O 17χρονος που έχασε τη ζωή του από τα οργισμένα χτυπήματα ενός 16χρονου με παραβατικό παρελθόν για μία ερωτική αντιζηλία. Οι ανήλικοι που με το συστηματικό bullying οδήγησαν έναν 15χρονο στην αυτοκτονία στην Χαλκίδα. Τα βίντεο ξυλοδαρμών στους δρόμους μεταξύ ανήλικων κοριτσιών που παραπέμπουν σε αγριότητα splatter ταινιών.

Τα δεδομένα – ειδησεογραφικά , επιστημονικά, στατιστικά - του 2025 δείχνουν ότι η παραβατικότητα των νέων στην Ελλάδα δεν αποτελεί πια μια αφηρημένη έννοια ή ένα τυχαίο «ατυχές» φαινόμενο.

Τα δεδομένα της Ελληνικής Αστυνομίας, οι υποθέσεις που φτάνουν στις Εισαγγελίες Ανηλίκων και η καθημερινή εμπειρία των υπηρεσιών ψυχικής υγείας δείχνουν μια τάση ποσοτικής αύξησης αλλά δείχνουν σίγουρα μια ποιοτική μετατόπιση: περισσότερα φαινόμενα βίας, μικρότερες εμπλεκόμενες ηλικίες, συμμετοχή τόσο αγοριών όσο και κοριτσιών, και πράξεις που συνδέονται με οικογενειακή αστάθεια, σχολική απορρύθμιση και ψηφιακό περιβάλλον χωρίς όρια.

"Μέσα σε αυτή την πραγματικότητα, μια εύκολη απάντηση είναι η αυστηροποίηση. Η δύσκολη –όμως επιστημονικά τεκμηριωμένη– απάντηση είναι η πρόληψη, η έγκαιρη παρέμβαση και η ολιστική στήριξη", επισημαίνει ο Στέφανος Αλεβίζος, PhD, M.Ed., Ψυχολόγος και Επιστημονικός Σύμβουλος της ΑμΚΕ ΙΑΣΙΣ.

Παραβατικότητα των νέων: Αποτέλεσμα πίεσης

Η παραβατικότητα των νέων δεν αποτελεί μια ατομική παθολογία, αλλά σύμπτωμα. Σύμπτωμα πίεσης στο σπίτι, αποδυνάμωσης του σχολείου, τραύματος, έλλειψης σταθερών ορίων και, συχνά, έκθεσης σε ψηφιακά περιβάλλοντα υψηλής διέγερσης και χαμηλής εποπτείας.

Τα πραγματικά υπηρεσιακά δεδομένα δείχνουν ότι:

• τα αγόρια εμφανίζουν συχνότερα σταθερή παραβατική συμπεριφορά,
• τα κορίτσια εμφανίζονται σε μεγάλο ποσοστό στις ομάδες «σε ρίσκο», με υψηλή ψυχοκοινωνική ευαλωτότητα, ιστορικό κακοποίησης, αυτοτραυματισμούς ή επικίνδυνες συμπεριφορές,
• η οικογένεια και το σχολείο λειτουργούν συχνά όχι ως προστατευτικοί, αλλά ως παράγοντες αποδυνάμωσης.

"Αυτή η εικόνα δεν αντιμετωπίζεται με τιμωρίες και γενικεύσεις", τονίζει ο κ. Αλεβίζος ο οποίος υπογραμμίζει ότι είναι κρίσιμο να υπάρξει παρέμβαση πριν παγιωθεί η παραβατικότητα ως ταυτότητα πια του νέου ανθρώπου.

Όπως εξηγεί η φιλοσοφία που πρέπει να διέπει αυτήν την παρέμβαση συνοψίζεται στα εξής σημεία:

• η παραβατική συμπεριφορά πρέπει να αντιμετωπίζεται ως σήμα κινδύνου, όχι ως λόγος στιγματισμού,
• το παιδί δεν πρέπει να απομονώνεται, αλλά να εντάσσεται σε δομημένο πλαίσιο σχέσεων,
• η παρέμβαση δεν πρέπει να αφορά μόνο τον νέο και τη νέα, αλλά και την οικογένεια, το σχολείο και την κοινότητα.

Όταν η ψηφιακή ζωή λειτουργεί ως επιταχυντής

Ένα από τα πιο κρίσιμα σημεία της σημερινής πραγματικότητας είναι ότι η ψηφιακή ζωή δεν προκαλεί από μόνη της παραβατικότητα. "Δεν τη γεννάει. Όταν όμως συνδυάζεται με μοναξιά, σύγκρουση και έλλειψη καθοδήγησης, λειτουργεί ως επιταχυντής.", τονίζει ο κ. Αλεβίζος και καταλήγει ότι ο φόβος δεν είναι ο παράγοντας που μπορεί να μειώσει την παραβατικότητα.

"Η Εθνική Στρατηγική 2025–2030 επιβεβαιώνει κάτι κρίσιμο:η αστυνομία είναι το τελευταίο καταφύγιο, όχι η πρώτη απάντηση. Η παραβατικότητα των νέων –αγοριών και κοριτσιών– δεν μειώνεται με «περισσότερη» και «πιο αυστηρή» τιμωρία, αλλά με περισσότερη δουλειά στο πεδίο, σταθερότητα, όρια και σχέσεις εμπιστοσύνης.

Η πραγματική πρόληψη χτίζεται:

• στο σχολείο,
• στη γειτονιά,
• στην οικογένεια,
• σε δομές

Μια τέτοια δομή είναι το ConnectThessaloniki, Κέντρο Ημέρας εγκεκριμένο από το Υπουργείο Υγείας, όλες οι υπηρεσίες του οποίου παρέχονται δωρεάν.