτων, συχνά εκτιμώνται ως ιδιαίτερη κοινωνική αξία. Όταν όμως ο υπερβολικός έλεγχος γίνεται το απόλυτο ζητούμενο για κάποιον, μπορεί να είναι επιζήμιος σε πολλούς τομείς της ζωής του.
Οι άνθρωποι με έντονο υπερέλεγχο μπορεί να δυσκολεύονται να προσαρμοστούν στις αλλαγές. Μπορεί να είναι λιγότερο ανοιχτοί σε νέες εμπειρίες και κριτική και να είναι πολύ παγιωμένοι στους τρόπους τους. Μπορεί να βιώνουν πικρά συναισθήματα φθόνου προς τους άλλους και να δυσκολεύονται να χαλαρώσουν και να διασκεδάσουν σε κοινωνικές καταστάσεις. Μπορεί επίσης να χρησιμοποιούν λιγότερες χειρονομίες, να χαμογελούν ή να κλαίνε σπάνια και να προσπαθούν να κρύψουν τα συναισθήματά τους με κάθε κόστος.
Όλα μαζί, αυτά τα χαρακτηριστικά μπορεί να κάνουν ένα άτομο πιο πιθανό να βιώσει κοινωνική απομόνωση και μοναξιά. Αυτό μπορεί τελικά να προκαλέσει την επιδείνωση της ψυχικής του υγείας.
Δυστυχώς, πολλές από τις διαθέσιμες ψυχολογικές θεραπείες δεν βοηθούν στην αντιμετώπιση των θεμάτων του υπερβολικού ελέγχου. Αυτό συμβαίνει επειδή επικεντρώνονται στη βελτίωση του αυτοελέγχου και της ρύθμισης των συναισθημάτων. Επειδή όμως τα άτομα με υπερέλεγχο ελέγχουν και ρυθμίζουν ήδη πάρα πολύ, χρειάζονται αντ' αυτού μια θεραπεία που μπορεί να τους βοηθήσει να μάθουν ότι μερικές φορές δεν πειράζει να χαλαρώσουν και να αφεθούν.
Παράλληλα με τη θεωρία του, ο Λιντς ανέπτυξε επίσης μια θεραπεία σχεδιασμένη για τη θεραπεία θεμάτων υπερβολικού ελέγχου -γνωστή ως ριζικά ανοιχτή διαλεκτική θεραπεία συμπεριφοράς. Οι πρώτες μελέτες έχουν δείξει ότι η θεραπεία έχει πολλές δυνατότητες να βοηθήσει τους ανθρώπους με υπερέλεγχο. Αυτό το επιτυγχάνει διδάσκοντάς τους πώς να αφήνουν την ανάγκη να έχουν πάντα τον έλεγχο, να είναι πιο ανοιχτοί για τα συναισθήματά τους, να επικοινωνούν καλύτερα με τους άλλους ανθρώπους και να είναι πιο ευέλικτοι εν μέσω μεταβαλλόμενων καταστάσεων.
Είναι σημαντικό ότι αυτή η θεραπεία είναι διαγνωστική, πράγμα που σημαίνει ότι μπορεί να είναι χρήσιμη ανεξάρτητα από την κατάσταση ψυχικής υγείας με την οποία μπορεί να έχει διαγνωστεί ένα άτομο στο παρελθόν. Έρευνες δείχνουν ότι μπορεί να είναι χρήσιμη για άτομα που παλεύουν με μια σειρά από καταστάσεις ψυχικής υγείας - όπως η ανθεκτική στη θεραπεία κατάθλιψη, η νευρική ανορεξία και οι διαταραχές του φάσματος του αυτισμού.
Όμως, για να λάβει κατάλληλο βοήθημα, ένα άτομο πρέπει πρώτα να αναγνωριστεί σωστά ως εξαιρετικά υπερκατανεμημένο.
Η τρέχουσα αξιολόγηση του υπερβολικού ελέγχου είναι αρκετά μακρά και πολύπλοκη. Περιλαμβάνει μερικά ερωτηματολόγια και μια συνέντευξη που πρέπει να διεξαχθεί από ειδικά εκπαιδευμένο κλινικό ιατρό. Αυτό μπορεί να περιορίσει την πρόσβαση στην υποστήριξη και να επιβραδύνει την έρευνα.
Εργάζομαι για την ανάπτυξη μιας απλουστευμένης μεθόδου αξιολόγησης που θα βοηθήσει στον άμεσο εντοπισμό του προβληματικού υπερελέγχου. Αυτό θα διευκολύνει και τους ερευνητές να συνεχίσουν να μελετούν τον υπερέλεγχο.
Ο υψηλός αυτοέλεγχος είναι συνήθως αξιοθαύμαστος και τα άτομα με έντονο υπερέλεγχο σπάνια είναι ανοιχτά για τους αγώνες τους. Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο ο προβληματικός υπερέλεγχος μπορεί να περάσει απαρατήρητος για μεγάλο χρονικό διάστημα. Η συνέχιση της εργασίας σε αυτόν τον τομέα ελπίζουμε ότι θα διευκολύνει τους ανθρώπους να λάβουν τη βοήθεια που χρειάζονται.
Είναι σημαντικό ότι ο υπερβολικός έλεγχος και ο υποέλεγχος είναι σύνθετες έννοιες και δεν μπορούν να αυτοδιαγνωστούν. Αν υποψιάζεστε ότι μπορεί να είστε ιδιαίτερα υπερ- ή υποελεγχόμενοι - και ειδικά αν αυτό επηρεάζει την υγεία και την ευημερία σας - είναι σημαντικό να απευθυνθείτε σε γιατρό ή θεραπευτή.
Πηγή: The Conversation.com
