Την ανάγκη για υπεύθυνη και δεοντολογική επικοινωνία κατά την περίοδο των Πανελληνίων Εξετάσεων επισημαίνουν το Συμβούλιο Ελέγχου Επικοινωνίας και ο Σύνδεσμος Εταιρειών Φαρμάκων Ευρείας Χρήσης, υπογραμμίζοντας ότι η προστασία των μαθητών και των οικογενειών τους από παραπλανητικά ή πιεστικά διαφημιστικά μηνύματα αποτελεί βασική προτεραιότητα.

Όπως αναφέρουν οι δύο φορείς, η περίοδος των εξετάσεων συνοδεύεται από αυξημένο άγχος, πίεση και αβεβαιότητα, στοιχεία που σε ορισμένες περιπτώσεις αξιοποιούνται εμπορικά από επιχειρήσεις που δραστηριοποιούνται στους τομείς της υγείας, της ευεξίας και των συμπληρωμάτων διατροφής.

Στο επίκεντρο βρίσκονται διαφημιστικά μηνύματα που υπόσχονται βελτίωση της συγκέντρωσης, ενίσχυση της μνήμης, μείωση του άγχους ή καλύτερη σχολική απόδοση, μέσω προϊόντων όπως βιταμίνες, φυτικά σκευάσματα και ενεργειακά ροφήματα.

Οι βασικές αρχές της υπεύθυνης επικοινωνίας

Το ΣΕΕ, ως φορέας αυτορρύθμισης της διαφημιστικής αγοράς, επιβλέπει την εφαρμογή του Ελληνικού Κώδικα Διαφήμισης – Επικοινωνίας και εξετάζει σχετικές καταγγελίες. Από την πλευρά του, ο ΕΦΕΧ προωθεί επιστημονικά τεκμηριωμένα πρότυπα επικοινωνίας για τα μη συνταγογραφούμενα φάρμακα και τα συμπληρώματα διατροφής.

Σύμφωνα με το ισχύον πλαίσιο, οποιοσδήποτε ισχυρισμός για επίδραση ενός προϊόντος στη μνήμη, τη συγκέντρωση ή τη διαχείριση του άγχους θεωρείται «ισχυρισμός υγείας» και επιτρέπεται μόνο εφόσον είναι επισήμως εγκεκριμένος από την ευρωπαϊκή νομοθεσία.

Παράλληλα, οι γενικές διατυπώσεις όπως «σε βοηθά να αποδώσεις καλύτερα» ή «ο ιδανικός σύμμαχος για τις εξετάσεις» δεν πρέπει να δημιουργούν υπερβολικές προσδοκίες ούτε να αφήνουν να εννοηθεί ότι η επιτυχία εξαρτάται από την κατανάλωση ενός προϊόντος.

Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται και στην αποφυγή επίκλησης αυθεντίας, όπως η χρήση εικόνων ή αναφορών που παραπέμπουν σε γιατρούς, φαρμακοποιούς ή διατροφολόγους, πρακτική που δεν θεωρείται αποδεκτή για τη συγκεκριμένη κατηγορία προϊόντων.

Αναλυτικά, στην ανακοίνωση, επισημαίνονται οι βασικές αρχές που πρέπει να τηρούνται:

• Τεκμηριωμένοι ισχυρισμοί υγείας: Οποιαδήποτε αναφορά σε επίδραση προϊόντος στη λειτουργία του οργανισμού (π.χ. μνήμη, συγκέντρωση, άγχος) θεωρείται ισχυρισμός υγείας και επιτρέπεται μόνο εφόσον είναι επισήμως εγκεκριμένος σύμφωνα με το ισχύον ευρωπαϊκό κανονιστικό πλαίσιο.
• Σαφής και μη παραπλανητική διατύπωση: Γενικές διατυπώσεις όπως «σε βοηθά να αποδώσεις καλύτερα» ή «ιδανικός σύμμαχος για τις εξετάσεις» επιτρέπονται μόνο όταν συνοδεύονται από εγκεκριμένους ισχυρισμούς για συγκεκριμένα συστατικά και εφόσον δεν δημιουργούν υπερβολικές προσδοκίες.
• Αποφυγή επίκλησης αυθεντίας: Η χρήση εικόνων ή αναφορών που υπονοούν σύσταση από επαγγελματίες υγείας, όπως γιατρούς, φαρμακοποιούς, διατροφολόγους κλπ – είτε άμεσα είτε έμμεσα – δεν είναι αποδεκτή για προϊόντα αυτής της κατηγορίας.
• Μη εκμετάλλευση φόβου και άγχους: Η εκμετάλλευση της αγωνίας των μαθητών ως εργαλείο πώλησης αντιβαίνει στις αρχές της κοινωνικά υπεύθυνης επικοινωνίας. Η διαφήμιση δεν πρέπει να ενισχύει την ανασφάλεια ούτε να παρουσιάζει την επιτυχία ως εξαρτώμενη από την κατανάλωση ενός προϊόντος.
• Αποφυγή υπερβολικών υποσχέσεων: Δεν είναι θεμιτή η δημιουργία εντυπώσεων ότι ένα προϊόν μπορεί να εγγυηθεί επιτυχία ή να λειτουργήσει ως καθοριστικός παράγοντας.

Προσοχή στο digital και influencer marketing

Οι δύο φορείς κρούουν τον κώδωνα του κινδύνου και για τις πρακτικές digital και influencer marketing, καθώς οι μαθητές εκτίθενται καθημερινά σε περιεχόμενο μέσω social media, όπου συχνά δεν είναι σαφές τι αποτελεί προσωπική άποψη και τι πληρωμένη προώθηση.

Όπως τονίζεται, οι εμπορικές συνεργασίες πρέπει να δηλώνονται με σαφήνεια μέσω σχετικών επισημάνσεων όπως το #ad, ενώ δεν θα πρέπει να χρησιμοποιούνται προσωπικές μαρτυρίες ή εμπειρίες για την έμμεση προβολή ισχυρισμών υγείας.

Επιπλέον, οι influencers καλούνται να επιδεικνύουν αυξημένη υπευθυνότητα, ώστε να μην ενισχύεται η αντίληψη ότι η χρήση ενός προϊόντος μπορεί να συνδεθεί άμεσα με την επιτυχία στις εξετάσεις.

«Η συμμόρφωση είναι και κοινωνική ευθύνη»

Στην κοινή τους ανακοίνωση, το ΣΕΕ και ο ΕΦΕΧ υπογραμμίζουν ότι η τήρηση των κανόνων δεν αποτελεί μόνο νομική υποχρέωση, αλλά και ουσιαστική ένδειξη κοινωνικής ευθύνης απέναντι στους νέους.

Παράλληλα, διαμηνύουν ότι η παρακολούθηση της διαφημιστικής δραστηριότητας θα συνεχιστεί καθ’ όλη τη διάρκεια της εξεταστικής περιόδου, με στόχο την άμεση αντιμετώπιση πιθανών παραβάσεων και τη διασφάλιση ποιοτικής και αξιόπιστης ενημέρωσης.