Σε παγκόσμιο επίπεδο, οι άνθρωποι καταναλώνουν περίπου 40% λιγότερα λαχανικά από όσα συνιστώνται για μια υγιεινή διατροφή, ενώ παράλληλα η ποικιλία τους περιορίζεται. Η ακρίβεια, το υψηλό ρίσκο για τους παραγωγούς και η εκβιομηχάνιση της γεωργίας οδηγούν σε ολοένα μικρότερη κατανάλωση και καλλιέργεια λαχανικών, με πολλές παραδοσιακές ποικιλίες να απειλούνται πλέον με εξαφάνιση. Αυτό προκαλεί ανησυχία, καθώς η χαμηλή κατανάλωση λαχανικών συγκαταλέγεται στους πέντε σημαντικότερους διατροφικούς παράγοντες κινδύνου που συμβάλλουν στο παγκόσμιο φορτίο ασθενειών.
Μια διεθνής ομάδα ειδικών στη διατροφή, τη γεωργία και τη βοτανική υποστηρίζει ότι η αξιοποίηση της βιοποικιλότητας των λαχανικών θα μπορούσε να αποτελέσει βασικό παράγοντα για τη βελτίωση τόσο της δικής μας υγείας όσο και της υγείας του πλανήτη, σύμφωνα με το σχετικό δημοσίευμα της ιστοσελίδας Science Alert.
Ο γεωπόνος Μαάρτεν φαν Ζόνεφελντ, ο οποίος ηγήθηκε της σχετικής έρευνας ενώ εργαζόταν στο Παγκόσμιο Κέντρο Λαχανικών (World Vegetable Center), υποστηρίζει ότι οι σημερινές γεωργικές πρακτικές δεν επαρκούν για την αντιμετώπιση των διατροφικών προβλημάτων του πλανήτη.
«Η λύση δεν είναι απλώς να καλλιεργούμε περισσότερα λαχανικά αλλά και να καλλιεργούμε περισσότερα είδη και ποικιλίες», σημειώνει και συμπληρώνει πως «Μεγάλο μέρος της φυτικής βιοποικιλότητας που χρειαζόμαστε εξακολουθεί να υπάρχει – σε παραδοσιακές ποικιλίες και στους άγριους συγγενείς τους. Αυτό που επείγει, είναι να τη διατηρήσουμε σωστά, ώστε να μπορέσουμε να την αξιοποιήσουμε με σύνεση για να διαφοροποιήσουμε τη διατροφή μας εν μέσω κλιματικής αλλαγής».
Η μελέτη, η οποία δημοσιεύθηκε στην επιστημονική επιθεώρηση «Proceedings of the National Academy of Sciences», υποδεικνύει ότι παραβλέπουμε πολλά λαχανικά πλούσια σε μέταλλα και βιταμίνες, τα οποία σε αρκετές περιπτώσεις είναι επίσης καλύτερα προσαρμοσμένα στις τοπικές συνθήκες καλλιέργειας.
Η εκβιομηχάνιση της γεωργίας
Πριν από την εκβιομηχάνιση της γεωργίας, η παραγωγή τροφίμων βασιζόταν σε πολύ μεγαλύτερη ποικιλία φυτών και καλλιεργειών. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η πατάτα: παρότι έχουν καταγραφεί περισσότερες από 4.000 ποικιλίες παγκοσμίως, στις Ηνωμένες Πολιτείες μόλις πέντε έως οκτώ χρησιμοποιούνται ευρέως.
Από την τεχνητή επιλογή και τις μονοκαλλιέργειες για μαζική παραγωγή έως τη γενετική τροποποίηση, η εκβιομηχάνιση της γεωργίας – μαζί με τις εφοδιαστικές αλυσίδες που διανέμουν τα προϊόντα – έχει περιορίσει σταδιακά την ποικιλία των λαχανικών που καταλήγουν στο τραπέζι μας. Ανασκόπηση του Οργανισμού Τροφίμων και Γεωργίας του ΟΗΕ (FAO) εκτιμά ότι το 24% των άγριων συγγενών των λαχανικών που έχουν αξιολογηθεί σε επίπεδο είδους απειλούνται με εξαφάνιση.
Καθώς χάνουμε τη γενετική ποικιλότητα των λαχανικών, χάνουμε μαζί και θρεπτικά συστατικά, αλλά και τη δυνατότητα προσαρμογής των καλλιεργειών στις μεταβαλλόμενες κλιματικές συνθήκες.
«Ορισμένα είδη, όπως το μαρούλι, τα κρεμμύδια και οι ντομάτες, έχουν εξελιχθεί σε παγκόσμιες καλλιέργειες και αποτελούν μέρος της διατροφής σε ολόκληρο τον κόσμο», γράφουν οι ερευνητές.
«Πολλά άλλα είδη, όπως το φυτό-αράχνη, ένα είδος λάχανου και η πικρή κολοκύθα, τα οποία συνήθως είναι πλουσιότερα σε μικροθρεπτικά συστατικά και καλύτερα προσαρμοσμένα σε δύσκολες περιβαλλοντικές συνθήκες με περιορισμένους πόρους, διατίθενται μόνο σε περιφερειακό επίπεδο και πολύ συχνά παραβλέπονται στις πολιτικές και τις στρατηγικές για την τροφή που εφαρμόζονται σε μεγάλη κλίμακα», εξηγεί η ομάδα.
Λαχανικά που αντέχουν στην κλιματική αλλαγή
Το φυτό αράχνη είναι ένα σκουροπράσινο φυλλώδες λαχανικό που καλλιεργείται στην Αφρική και έχει αναγνωριστεί για την ανθεκτικότητά του στην κλιματική αλλαγή, ενώ παράλληλα είναι πλούσιο σε βασικά θρεπτικά συστατικά.
«Σήμερα, μόνο λίγες τοπικές ποικιλίες διατηρούνται σε τράπεζες γενετικού υλικού, ενώ υπάρχουν σημαντικά κενά στις συλλογές, περιορίζοντας την αναπαραγωγή και την ανάπτυξη βελτιωμένων ποικιλιών για παραγωγή μεγαλύτερης κλίμακας», σημειώνουν οι ερευνητές.
Το λάχανο slippery cabbage είναι ένα από τα δημοφιλέστερα σκουροπράσινα φυλλώδη λαχανικά στον Ειρηνικό και, σύμφωνα με τους ερευνητές, θα μπορούσε να συμβάλει σημαντικά στη βελτίωση της διατροφής, ιδιαίτερα των γυναικών και των παιδιών.
Η πικρή κολοκύθα, ένα ακόμη λαχανικό ανθεκτικό στην κλιματική αλλαγή , είναι δημοφιλές στην Ασία και την Καραϊβική και διαθέτει πολλούς άγριους συγγενείς. Οι επιστήμονες εκτιμούν ότι αυτοί θα μπορούσαν να αξιοποιηθούν για τη βελτίωση των καλλιεργειών στις τροπικές περιοχές.
Επιπλέον, η γνωστή κολοκύθα, αντέχει στην ξηρασία και τις υψηλές θερμοκρασίες, παράγοντας παράλληλα καρπούς πλούσιους σε βήτα-καροτίνη. Παρά τη δημοφιλία της, οι ερευνητές λένε ότι «οι γενετικοί της πόροι παραμένουν σε μεγάλο βαθμό αναξιοποίητοι και ανεπαρκώς διατηρημένοι».
Οι ερευνητές θεωρούν ότι αυτά τα τέσσερα λαχανικά θα μπορούσαν να αποτελέσουν ένα καλό σημείο εκκίνησης για τη διαφοροποίηση των καλλιεργειών σε περιφερειακό επίπεδο. Υπάρχουν, όμως, πολλές ακόμη επιλογές. Το ζητούμενο είναι να αρχίσουμε να τα καλλιεργούμε και να τα καταναλώνουμε προτού εξαφανιστούν.
«Η συνεχιζόμενη απώλεια βιοποικιλότητας για αυτά και περισσότερα από 1.480 άλλα είδη λαχανικών συμβαίνει σε μια περίοδο κατά την οποία τα παγκόσμια διατροφικά συστήματα χρειάζονται επειγόντως διαφοροποίηση», επισημαίνουν οι ερευνητές.
Μια παγκόσμια πρωτοβουλία, προσθέτουν, θα μπορούσε να διασφαλίσει ότι οι τοπικές και περιφερειακές προσπάθειες θα μεταφραστούν σε βελτιώσεις της διατροφής τόσο σε τοπικό όσο και σε παγκόσμιο επίπεδο.
Οι ατομικές μας επιλογές
Η ενίσχυση της ποικιλίας στη διατροφή μας δεν απαιτεί απαραίτητα δραστικές αλλαγές. Όσοι διαθέτουν κήπο μπορούν να επιλέξουν παραδοσιακές ή παλιές ποικιλίες λαχανικών, συμβάλλοντας παράλληλα στη διατήρησή τους.
Η συλλογή και η επαναφύτευση σπόρων από τις δικές μας καλλιέργειες αποτελεί έναν ακόμη απλό τρόπο διατήρησης της φυτικής βιοποικιλότητας, ενώ με την πάροδο του χρόνου μπορεί να οδηγήσει στην ανάπτυξη μοναδικών τοπικών ποικιλιών.
Ακόμη και οι αγορές από τοπικούς παραγωγούς, λαϊκές αγορές και ανεξάρτητα καταστήματα μπορούν να μας φέρουν σε επαφή με μεγαλύτερη ποικιλία λαχανικών και φρούτων, εμπλουτίζοντας τη διατροφή μας.
Πηγή: ΕΡΤNEWS
