Για τους περισσότερους ανθρώπους, η ολοκλήρωση της θεραπείας για έναν καρκίνο μοιάζει με το τέλος μιας μεγάλης μάχης. Και πράγματι είναι. Όμως η ζωή μετά τον καρκίνο δεν σημαίνει πάντα και επιστροφή στην παλιά κανονικότητα.
Μια μεγάλη αμερικανική μελέτη υπενθυμίζει ότι οι επιζώντες καρκίνου μπορεί να βρεθούν αντιμέτωποι με έναν διαφορετικό κίνδυνο: την εμφάνιση ενός νέου, ξεχωριστού πρωτοπαθούς καρκίνου, δηλαδή όχι μιας υποτροπής ή μετάστασης του πρώτου, αλλά μιας νέας κακοήθειας. Το εύρημα αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία σήμερα, καθώς ο αριθμός των ανθρώπων που ζουν πολλά χρόνια μετά την πρώτη διάγνωση αυξάνεται σταθερά.
Η Καθηγήτρια Θεραπευτικής – Επιδημιολογίας - Προληπτικής Ιατρικής, Παθολόγος(Θεραπευτική Κλινική Ιατρικής Σχολής ΕΚΠΑ, Νοσοκομείο Αλεξάνδρα) Θεοδώρα Ψαλτοπούλου, η Αλεξάνδρα Σταυροπούλου (Βιολόγος) και ο Θάνος Δημόπουλος(Καθηγητής Θεραπευτικής – Ογκολογίας – Αιματολογίας, Διευθυντής ΘεραπευτικήςΚλινικής, τ. Πρύτανης ΕΚΠΑ) αναφέρουν ότι η μελέτη, πουδημοσιεύθηκε πρόσφατα στο έγκριτο περιοδικό PLOS Medicine βασίστηκε σε στοιχεία 3,36 εκατομμυρίων ανθρώπων στις Ηνωμένες Πολιτείες που είχαν διαγνωστεί με πρώτο πρωτοπαθή καρκίνο μεταξύ 1975 και 2019 και παρακολουθήθηκαν έως το 2022.
Στο διάστημα αυτό καταγράφηκαν περισσότερα από 510.000 νέα πρωτοπαθή περιστατικά καρκίνου σε περίπου 29,5 εκατομμύρια ανθρωποέτη παρακολούθησης. Πρόκειται για έναν εντυπωσιακό όγκο δεδομένων, που επιτρέπει να δούμε όχι μόνο πόσο συχνός είναι ο κίνδυνος, αλλά και πώς αλλάζει ανάλογα με την ηλικία, το φύλο, την εποχή και τη γενιά στην οποία ανήκει κάθε ασθενής. Οι ερευνητές δεν έψαξαν απλώς “πόσοι” εμφάνισαν νέο καρκίνο, αλλά προσπάθησαν να κατανοήσουν τα μοτίβα πίσω από αυτό το φαινόμενο.
Το πρώτο μήνυμα είναι ότι ο κίνδυνος αυξάνεται με την ηλικία. Στις γυναίκες, η συχνότητα νέου πρωτοπαθούς καρκίνου ανέβηκε από 915 περιστατικά ανά 100.000 ανθρωποέτη στις ηλικίες 35–39 ετών σε 1.980 στις ηλικίες 75–79. Στους άνδρες η αύξηση ήταν ακόμη πιο έντονη: από 1.228 σε 2.945 περιστατικά στις ίδιες ηλικιακές ομάδες. Συνεπώς, όσο μεγαλύτερος είναι κάποιος όταν διαγιγνώσκεται με τον πρώτο καρκίνο, τόσο πιο αυξημένη φαίνεται να είναι η πιθανότητα να εμφανίσει αργότερα έναν δεύτερο ανεξάρτητο καρκίνο. Η τάση αυτή ήταν γενικά ισχυρότερη στους άνδρες, με μία σημαντική εξαίρεση: στις γυναίκες που είχαν περάσει καρκίνο μαστού, ο κίνδυνος παρέμενε σχετικά σταθερός στις διαφορετικές ηλικίες, αντί να ακολουθεί την ίδια απότομη άνοδο.
Η μελέτη έδειξε επίσης ότι δεν είναι όλοι οι επιζώντες ίδιοι. Ο αρχικός τύπος καρκίνου παίζει σημαντικό ρόλο. Στις γυναίκες κάτω των 40 ετών, οι επιζώσες καρκίνου μαστού είχαν τον υψηλότερο κίνδυνο για επόμενο πρωτοπαθή καρκίνο σε σχέση με άλλες συχνές κατηγορίες. Στους άνδρες κάτω των 40, ο υψηλότερος κίνδυνος βρέθηκε σε όσους είχαν περάσει καρκίνο παχέος εντέρου και ορθού. Αντίθετα, μετά τα 70 έτη, οι επιζώντες μελανώματος εμφάνιζαν τον υψηλότερο κίνδυνο και στα δύο φύλα. Αυτές οι διαφοροποιήσεις δείχνουν ότι η παρακολούθηση μετά τον καρκίνο δεν μπορεί να είναι ενιαία για όλους· χρειάζεται να λαμβάνει κανείς υπόψη το είδος της πρώτης νόσου, την ηλικία και το φύλο.
Επίσης, ο κίνδυνος κορυφώθηκε σε ανθρώπους που είχαν γεννηθεί περίπου μεταξύ 1935 και 1945 και στη συνέχεια υποχώρησε στις νεότερες γενιές. Ωστόσο, αυτή η γενική βελτίωση δεν ίσχυσε για όλους. Στις γυναίκες που είχαν επιβιώσει από καρκίνο του πνεύμονα και στους άνδρες που είχαν περάσει καρκίνο της ουροδόχου κύστης, ο κίνδυνος δεν ακολούθησε καθοδική πορεία, αλλά συνέχισε να αυξάνεται. Το εύρημα αυτό είναι ιδιαίτερα ανησυχητικό, γιατί υποδηλώνει ότι πίσω από τους μέσους όρους κρύβονται ομάδες ασθενών που παραμένουν ευάλωτες, ακόμη και όταν οι συνολικοί δείκτες φαίνονται να βελτιώνονται.
Η εμφάνιση νέων πρωτοπαθών καρκίνων μειώθηκε με το πέρασμα του χρόνου, ιδιαίτερα στους νεότερους σε ηλικία επιζώντες. Αυτό είναι ένα ενθαρρυντικό εύρημα και πιθανόν συνδέεται, σύμφωνα με τους συγγραφείς, με βελτιώσεις στην πρόληψη, τη διάγνωση, τη θεραπεία και τη μακροχρόνια φροντίδα των ασθενών. Όμως ούτε εδώ η εικόνα είναι ομοιόμορφη. Το πιο εντυπωσιακό εύρημα αφορά τις γυναίκες που είχαν επιβιώσει από καρκίνο του πνεύμονα: σε αυτές, η συχνότητα εμφάνισης νέου πρωτοπαθούς καρκίνου αυξήθηκε κατά 60% στη σύγκριση της περιόδου 2015–2019 με την περίοδο 1975–1979. Μικρότερες αλλά σαφείς αυξήσεις παρατηρήθηκαν επίσης στις γυναίκες με ιστορικό μελανώματος και στους άνδρες με ιστορικό καρκίνου της ουροδόχου κύστης.
Συνεπώς, η επιβίωση από έναν καρκίνο είναι μια μεγάλη νίκη, αλλά όχι το τέλος της ιστορίας. Η παρακολούθηση δεν πρέπει να περιορίζεται μόνο στην πιθανότητα υποτροπής του πρώτου όγκου. Χρειάζεται να περιλαμβάνει και τον κίνδυνο εμφάνισης ενός νέου καρκίνου, ιδιαίτερα σε όσους ανήκουν σε ομάδες υψηλότερου κινδύνου. Αυτό μεταφράζεται σε πιο εξατομικευμένη φροντίδα, καλύτερο σχεδιασμό ελέγχων, προσοχή σε παράγοντες όπως το κάπνισμα και η υπεριώδης ακτινοβολία, αλλά και σε ειδική μέριμνα για τους μεγαλύτερους σε ηλικία επιζώντες, στους οποίους οι κίνδυνοι φαίνεται να αυξάνονται.
Τα δεδομένα δεν περιλάμβαναν λεπτομέρειες για θεραπείες, γενετική προδιάθεση ή αλλαγές στον τρόπο ζωής μετά την πρώτη διάγνωση. Άρα η έρευνα δεν μπορεί να απαντήσει με βεβαιότητα “γιατί” συμβαίνουν αυτές οι τάσεις· μπορεί όμως να δείξει καθαρά “σε ποιους” και “πότε” ο κίνδυνος είναι μεγαλύτερος. Και αυτό από μόνο του είναι πολύτιμο. Γιατί σε μια εποχή όπου όλο και περισσότεροι άνθρωποι ζουν μετά τον καρκίνο, το πραγματικό ζητούμενο δεν είναι μόνο η επιβίωση, αλλά και η μακροχρόνια, ποιοτική και καλά προστατευμένη ζωή.
