Βαθύς ύπνος: H έλλειψή του αυξάνει τον κίνδυνο εμφάνισης Αλτσχάιμερ σύμφωνα με νέα έρευνα

Υγεία

Η σύνδεση του ύπνου με την νόσο έχει ήδη επιβεβαιωθεί από παλαιότερες μελέτες. Τώρα μια νέα έρευνα, επικεντρώνεται στις επιμέρους επιπτώσεις των διαφορετικών φάσεων ύπνου αναφορικά με τον κίνδυνο εμφάνισης Αλτσχάιμερ.

Παρασκευή, 04/04/2025 - 18:44

— Photo: IMAGO

Χάρις Μανουσάκη

Η μελέτη δημοσιεύθηκε στο Journal of Clinical Sleep Medicine και οι συγγραφείς της προσπάθησαν να εντοπίσουν αν τα διαφορετικά στάδια ύπνου διαφοροποιούνται και στον τρόπο με τον οποίο επηρεάζουν περιοχές του εγκεφάλου που σχετίζονται με το Αλτσχάιμερ.

Τι είναι οι κύκλοι ύπνου;

Κατά την διάρκεια του ύπνου, η εγκεφαλική δραστηριότητα αλλάζει. Όπως εξηγούν οι ειδικοί, ο εγκέφαλος μας όχι μόνο διαφοροποιεί την λειτουργία του σε σχέση με τις ώρες που είμαστε ξύπνιοι, αλλά επιπλέον παρουσιάζει μεταβλητές αντιδράσεις ανάλογα με την φάση του ύπνου στην οποία βρισκόμαστε.

Περιληπτικά, οι τέσσερις φάσεις του ύπνου διαχωρίζονται ως εξής:

Στάδιο 1: Το πρώτο στάδιο μόλις αποκοιμηθούμε. Πρόκειται για ελαφρύ ύπνο, με τους μύες του σώματος μόλις να ξεκινούν να χαλαρώνουν. Διαρκεί μόνο 1-5 λεπτά.
Στάδιο 2: Αυτή η φάση διαρκεί περίπου 25 λεπτά. Το σώμα χαλαρώνει περαιτέρω.
Στάδιο 3: Είναι το βαθύτερο στάδιο του ύπνου. Ο καρδιακός ρυθμός, η αναπνοή και τα εγκεφαλικά κύματα γίνονται πιο τακτικά. Το στάδιο 3 ονομάζεται επίσης ύπνος αργών κυμάτων.
Στάδιο 4: Αυτό το επίπεδο είναι γνωστό ως ύπνος ταχείας κίνησης των ματιών (REM) λόγω της κινητικότητας των οφθαλμών σε αυτή τη φάση. Κατά τη διάρκεια του ύπνου REM, η αναπνοή είναι πιο γρήγορη ενώ η αρτηριακή πίεση και ο καρδιακός ρυθμός γίνονται λιγότερο τακτικοί.

Κάθε βράδυ, ο μέσος άνθρωπος, έχει μια πλήρη εναλλαγή αυτών των τεσσάρων φάσεων, για 4-6 φορές.

Προηγούμενη έρευνα είχε αποτυπώσει ήδη ότι διαφοροποιήσεις στην ρουτίνα ύπνου, όπως μεγαλύτερη διάρκεια από το κανονικό ή ανήσυχος ύπνος, σχετίζονται με τον κίνδυνο εμφάνισης άνοιας αλλά και την δυναμική εξέλιξης της νόσου.

Η συγκεκριμένη μελέτη ωστόσο, κατάφερε να δώσει περισσότερες λεπτομέρειες για τη νευροανατομία που σχετίζεται με την ασθένεια κατά την διάρκεια του ύπνου.

Αλτσχάιμερ και εγκέφαλος

Το Αλτσχάιμερ χαρακτηρίζεται από ατροφία του εγκεφάλου. Με άλλα λόγια, η νόσος συρρικνώνει τον εγκέφαλο.

Σύμφωνα με τους συγγραφείς της νέας μελέτης, ορισμένες περιοχές του εγκεφάλου τείνουν να ατροφούν περισσότερο από άλλες. Αυτές μεταξύ άλλων περιλαμβάνουν:

τον ιππόκαμπο
την παρα-ιπποκαμπική περιοχή
την ενδορινική περιοχή
την κατώτερη βρεγματική
τα σημεία precuneus και cuneus

Εκτός από αυτές τις ευάλωτες στο Αλτσχάιμερ περιοχές του εγκεφάλου, υπάρχουν και άλλοι παράγοντες που επίσης σχετίζονται με την εξέλιξη της νόσου - συγκεκριμένα, οι εγκεφαλικές μικροαιμορραγίες.

Όπως υποδηλώνει το όνομα, πρόκειται για μικρής έκτασης αιμορραγίες στον εγκέφαλο οι οποίες αποτελούν ένδειξη παθογένειας των εγκεφαλικών μικρών αγγείων, μια κατάσταση που φαίνεται να συνδέεται με τη νόσο του Αλτσχάιμερ.

Τα στάδια του ύπνου και η πάθηση

Οι ερευνητές επέλεξαν 270 συμμετέχοντες με παράγοντες κινδύνου για ανάπτυξη αθηροσκλήρωσης. Εξέτασαν τόσο τα ανατομικά χαρακτηριστικά των εγκεφάλων τους όσο και την ποιότητα του ύπνου τους, δηλαδή την αναλογία ύπνου αργών κυμάτων, την αναλογία ύπνου REM και το πόσο συχνά οι συμμετέχοντες βίωναν εγκεφαλική διέγερση κατά τη διάρκεια της νύχτας.

Το συμπέρασμα τους ήταν ότι μικρότερο διάστημα ύπνου βραδέων κυμάτων και φάσης REM μπορεί να διαδραματίσει σημαντικό ρόλο στη επιπλέον ατροφία συγκεκριμένων εγκεφαλικών περιοχών.

Ποιος είναι όμως ο λόγος που συμβαίνει αυτό;

Παλαιότερες έρευνες έχουν δείξει ότι ο ύπνος βοηθά τον εγκέφαλο να απομακρύνει συσσωρευμένες τοξίνες. Άρα μια από τις επιστημονικές εκτιμήσεις είναι ότι λιγότερος από τον απαραίτητο ύπνο συμβάλει σε νευρολογική ατροφία.

Η Chelsie Rohrscheib, PhD, Νευροεπιστήμονας και σύμβουλος ύπνου, εξηγεί: «Ο ύπνος έχει πολλές κρίσιμες βιολογικές λειτουργίες και είναι ιδιαίτερα σημαντικός για την επισκευή κυττάρων και ιστών, τη συντήρηση της εγκεφαλικής υγείας, τη διαδικασία μάθησης και τη μνήμη, τη γνωστική λειτουργία και την δυνατότητα απομάκρυνσης των εγκεφαλικών αποβλήτων».

Όπως επισημαίνει, οι περισσότερες από αυτές τις λειτουργίες συμβαίνουν κατά τη διάρκεια του σταδίου 3 του ύπνου και της φάσης REM. Επιπρόσθετα, όλες αυτές οι διαδικασίες είναι ζωτικής σημασίας και για τη μείωση του κινδύνου εμφάνισης Αλτσχάιμερ καθώς η νόσος χαρακτηρίζεται από συσσώρευση ανεπιθύμητων πρωτεϊνών στον εγκέφαλο, τονίζει η Rohrscheib.

«Αυτές οι πρωτεΐνες συνήθως απομακρύνονται με ένα σύστημα «καθαρισμού απορριμμάτων» που συμβαίνει κατά τη διάρκεια του σταδίου 4 του ύπνου», λέει και προσθέτει πως «Οι άνθρωποι που αντιμετωπίζουν χρόνια στέρηση ύπνου και περνούν λιγότερο χρόνο σε ύπνο αργών κυμάτων, τελικά δεν καθαρίζουν αποτελεσματικά τον εγκέφαλό τους».

Φανταστείτε αυτή την διαδικασία σαν μια εγκεφαλική φασίνα, εξηγούν οι ειδικοί. Κατά την Leah Kaylor, PhD, Ψυχολόγο που ειδικεύεται σε ζητήματα ύπνου: «όταν κοιμόμαστε ο εγκέφαλος συρρικνώνεται, δημιουργώντας περισσότερο χώρο για το εγκεφαλονωτιαίο υγρό προκειμένου αυτό να πλημμυρίσει τις περιοχές όπου συσσωρεύονται τα εγκεφαλικά απόβλητα. Αυτό το υγρό λειτουργεί ως "πλυντήριο αυτοκινήτων", καθαρίζοντας τις τοξίνες, τις επιβλαβείς πρωτεΐνες και τα υπολείμματα που έχουν συσσωρευτεί κατά τη διάρκεια της ημέρας, διασφαλίζοντας ότι ο εγκέφαλός μας λειτουργεί στο μέγιστο όταν πια είναι ώρα να ξυπνήσουμε».

Είναι σημαντικό ότι «αυτά τα απόβλητα περιλαμβάνουν βήτα-αμυλοειδές πρωτεΐνες T και άλλες ουσίες που συνδέονται με νευροεκφυλιστικές διαταραχές», καταλήγει η Kaylor.

Πώς μπορούμε να κοιμόμαστε καλύτερα

Καθώς ένας καλός ύπνος λειτουργεί κυριολεκτικά ως ασπίδα προστασίας του οργανισμού, οι επιστήμονες μας προτρέπουν να διατηρούμε ένα σταθερό πρόγραμμα που μας επιτρέπει να ξεκουραζόμαστε 7-9 ώρες κάθε νύχτα, συμπεριλαμβανομένων των Σαββατοκύριακων.

Ο καλός ύπνος ωφελείται από μια επαναλαμβανόμενη ρουτίνα η οποία θα περιλαμβάνει το κλείσιμο και την απομάκρυνση των ηλεκτρονικών συσκευών τουλάχιστον 1 ώρα πριν την κατάκλιση.

Ένα δροσερό, σκοτεινό, ήσυχο και άνετο δωμάτιο, επίσης βοηθά στην ποιότητα του ύπνου μας.
Όσοι πάντως αντιμετωπίζουν χρόνια προβλήματα ύπνου, είναι χρήσιμο να το μοιραστούν με τον γιατρό τους καθώς αυτό μπορεί να είναι σημάδι διαταραχών όπως κάποια μορφή αϋπνίας ή υπνική άπνοια.

Η Kaylor δίνει μερικές ακόμα χρήσιμες συμβουλές:

Κόψτε την καφεΐνη 10 ώρες πριν τον ύπνο: «οι άνθρωποι δεν συνειδητοποιούν πόση ώρα η καφεΐνη παραμένει στο σώμα συνεχίζοντας την δράση της» επισημαίνει.
Μην τρώτε ή πίνετε όταν πλησιάζει η ώρα για ύπνο. «Ολοκληρώστε το τελευταίο γεύμα της ημέρας και την κατανάλωση αλκοόλ 3 ώρες πριν ξαπλώσετε» προσθέτει.
Ηρεμήστε. Κατά την ειδική σε θέματα ύπνου, δύο ώρες πριν κοιμηθούμε, πρέπει να αλλάζουμε νοητικούς ρυθμούς προκειμένου να χαλαρώσουμε, αφήνοντας πίσω το άγχος της ημέρας.
Εκτεθείτε στο φως του ήλιου κατά τη διάρκεια της ημέρας. «Αυτός είναι ένας από τους πιο αποτελεσματικούς τρόπους για να ενισχύσετε τον κιρκάδιο ρυθμό, που είναι το εσωτερικό ρολόι του σώματος και ρυθμίζει τον κύκλο ύπνου-εγρήγορσης» καταλήγει η επιστήμονας.