Ξυπνήσατε; Τι ώρα; Ξύπνησε και ο οργανισμός μαζί σας; Μαζί με την άνοιξη ήρθε και η θερινή ώρα, γυρίζοντας μες στη μαύρη νύχτα τα ρολόγια μια ώρα μπροστά για να απολαμβάνουμε περισσότερο φως κατά τη διάρκεια της ημέρας . Αυτή η πρακτική για την καθημερινότητα και την παραγωγικότητα διάσταση έρχεται όμως με τίμημα!
«Η αλλαγή μιας ώρας μπορεί να μη φαίνεται κάτι φοβερό, αλλά μπορεί να προκαλέσει ζημιά στην ψυχική και σωματική ευεξία των ανθρώπων βραχυπρόθεσμα», σχολιάζει ο Δρ Charles Czeisler, καθηγητής ιατρικής του ύπνου στο Τμήμα Ιατρικής του Ύπνου της Ιατρικής Σχολής του Χάρβαρντ.
Ενδεικτικό της σοβαρότητας των αρνητικών συνεπειών που έχουν καταγραφεί για την υγεία και την ευεξία οδήγησαν την Αμερικανική Ιατρική Ένωση να προτείνει να σταματήσουμε εντελώς να ...πειράζουμε τα ρολόγια.
Οι έρευνες δείχνουν ότι η αλλαγή των ρολογιών μας δύο φορές το χρόνο μπορεί να έχει διάφορες συνέπειες για την υγεία, με πιο ενοχλητική αυτή που βιώνουμε τώρα, την άνοιξη όταν, ειδικά στο ξύπνημα, το ρολόι αντί για 6.30 δείχνει 7.30. Οι κιρκάδιοι ρυθμοί μας διαταράσσονται και μαζί τους, η όρεξη, η διάθεση και ο ύπνος μας.
Οι κιρκάδιοι ρυθμοί εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό από την έκθεση στο φως. Η μετάβαση της ώρας την άνοιξη προκαλεί αρχικά πιο σκοτεινά πρωινά και πιο φωτεινά βράδια. Το λιγότερο πρωινό φως μπορεί να μειώσει τα επίπεδα της ορμόνης σεροτονίνης που ανεβάζει τη διάθεση. Αντίθετα, τα πιο φωτεινά βράδια μπορούν να καθυστερήσει την παραγωγή μελατονίνης, της ορμόνης που μας βοηθά να κοιμηθούμε.
Πολλοί άνθρωποι δυσκολεύονται επίσης να προσαρμόσουν το πρόγραμμα του ύπνου τους στη νέα ώρα. Τις πρώτες ημέρες ή ακόμη και μια εβδομάδα, μπορεί να πέφτουν για ύπνο αργότερα ή να ξυπνούν νωρίτερα από το συνηθισμένο, γεγονός που μπορεί να προκαλέσει στέρηση ύπνου. Σχετική μελέτη έδειξε ότι ο μέσος άνθρωπος κοιμάται 40 λεπτά λιγότερο τη Δευτέρα μετά την έναρξη της θερινής ώρας σε σύγκριση με τις άλλες νύχτες του έτους.
«Ο διαταραγμένος ύπνος μπορεί να κάνει τους ανθρώπους να αισθάνονται κουρασμένοι, αγχωμένοι και λιγότερο συγκεντρωμένοι», λέει ο δρ Czeisler. Αυτό μπορεί να εξηγήσει, εν μέρει, την αύξηση κατά 6% των τροχαίων ατυχημάτων μετά την αλλαγή της ανοιξιάτικης ώρας, σύμφωνα με μια μελέτη του 2020 που δημοσιεύτηκε στο περιοδικό Current Biology. Ο κακός ύπνος που προκαλείται από τη θερινή ώρα μπορεί επίσης να επιδεινώσει υπάρχοντα προβλήματα όπως η κατάθλιψη, το άγχος και η εποχιακή συναισθηματική διαταραχή.
1. Υψηλότερος κίνδυνος καρδιακής προσβολής και εγκεφαλικού επεισοδίου
Η θερινή ώρα επιβαρύνει και την καρδιά σας. Μια μελέτη διαπίστωσε 24% αύξηση των καρδιακών προσβολών τη Δευτέρα μετά την έναρξη της θερινής ώρας. Μια άλλη διαπίστωσε ότι ο κίνδυνος εγκεφαλικού επεισοδίου είναι κατά 8 % υψηλότερος τις δύο ημέρες μετά την αλλαγή της ώρας.
Επιπλέον, ο αριθμός των ατόμων που νοσηλεύονται με κολπική μαρμαρυγή ή κολπική μαρμαρυγή αυξάνεται κατακόρυφα τις ημέρες που ακολουθούν την αλλαγή της εαρινής ώρας, σύμφωνα με ανάλυση του 2020 για 6.089 εισαγωγές ασθενών στο Ιατρικό Κέντρο Montefiore στη Νέα Υόρκη. Μια μελέτη διαπίστωσε ότι ο κίνδυνος εγκεφαλικού επεισοδίου είναι κατά 8 % υψηλότερος τις δύο ημέρες που ακολουθούν την αλλαγή ώρας την άνοιξη και το φθινόπωρο.
2. Μειωμένη ικανότητα λήψης αποφάσεων
Οι επιστήμονες γνωρίζουν εδώ και καιρό ότι η έλλειψη ύπνου μπορεί να επηρεάσει την ικανότητά μας να σκεφτόμαστε και να παίρνουμε αποφάσεις. Μελέτες δείχνουν επίσης ότι οι άνθρωποι που δεν κοιμούνται αρκετά είναι πιο πιθανό να πάρουν ρίσκα και να κάνουν λάθη.
Αυτό μπορεί να εξηγήσει γιατί υπάρχει μια έξαρση στα ιατρικά λάθη, στους τραυματισμούς στο χώρο εργασίας και στα τροχαία ατυχήματα αφού οι άνθρωποι επαναφέρουν τα ρολόγια τους την άνοιξη, λέει η Sabra Abbott, αναπληρώτρια καθηγήτρια στην Ιατρική Σχολή Feinberg του Πανεπιστημίου Northwestern και διευθύντρια της κλινικής Northwestern Circadian Medicine Clinic.
«Σε γενικές γραμμές, η στέρηση ύπνου υπονομεύει τις λειτουργίες του μετωπιαίου λοβού στο σώμα μας - αυτό είναι το τμήμα του εγκεφάλου που μας κρατά υπό έλεγχο και μας αποτρέπει από το να κάνουμε πράγματα που δεν θα έπρεπε να κάνουμε», λέει η Abbott. «Όσο λιγότερο κοιμάστε, τόσο πιο πιθανό είναι να ενδώσετε σε παρορμήσεις και τόσο λιγότερο πιθανό είναι να κάνετε σωστές επιλογές».
Μια μελέτη του 2020 που εξέτασε δεδομένα τροχαίων ατυχημάτων για μια περίοδο 10 ετών αποκάλυψε αύξηση κατά 6% των θανατηφόρων τροχαίων ατυχημάτων την εβδομάδα μετά την επαναφορά των ρολογιών των ανθρώπων την άνοιξη. Επειδή δεν υπήρξε παρόμοια αύξηση το φθινόπωρο, όταν οι άνθρωποι κερδίζουν μια ώρα ύπνου, οι συγγραφείς της μελέτης δήλωσαν ότι η αύξηση πιθανότατα εξηγείται από «την κιρκαδική κακή ευθυγράμμιση και τη στέρηση ύπνου».
3. Δυσκολία με τη μνήμη και την εστίαση
Η έλλειψη ύπνου επηρεάζει αρνητικά τη μνήμη, την προσοχή και την εστίαση, όπως δείχνουν οι έρευνες.
Μελέτη που δημοσιεύθηκε στο Journal of Applied Psychology αποκάλυψε μια απότομη αύξηση του «cyberloafing» - της χρήσης του διαδικτύου για προσωπική χρήση αντί για εργασία - τη Δευτέρα μετά την ανοιξιάτικη αλλαγή ώρας.
4. Αλλαγές στην όρεξη και λιγούρες
Την εβδομάδα που ακολουθεί την αλλαγή της ώρας, η αυξημένη κατανάλωση φαγητού δεν είναι κάτι περίεργο. Αυτό οφείλεται εν μέρει στο γεγονός ότι τρώμε τα γεύματά μας μια ώρα αργότερα από ό,τι συνήθως. Αλλά οφείλεται επίσης στις διακυμάνσεις των επιπέδων των ορμονών στον εγκέφαλό μας. Ακόμη και ένα μικρό έλλειμμα ύπνου αυξάνει την ορμόνη γκρελίνη - που προκαλεί την πείνα- και καταστέλλει την ορμόνη λεπτίνη, η οποία μας βοηθά να αισθανόμαστε ικανοποιημένοι μετά το φαγητό.
5. Αυξημένος εκνευρισμός
Οι έρευνες έχουν δείξει ότι είναι πιο δύσκολο να ελέγξουμε τα συναισθήματά μας όταν δεν έχουμε κοιμηθεί καλά. Νιώθουμε ευερέθιστοι, ανυπόμονοι και πιο πιθανό να ξεσπάσουμε σε αγαπημένα πρόσωπα.
Ακόμη και οι δικαστές, οι οποίοι υποτίθεται ότι είναι αμερόληπτοι, μπορεί να είναι πιο κακοδιάθετοι τις ημέρες μετά την έναρξη της θερινής ώρας- μια μελέτη διαπίστωσε ότι απονέμουν αυστηρότερες ποινές αμέσως μετά την αλλαγή.
Οι γυναίκες δυσκολεύονται περισσότερο
Το Πανεπιστήμιο John Moores στο Λίβερπουλ και το Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης διεξήγαγαν έρευνα στην οποία απάντησαν πάνω από 12.000 άνθρωποι στη Βρετανία για κατανοήσουν την επίδραση της αλλαγής ώρας . Από τις απαντήσεις τους προέκυψε ότι η ψυχική υγεία και η ευημερία των γυναικών επιβαρύνθηκε αμέσως μετά την αλλαγή της ώρα το φθινόπωρο, ενώ οι άνδρες βίωσαν μεγαλύτερη ευημερία και μεγαλύτερη ικανοποίηση από τη ζωή.
Συγκεκριμένα οι γυναίκες ήταν πιο πιθανό να συνδέσουν την αλλαγή του ρολογιού το φθινόπωρο με ανησυχία, σύγχυση, ενοχές και άγχος και ανέφεραν ιδιαίτερη δυσκολία στην προσαρμογή των μικρών παιδιών στη νέα ρουτίνα. Οι διαταραγμένες ώρες ύπνου και η δυσκολία να τα ετοιμάσουν εγκαίρως το πρωί προσέθεσαν πρόσθετο άγχος στην οικογενειακή ζωή. Πολλές γυναίκες ανέφεραν ότι μετά την αλλαγή του ρολογιού τον Οκτώβριο, αυξήθηκε η αίσθηση ότι οι μέρες σέρνονται. Κατά την ανάλυση του συναισθήματος των γραπτών αναφορών, διαπιστώθηκε ότι οι άνδρες ανέφεραν σημαντικά περισσότερες θετικές εμπειρίες από τις γυναίκες. Ένας ένιωσε ότι «είχε ήδη πετύχει περισσότερα» στην «επιπλέον» ώρα.
Τόσο οι άνδρες όσο και οι γυναίκες ανέφεραν επίσης επιδείνωση της ισορροπίας μεταξύ επαγγελματικής και προσωπικής ζωής κατά τη μετάβαση στη χειμερινή ώρα. Τα ευρήματα δεν είναι καλύτερα όμως και για τη μετάβαση στην θερινή ώρα.
Ίσως το πρωινό ξύπνημα μας κάνει να αισθανόμαστε ότι έχουμε ακόμη λιγότερο χρόνο από πριν, αυξάνοντας τα επίπεδα άγχους και μειώνοντας την ικανοποίηση από τη ζωή, εκτιμά η Ruth Ogden, καθηγήτρια ψυχολογίας του χρόνου στο Πανεπιστήμιο John Moores του Λίβερπουλ.
Μια ζωή στο έλεος του ρολογιού
Τι μας λέει λοιπόν αυτό για τον τρόπο με τον οποίο βιώνουμε τον χρόνο;
Όλα τα παραπάνω δείχνουν αν μη τι άλλο ότι ο σύγχρονος τρόπος ζωής μάς έχει κάνει να είμαστε στο έλεος του ρολογιού.
" Είναι το αόρατο χέρι της εξουσίας που μας αναγκάζει να κάνουμε πράγματα, συχνά χωρίς να το συνειδητοποιούμε. Το σώμα μας έχει εξελιχθεί ώστε να είναι προσεκτικά προσαρμοσμένο στο περιβάλλον μας. Ευδοκιμούμε έχοντας προβλέψιμους ρυθμούς γύρω από το πότε κοιμόμαστε, τρώμε, εργαζόμαστε και κοινωνικοποιούμαστε. Αυτοί οι ρυθμοί μας κρατούν σε συγχρονισμό με το σώμα και τις κοινότητές μας, βοηθώντας μας να αποκτήσουμε μια αίσθηση του ανήκειν και της σταθερότητας.
Τώρα, όμως, η εργασία και ο ύπνος δεν καθορίζονται πλέον από την εμφάνιση του φωτός, αλλά από τις απαιτήσεις των εταιρειών. Οι εξελίξεις στην ψηφιακή τεχνολογία σημαίνουν ότι πολλοί από εμάς δεν σβήνουν ποτέ πραγματικά. Ο χρόνος μας γίνεται όλο και πιο πυκνός, καθώς προσπαθούμε να γεμίσουμε κάθε στιγμή με παραγωγικότητα, με αποτέλεσμα πολλοί άνθρωποι να καίγονται, να αρρωσταίνουν και να εξαντλούνται. Στην τρέχουσα κατάσταση της φτώχειας του χρόνου μας, δεν είναι περίεργο που μια ξαφνική αλλαγή στην ώρα του ρολογιού προκαλεί άγχος και αναστάτωση. Ίσως δεν είναι μόνο η αλλαγή της ώρας που πρέπει να επανεξετάσουμε.», εξηγεί η Ogden με άρθρο της στον Guardian.
Πηγές: Guardian , Harvard Health Publishing, American Heart Association
