Η πρόοδος στις εξετάσεις βιοδεικτών έχει μετασχηματιστικό αντίκτυπο στη φροντίδα του καρκίνου, αλλά η Ευρώπη θα πρέπει να ξεπεράσει σημαντικά εμπόδια στη δίκαιη πρόσβαση και ποιότητα αυτών των δοκιμών για να αξιοποιήσει πλήρως τις δυνατότητές τους, καταλήγει μια σημαντική νέα μελέτη που δημοσιεύθηκε από το Διεθνές Δίκτυο Ποιότητας για την Παθολογία (IQN Path), τον Ευρωπαϊκό Συνασπισμό Ασθενών με Καρκίνο (ECPC) και την Ευρωπαϊκή Ομοσπονδία Φαρμακευτικών Βιομηχανιών και Ενώσεων (EFPIA).
Η μελέτη παρουσιάζει τα αποτελέσματα της έρευνας που διεξήχθη το 2020 για την αξιολόγηση της διαθεσιμότητας, της ποιότητας και της αποζημίωσης των δοκιμών βιοδεικτών στην ΕΕ των 27 και το Ηνωμένο Βασίλειο, τον εντοπισμό ειδικών ανά χώρα ελλείψεων και την ανάπτυξη συστάσεων πολιτικής για τη βελτίωση της ισότιμης πρόσβασης και της ποιότητας των δοκιμών βιοδεικτών σε ολόκληρη την Ευρώπη.
Η σημασία των βιοδεικτών στην πρόγνωση και την θεραπεία του καρκίνου
Οι εξετάσεις βιοδεικτών είναι απαραίτητα εργαλεία για τη διάγνωση και τη θεραπεία του καρκίνου. Μπορούν να χρησιμοποιηθούν για την παροχή ακριβών διαγνώσεων και τον εντοπισμό ασθενών που είναι πιθανότερο να ανταποκριθούν στη θεραπεία, ενημερώνοντας έτσι την επιλογή θεραπείας. Μπορούν επίσης να βοηθήσουν στην πρόβλεψη και παρακολούθηση της εξέλιξης της νόσου και στον εντοπισμό ασθενών με αυξημένο κίνδυνο ανάπτυξης μιας δεδομένης κατάστασης. Με αυτόν τον τρόπο, ο εντοπισμός των βιοδεικτών και η ανάπτυξη αντίστοιχων δοκιμών βιοδεικτών έχουν γίνει όλο και πιο σημαντικές για την ανάπτυξη νέων θεραπειών. Οι βιοδείκτες και οι δοκιμές βιοδεικτών αποτελούν σημαντικό πυλώνα της ιατρικής ακριβείας, η οποία χρησιμοποιεί δεδομένα ασθενών για την ενημέρωση εξατομικευμένων αποφάσεων θεραπείας.
Αξιολογώντας μια επιλογή βασικών βιοδεικτών σύμφωνα με τέσσερις μετρήσεις πρόσβασης (εργαστηριακή πρόσβαση, διαθεσιμότητα δοκιμών, αποζημίωση δοκιμών, ποσοστό παραγγελίας δοκιμών) και τρεις μετρήσεις ποιότητας (συμμετοχή σε σύστημα ποιότητας, εργαστηριακή διαπίστευση και χρόνος ανακύκλωσης δοκιμών), η μελέτη διαπίστωσε ότι η πρόσβαση σε υψηλής ποιότητας εξετάσεις βιοδεικτών ογκολογίας είναι ασυνεπής σε όλη την Ευρώπη και συμβάλλει στις ανισότητες στον τομέα της υγείας τόσο εντός όσο και μεταξύ των χωρών. Οι χώρες της Βόρειας και Δυτικής Ευρώπης γενικά αποδίδουν καλά στις δοκιμές βιοδεικτών, αντανακλώντας την υψηλότερη επένδυσή τους στην υγειονομική περίθαλψη. Οι χώρες της Νότιας και Κεντρικής Ευρώπης, καθώς και οι χώρες της Βαλτικής τείνουν να έχουν μεγαλύτερη μεταβλητότητα στην πρόσβαση σε δοκιμαστικές υποδομές και χρηματοδότηση. Οι χώρες της Ανατολικής Ευρώπης απαιτούν σημαντικότερες διαρθρωτικές αλλαγές για την επίτευξη ισότητας όσον πρόκειται να έχουν πρόσβαση σε ποιοτικές δοκιμές βιοδεικτών.
Λίγες οι διαθέσιμες εξετάσεις βιοδεικτών στη χώρα μας
Στην Ελλάδα μόνο 29 βιοδείκτες είναι διαθέσιμοι από τους συνολικά 37 που έχει εγκρίνει ο ΕΜΑ. Από τους 26, οι 19 αποζημιώνονται (ποσοστό 75%). Η Γερμανία είναι η κορυφαία χώρα στην Ε.Ε. όσον αφορά τους διαθέσιμους βιοδείκτες με 37 εκ των οποίων οι 35 αποζημιώνονται. Η Ελλάδα βρίσκεται στη 19η θέση της σχετικής κατάταξης.
Γι΄αυτό στη μελέτη, η Ελλάδα χαρακτηρίζεται ως μία «χώρα που χρηματοδοτεί σε εθνικό επίπεδο» τους βιοδείκτες αλλα αυτοί «είναι ανεπαρκείς»
Όσον αφορά τη διαθεσιμότητα των βιοδείκτων, η Ελλάδα παρέχει το 66% αυτών που κυκλοφορούν, κάτι που την κατατάσσει στο μέσο όρο. Ωστόσο, χαμηλά βρίσκεται όσον αφορά το timing (late) που φέρνει τους βιοδείκτες στη χώρα σε σχέση με την ημέρα κυκλοφορία τους.
Γι αυτό η μελέτη αναφέρει ότι η διαθεσιμότητα σε δημόσιες υπηρεσίες «ποικίλλει λόγω των χρηματοδοτικών περιορισμών». Επίσης «και το timing των διαθέσιμων τεστ ποικίλλει για τις νεότερες εξετάσεις».
Πονάει η τσέπη των «Ελλήνων» για τις εξετάσεις βιοδεικτών
Στην Ελλάδα το πρόλημα με τις εξετάσεις βιοδείκτες είναι ότι ένα σημαντικό ποσοστό δεν αποζημιώνονται (25%). Επιπλέον, όσες δεν αποζημιώνονται είναι ακριβές. Έτσι, οι Έλληνες αναγκάζονται συχνά να απευθυνθούν στον ιδιωτικό τομέα και να ξοδέψουν αρκετά χρήματα για να πραγματοποιήσουν αυτές της ζωτικής σημασίας εξετάσεις.
Πρέπει να σημειωθεί ότι το 2018 ιδρύθηκε το Εθνικό Δίκτυο Ιατρικής Ακρίβειας με στόχο τον εντοπισμό προδιάθεσης στον καρκίνο και την καταλληλότητα των θεραπειών για κάθε ασθενή ξεχωριστά. Τέσσερα Τμήματα Ιατρικής αναμένονται να ανοίξουν βασισμένα σε μία αρχική χρηματοδότηση που θα ξεπερνάει τα 5,4 εκατ. ευρώ με την προσθήκη και άλλων τμημάτων στο μέλλον.
Μακροπρόθεσμα, υπάρχουν πλάνα για την ίδρυση πιστοποιημένων βιοτραπεζών και υπολογιστικών υποδομών για την αποθήκευση δεδομένων και την ερμηνεία τους.
Τέλος, η Ελλάδα παίρνει χαμηλό βαθμό όσον αφορά τη συμμετοχή εργαστηριών σε τουλάχιστον ένα Πρόγραμμα Εγγύησης Εξωτερικής Ποιότητας αναφορικά με τους βιοδείκτες. Στο μέσο όρο βρίσκεται όσον αφορά τη συμμετοχή εργαστηρίων που έχουν λάβει αναγνώριση ISO (Διεθνής Οργανισμός Τυποποίησης)
