Ο φαρμακευτικός κλάδος αποτελεί έναν από τους πλέον δυναμικούς και εξωστρεφείς τομείς της ελληνικής οικονομίας, σύμφωνα με την νέα έκθεση της Bain & Company με τίτλο «Accelerating Growth and Innovation in European Midcap Pharma».
Συγκεκριμένα, το 2024, οι εξαγωγές φαρμακευτικών προϊόντων ανήλθαν σε 2,8 δισ. ευρώ, αντιπροσωπεύοντας το 5,7% των συνολικών εξαγωγών αγαθών της χώρας. Με την επίδοση αυτή, ο κλάδος αναδείχθηκε στον δεύτερο σημαντικότερο εξαγωγικό πυλώνα της Ελλάδας, μετά τα ορυκτά καύσιμα. Παράλληλα, καταγράφεται σταθερή επενδυτική δραστηριότητα στην Έρευνα και Ανάπτυξη, με τις σχετικές δαπάνες να διαμορφώνονται στα 161 εκατ. ευρώ το 2022, ενώ από το 1995 έχουν πραγματοποιηθεί περισσότερες από 2.000 κλινικές μελέτες στη χώρα. Τα στοιχεία αυτά επιβεβαιώνουν τη συστηματική ενίσχυση του επιστημονικού και παραγωγικού αποτυπώματος του κλάδου.
Η μελλοντική ανταγωνιστικότητα
Ωστόσο, σύμφωνα με την ανάλυση της Bain & Company, η μελλοντική ανταγωνιστικότητα των φαρμακευτικών επιχειρήσεων μεσαίου μεγέθους, όπως πολλές ελληνικές, θα εξαρτηθεί λιγότερο από το μέγεθός τους και περισσότερο από τις στρατηγικές επιλογές τους: τους τομείς καινοτομίας στους οποίους θα επενδύσουν, τις αγορές- στόχους που θα επιλέξουν και την ταχύτητα με την οποία θα αναπτύξουν κρίσιμες επιχειρησιακές ικανότητες.
Οι ελληνικές φαρμακοβιομηχανίες συμμετέχουν ήδη ενεργά στις παγκόσμιες εφοδιαστικές αλυσίδες. Το επόμενο στρατηγικό βήμα αφορά την αναβάθμιση της θέσης τους στην αλυσίδα αξίας, μέσα από στοχευμένη καινοτομία, διεθνείς συνεργασίες και επιλεκτικές εξαγορές ή συγχωνεύσεις (Μ&Α). Όπως δείχνει το παράδειγμα κορυφαίων ευρωπαϊκών επιχειρήσεων μεσαίας κεφαλαιοποίησης, ο συνδυασμός εγχώριας τεχνογνωσίας με διεθνή στρατηγική προσέγγιση μπορεί να ανοίξει νέους δρόμους βιώσιμης ανάπτυξης και μακροπρόθεσμης ανταγωνιστικότητας.
Η εικόνα σε παγκόσμιο επίπεδο
Σύμφωνα με την Bain & Company, κατά την τελευταία δεκαετία, ο παγκόσμιος φαρμακευτικός κλάδος καταγράφει σταθερή ετήσια άνοδο της τάξεως του 5%, με τη συνολική του αξία να εκτιμάται στα 1,7 τρισ. δολάρια για το 2025. Παρότι η Ευρώπη αποτελεί την έδρα σημαντικού αριθμού κορυφαίων μεσαίου μεγέθους φαρμακευτικών επιχειρήσεων, παρατηρείται ότι δεν συμβαδίζουν όλες με τους γενικούς αναπτυξιακούς ρυθμούς του τομέα. Η νέα έκθεση της Bain & Company, αναδεικνύει ένα διευρυνόμενο χάσμα επιδόσεων εντός της αγοράς. Ενώ ορισμένες εταιρείες παραμένουν προσηλωμένες σε συμβατικά χαρτοφυλάκια προϊόντων και τοπικής εμβέλειας αγορές, μια διακριτή ομάδα πρωτοπόρων αναπτύσσεται δυναμικά, επενδύοντας συστηματικά στην καινοτομία και επεκτείνοντας το επιχειρηματικό της αποτύπωμα πέρα από τα ευρωπαϊκά σύνορα.
Στρατηγική προσαρμογής
Ενώ ορισμένοι παίκτες παραμένουν προσκολλημένοι σε ώριμα χαρτοφυλάκια και αγορές τοπικής εμβέλειας, μια διακριτή ομάδα -την οποία η Bain χαρακτηρίζει ως «portfolio shifters»- αναδιαμορφώνει το σκηνικό. Μέσα από τη στρατηγική στροφή προς καινοτόμες θεραπείες, ιδίως στον τομέα των σπάνιων παθήσεων, και την εδραίωση παρουσίας στην αγορά των ΗΠΑ, οι εταιρείες αυτές επιτυγχάνουν διπλάσιους ρυθμούς ανάπτυξης συγκριτικά με τον υπόλοιπο κλάδο, καταγράφοντας ετήσια αύξηση εσόδων της τάξεως του 8%. Η ανάλυση της Bain καταγράφει τη στρατηγική προσαρμογής ορισμένων ευρωπαϊκών επιχειρήσεων στις διεθνείς προκλήσεις -μια εξέλιξη με προφανή σημασία για επιμέρους αγορές, όπως η ελληνική, όπου η ανάδειξη της καινοτομίας στον κλάδο της φαρμακοβιομηχανίας αποτελεί βασική πρόκληση.
«Οι πιέσεις στις δημόσιες δαπάνες υγείας»
«Καθώς οι πιέσεις στις δημόσιες δαπάνες υγείας στην Ευρώπη εντείνονται και το πλαίσιο τιμολόγησης μεταβάλλεται διαρκώς, το χάσμα επιδόσεων μεταξύ των φαρμακευτικών εταιρειών που καινοτομούν και εκείνων που παραμένουν προσκολλημένες σε παραδοσιακά μοντέλα λειτουργίας αναμένεται να διευρυνθεί», δήλωσε ο Valerio Di Filippo, Senior Partner και Επικεφαλής του Τομέα Υγείας & Βιοεπιστημών της Bain & Company για την περιοχή EMEA. «Δεν υπάρχει μία ενιαία συνταγή επιτυχίας. Ωστόσο, για τις μεσαίου μεγέθους ευρωπαϊκές φαρμακοβιομηχανίες, η στρατηγική επανατοποθέτηση καθίσταται επιτακτική. Η μετάβαση αυτή οφείλει να είναι σταδιακή αλλά αποφασιστική, βασισμένη σε έναν συνδυασμό στοχευμένων εξαγορών και συγχωνεύσεων (Μ&Α), πειθαρχημένης κατανομής κεφαλαίων και ουσιαστικής ενίσχυσης των επιχειρησιακών τους δυνατοτήτων».
Οι πέντε βασικές τάσεις
Κατά την τελευταία δεκαετία, πέντε βασικές τάσεις επαναπροσδιορίζουν το λειτουργικό μοντέλο των φαρμακευτικών επιχειρήσεων μεσαίου μεγέθους σε διεθνές επίπεδο:
- Επιτάχυνση της Καινοτομίας: Οι εξελίξεις στην Τεχνητή Νοημοσύνη, τις γονιδιακές θεραπείες και την εξατομικευμένη ιατρική δημιουργούν νέες προοπτικές, αυξάνοντας παράλληλα κατακόρυφα τις απαιτήσεις του ανταγωνισμού.
- Η Παχυσαρκία ως Μοχλός Βραχυπρόθεσμης Ανάπτυξης: Οι θεραπείες GLP-1 (για την απώλεια βάρους και τον διαβήτη) αποτελούν πλέον την επενδυτική αιχμή του κλάδου, αναδιατάσσοντας τις προτεραιότητες στα χαρτοφυλάκια υπό ανάπτυξη (R&D pipelines).
- Στροφή προς την «Εξωτερική Άντληση» Καινοτομίας: Καθώς οι εσωτερικές διαδικασίες Έρευνας & Ανάπτυξης (R&D) κρίνονται συχνά χρονοβόρες και κοστοβόρες, οι εταιρείες επιστρατεύουν στρατηγικές εξαγορών, συγχωνεύσεων και αδειοδοτήσεων (licensing) για την ταχεία ενδυνάμωση των χαρτοφυλακίων τους.
- Ανακατάταξη του Παγκόσμιου Χάρτη Καινοτομίας: Ενώ οι ΗΠΑ παραμένουν ο κυρίαρχος πόλος, η Κίνα αναδεικνύεται σε ισχυρό αντίβαρο. Η Ευρώπη αντιμετωπίζει τον κίνδυνο της υστέρησης, εάν δεν προχωρήσει σε μια γενναία στρατηγική αναπροσαρμογή.
- Εντατικοποίηση των Τιμολογιακών Πιέσεων: Οι νομοθετικές αλλαγές, κυρίως στην αγορά των ΗΠΑ, συμπιέζουν τα περιθώρια κέρδους. Η βιωσιμότητα εξαρτάται πλέον από την ανάπτυξη θεραπειών με υψηλό βαθμό διαφοροποίησης και τη χάραξη στοχευμένων στρατηγικών διείσδυσης στην αγορά (go-to-market strategies).
Συνολικά, η προσήλωση στο status quo δεν αποτελεί πλέον βιώσιμη επιλογή. Για τις ευρωπαϊκές φαρμακευτικές εταιρείες, η επόμενη ημέρα απαιτεί στρατηγική σαφήνεια, ευελιξία στη λήψη αποφάσεων και έναν αποφασιστικό προσανατολισμό προς τις διεθνείς αγορές.
Τα δύο διακριτά μοντέλα
Η έκθεση της Bain προσδιορίζει δύο διακριτά μοντέλα μεταξύ των μεσαίου μεγέθους ευρωπαϊκών φαρμακευτικών επιχειρήσεων, με την απόκλιση στις επιδόσεις τους να διευρύνεται συστηματικά.
Από τη μία πλευρά τοποθετούνται οι «legacy anchors»: εταιρείες που εστιάζουν σε ώριμα σκευάσματα και κατά κύριο λόγο στην ευρωπαϊκή αγορά. Προσφέρουν σταθερότητα, αλλά έρχονται αντιμέτωπες με περιορισμένους ρυθμούς ανάπτυξης.
Από την άλλη πλευρά, βρίσκονται οι «portfolio shifters»: εταιρείες που μετασχηματίζουν ενεργά τη δραστηριότητά τους μέσω στοχευμένων εξαγορών και αδειοδοτήσεων καινοτόμων προϊόντων -ιδιαίτερα στον τομέα των σπάνιων παθήσεων- εξασφαλίζοντας άμεση πρόσβαση στην αγορά των ΗΠΑ. Αυτές οι επιχειρήσεις έχουν σχεδόν διπλασιάσει τα περιθώρια EBITDA (προσεγγίζοντας το 30%) και επενδύουν πλέον το 18–20% των εσόδων τους στην Έρευνα και Ανάπτυξη (R&D).
Αξιοσημείωτο είναι ότι δεν ανέπτυξαν την παρουσία τους στις ΗΠΑ εκ του μηδενός. Αντίθετα, απέκτησαν εμπορικά προϊόντα με εδραιωμένες πωλήσεις, περιορίζοντας το ρίσκο, διασφαλίζοντας άμεσες αποδόσεις και επιταχύνοντας την εξοικείωση με το ρυθμιστικό και εμπορικό περιβάλλον. Το αποτέλεσμα είναι ένα διπλό μοντέλο χαρτοφυλακίου, όπου οι σταθερές ταμειακές ροές από την Ευρώπη χρηματοδοτούν την υψηλή ανάπτυξη και την καινοτομία στις διεθνείς αγορές.
