Ο δρ Μάρκος Μιχελάκης, Δερματολόγος-Αφροδισιολόγος (Αισθητική Δερματολογία-Δερματοχειρουργική), εξηγεί ποια συμπτώματα στο δέρμα και στα εξαρτήματά του (νύχια, μαλλιά) μπορεί να οφείλονται σε ανεπάρκεια βιταμινών και ιχνοστοιχείων.
1. Εύθραυστα νύχια και μαλλιά. Πολλοί παράγοντες μπορεί να κάνουν εύθραυστα τα μαλλιά και τα νύχια και ένας από αυτούς είναι η έλλειψη βιοτίνης. Η βιοτίνη (ή βιταμίνη Β7) βοηθά το σώμα να μετατρέπει την τροφή σε ενέργεια. Η ανεπάρκειά της δεν είναι συχνή. Όταν όμως αναπτύσσεται προκαλεί συμπτώματα όπως λέπτυνση, διαχωρισμό ή/και εύθραυστα νύχια και μαλλιά, χρόνια κόπωση, μυαλγίες, κράμπες και αίσθημα «μυρμηγκιάσματος» σε χέρια και πόδια.
Τον μεγαλύτερο κίνδυνο να εκδηλώσουν έλλειψη βιοτίνης διατρέχουν οι έγκυοι, οι μανιώδεις καπνιστές και οι πάσχοντες από νοσήματα του πεπτικού όπως η νόσος του Crohn. Παράγοντα κινδύνου αποτελεί επίσης η μακροχρόνια χρήση αντιβιοτικών και ορισμένων αντιεπιληπτικών φαρμάκων. Αυξημένο κίνδυνο να παρουσιάσουν έλλειψη βιοτίνης διατρέχουν και όσοι τρώνε ωμά ασπράδια αυγού, γιατί το λεύκωμα των αυγών περιέχει αβιδίνη (είναι μία πρωτεΐνη που δεσμεύει τη βιοτίνη και μειώνει την απορρόφησή της).
2. Πληγές στο στόμα και ρωγμές στις άκρες των χειλιών. Οι βλάβες μέσα και γύρω από το στόμα μπορεί να σχετίζονται με ανεπαρκή κατανάλωση ορισμένων βιταμινών και ιχνοστοιχείων. Οι άφθες (αφθώδης στοματίτιδα), λ.χ., είναι συχνά συνέπεια της έλλειψης σιδήρου ή βιταμινών του συμπλέγματος Β, όπως η θειαμίνη (βιταμίνη Β1), η ριβοφλαβίνη (βιταμίνη Β2) και η πυριδοξίνη (βιταμίνη Β6).
Αντίστοιχα, η γωνιακή χειλίτιδα (προκαλεί ρωγμές στις άκρες των χειλιών) μπορεί να προκληθεί από ανεπαρκή πρόσληψη σιδήρου και βιταμινών του συμπλέγματος Β (κυρίως ριβοφλαβίνη). Μπορεί, βέβαια, να οφείλεται και στην αφυδάτωση ή στην αυξημένη σιελόρροια.
3. Φολίδες και πιτυρίδα. Η σμηγματορροϊκή δερματίτιδα και η πιτυρίδα αποτελούν διαταραχές που επηρεάζουν τους αδένες του σώματος που παράγουν σμήγμα. Και οι δύο αυτές καταστάσεις δημιουργούν φολίδες (λέπια) που προκαλούν κνησμό. Η πιτυρίδα περιορίζεται στο κεφάλι, ενώ η σμηγματορροϊκή δερματίτιδα μπορεί να εκδηλωθεί στο πρόσωπο, τον θώρακα, τις μασχάλες και τη βουβωνική χώρα.
Η σμηγματορροϊκή δερματίτιδα είναι πιο συχνή τον χειμώνα και έχει κληρονομική προδιάθεση. Τόσο αυτή όσο και η πιτυρίδα έχουν πολλές πιθανές αιτίες, στις οποίες συμπεριλαμβάνονται το στρες και η φτωχή σε θρεπτικά συστατικά διατροφή. Μελέτες έχουν δείξει ότι η χαμηλή πρόσληψη ψευδαργύρου, νιασίνης (βιταμίνη Β3), ριβοφλαβίνης (βιταμίνη Β2) ή/και πυριδοξίνης (βιταμίνη Β6) μπορεί να παίξει ρόλο και στις δύο δερματοπάθειες. Η προσθήκη αυτών των συστατικών στην ημερήσια διατροφή ενδεχομένως μπορεί να καταπραΰνει την πιτυρίδα και τις φολίδες.
4. Τριχόπτωση. Η τριχόπτωση είναι πολύ συνηθισμένη, με το 50% των ενηλίκων να την έχουν ήδη παρουσιάσει πριν την ηλικία των 50 ετών. Μία διατροφή πλούσια σε σίδηρο, ψευδάργυρο, λινολεϊκό οξύ και α-λινολενικό οξύ (είναι βασικά λιπαρά οξέα), νιασίνη (βιταμίνη Β3) και βιοτίνη (βιταμίνη Β7) μπορεί να δράσει αποτρεπτικά. Κάθε ένα από αυτά τα συστατικά επιδρά με διαφορετικό μηχανισμό στην ανάπτυξη ή/και διατήρηση των μαλλιών.
Η νιασίνη, π.χ., είναι απαραίτητη για υγιή μαλλιά και η αλωπεκία είναι πιθανό σύμπτωμα της ανεπάρκειάς της. Αντίστοιχα, το λινολεϊκό οξύ είναι απαραίτητο για ανάπτυξη και διατήρηση των μαλλιών.
5. Κόκκινα ή λευκά εξογκώματα στο δέρμα. Η θυλακική υπερκεράτωση είναι κατάσταση κατά την οποία εμφανίζονται στα μάγουλα, τα μπράτσα, τους μηρούς ή τους γλουτούς τραχέα εξογκώματα. Τα εξογκώματα οφείλονται στην υπερπαραγωγή κερατίνης (είναι η φυσική πρωτεΐνη του δέρματος), η οποία περικυκλώνει και εγκλωβίζει τους θυλάκους των τριχών. Η κατάσταση είναι πολύ συχνή, καθώς προσβάλλει περίπου το 40% των ενηλίκων σε όλο τον κόσμο και περισσότερο από το 50% των εφήβων.
Η θυλακική υπερκεράτωση έχει κληρονομική συνιστώσα, αλλά παρατηρείται και σε άτομα με διατροφή φτωχή σε βιταμίνες Α και C. Γι' αυτό τον λόγο συχνά συνιστάται στους πάσχοντες να αυξάνουν την κατανάλωση αυτών των θρεπτικών συστατικών.
6. Κοιλονυχία και εγκάρσιες αύλακες στα νύχια. Η κακή διατροφή μπορεί να προκαλέσει σημαντικές αλλαγές στα νύχια. Όπως προαναφέρθηκε, μπορεί να γίνουν
εύθραυστα, να γίνουν πολύ λεπτά και να «ξεφλουδίζουν» (διαχωρισμός ονύχων), αλλά μπορεί να αναπτύξουν και άλλα προβλήματα. Ένα από αυτά είναι η κοιλονυχία, κατά την οποία το νύχι παρουσιάζει βαθούλωμα σαν το κουτάλι. Η κοιλονυχία εμφανίζεται συνήθως στον δείκτη ή στο τρίτο δάκτυλο του χεριού. Η ανάπτυξή της μπορεί να οφείλεται σε έλλειψη σιδήρου.
Τα νύχια μπορεί επίσης να εμφανίσουν εγκάρσιες αύλακες ή να αρχίσουν να αποχωρίζονται από τη «βάση» τους (την κοίτη). Εκτός από την έλλειψη σιδήρου, ρόλο μπορεί να παίξει η χαμηλή κατανάλωση πρωτεϊνών, ασβεστίου και βιταμινών Α, Β6, C και D.
«Οι ανεπάρκειες θρεπτικών συστατικών μπορεί να προκαλούν κοινά συμπτώματα. Σε ένα άτομο που ακολουθεί μια φτωχής ποιότητας διατροφή, είναι πιθανό να συνυπάρχουν διάφορες διατροφικές ανεπάρκειες και να μην έχει μόνο μία», τονίζει ο κ. Μιχελάκης. «Αν και η συχνότερη διατροφική ανεπάρκεια στις δυτικές κοινωνίες είναι αυτή που αφορά τη βιταμίνη D, δυστυχώς βλέπουμε πολλούς ασθενείς που έχουν και άλλες, όπως η ανεπάρκεια βιταμίνης Β12, σιδήρου, βιταμίνης Α, C κ.λπ. Η προσεκτική αξιολόγηση του ιστορικού του ασθενούς, η κλινική αξιολόγηση και οι αιματολογικές εξετάσεις είναι απαραίτητες για να γίνει σωστή διάγνωση και να προταθεί η κατάλληλη θεραπεία».
