Η πνιγμονή με ξένο σώμα ή αλλιώς εισρόφηση είναι μία άκρως επικίνδυνη κατάσταση που φοβίζει τόσο τους γονείς όσο και τους φροντιστές των παιδιών. Πρόκειται για την είσοδο υγρής ή στερεάς ουσίας στην τραχεία ή στους βρόγχους που έχει σαν αποτέλεσμα την απόφραξη της αναπνευστικής οδού.

Η πλειονότητα των θανάτων από πνιγμονή συμβαίνει σε παιδιά προσχολικής ηλικίας και γι αυτό απαιτείται όσων ασχολούνται με βρέφη και παιδιά η εκπαίδευση για την αντιμετώπιση μιας τέτοιας επείγουσας κατάστασης.
Η εισρόφηση συμβαίνει συνήθως με την κατάποση μικρών κομματιών τροφής, όπως οι ξηροί καρποί, αλλά και με αντικείμενα όπως μικρά κομμάτια από τα παιχνίδια που το βρέφος ή το παιδί μπορεί να «στραβοκαταπιεί» όπως λέμε στην καθημερινότητα.

Πώς καταλαβαίνουμε ότι πνίγεται το παιδί; Εάν είμαστε παρόντες στο συμβάν θα διαπιστώσουμε αμέσως μετά την κατάποση ότι το παιδί βήχει, βγάζει περίεργους ήχους και πιθανώς αρχίζει να μελανιάζει. Εάν δεν είμαστε παρόντες, όπως πολύ συχνά συμβαίνει, πρέπει να υποψιαστούμε την εισρόφηση σε αιφνίδια έναρξη δύσπνοιας και βήχα και όταν ακούμε ήχους που υποδηλώνουν πνιγμονή όπως το σφύριγμα της αναπνοής (σιγμός στην εισπνοή ή συριγμός στην εκπνοή). Σε ορισμένες περιπτώσεις εισρόφησης πολύ μικρών σε μέγεθος αντικειμένων που ενσφηνώνονται σε μικρούς βρόγχους μπορεί να μην διαπιστώσουμε άμεσα συμπτώματα αλλά αργότερα όταν θα κάνουν την εμφάνισή τους οι επιπλοκές όπως η πνευμονία, ο πυρετός ή ο επίμονος βήχας.

Ποιες πρέπει να είναι οι πρώτες μας κινήσεις όταν διαπιστώσουμε ότι το παιδί πνίγεται;

• Εάν το ξένο σώμα είναι εύκολα ορατό μέσα στο στόμα του παιδιού πρέπει με ψυχραιμία και ήρεμες κινήσεις να το απομακρύνουμε με το χέρι μας. Προσοχή όμως: Απαγορεύεται να σαρώσουμε τυφλά με το δάχτυλό μας το στόμα του παιδιού καθώς υπάρχει κίνδυνος να σπρώξουμε το αντικείμενο βαθύτερα στην αναπνευστική οδό ή να τραυματίσουμε τους βλεννογόνους.
• Εάν το παιδί βήχει αποτελεσματικά δεν χρειάζεται να κάνουμε καμία παρέμβαση παρά μόνο να το ενθαρρύνουμε να συνεχίσει να βήχει. Αποτελεσματικός ορίζεται ο βήχας όταν το παιδί μπορεί να μιλήσει να κλάψει ή να πάρει αναπνοές μεταξύ των προσπαθειών του βήχα. Είναι σημαντικό σε αυτό το στάδιο να μην αφήσουμε το παιδί μόνο του.
• Σε περίπτωση που ο βήχας αρχίζει να γίνεται αναποτελεσματικός δηλαδή λιγότερο έντονος και το παιδί δεν μπορεί να μιλήσει, να κλάψει ή να πάρει αναπνοή ή έχει μελανιάσει τότε πρέπει καταρχήν να καλέσουμε βοήθεια!

Αφού καλέσουμε σε βοήθεια παρεμβαίνουμε ενεργά ανάλογα με την ηλικία του παιδιού

Στα βρέφη (έως την ηλικία του ενός έτους περίπου) πρέπει να κάνουμε τα εξής:

• Γυρίζουμε το βρέφος μπρούμυτα με το κεφάλι προς τα κάτω πάνω στο αντιβράχιό μας κρατώντας με τα δάχτυλά μας ανοιχτό το στόμα του.
  Στηρίζουμε το αντιβράχιό μας στο μηρό μας και δίνουμε 5 χτυπήματα ανάμεσα στις ωμοπλάτες του βρέφους με το κάτω μέρος της παλάμης. Αν καταφέρουμε με αυτόν τον τρόπο να απελευθερώσουμε τον αεραγωγό από το ξένο σώμα, αναποδογυρίζουμε το βρέφος πάνω στο άλλο χέρι πάλι με το κεφάλι προς τα κάτω.
• Εάν δεν καταφέρουμε να βγάλουμε το ξένο σώμα τότε με το βρέφος ανάσκελα πάνω στο μηρό μας ή ξαπλωμένο στο πάτωμα κάνουμε 5 συμπιέσεις στον θώρακα ανάμεσα από τις θηλές με τα δύο μας δάχτυλα (δείκτης και μέσος).
• Εάν μετά από αυτές τις κινήσεις δεν έχουμε καταφέρει να βγάλουμε το ξένο σώμα ελέγχουμε καταρχήν το στόμα και συνεχίζουμε τους ίδιους κύκλους χτυπημάτων στην πλάτη και συμπιέσεων στο θώρακα μέχρι να λυθεί η απόφραξη.

Στα μεγαλύτερα παιδιά πρέπει να ενεργήσουμε ως εξής:

• Μπορούμε να εφαρμόσουμε τα 5 χτυπήματα στην πλάτη όπως ακριβώς και στα βρέφη τοποθετώντας το παιδί πάνω στα πόδια μας ενώ καθόμαστε ή με το παιδί σε ελαφρά κλίση προς τα εμπρός.
• Εάν δεν λυθεί η απόφραξη με τα 5 χτυπήματα στη πλάτη τότε εφαρμόζουμε τις κοιλιακές εξωθήσεις (χειρισμός Heimlich). Τοποθετούμε το παιδί όρθιο και στεκόμαστε από πίσω του περνώντας τα χέρια μας γύρω από το σώμα του. Εάν υπάρχει διαφορά ύψους είτε γονατίζουμε ή ανεβάζουμε το παιδί σε μια καρέκλα. Σχηματίζουμε με το ένα μας χέρι γροθιά και την τοποθετούμε ακριβώς πάνω από τον ομφαλό και κάτω από το στέρνο (ξιφοειδής απόφυση). Τοποθετούμε το άλλο μας χέρι πάνω από τη γροθιά και πιέζουμε δυνατά προς τα πάνω και μέσα στην κοιλιά πέντε φορές, εκτός και αν το αντικείμενο βγει στις πρώτες προσπάθειες. Υπάρχει η εναλλακτική να τοποθετήσουμε το παιδί ανάσκελα πάνω στο έδαφος. Τότε είτε γονατίζουμε ιππαστί πάνω από τα πόδια του παιδιού ή γονατίζουμε στο πλάι. Τοποθετούμε την παλάμη μας μεταξύ ομφαλού και στέρνου και βάζοντας το άλλο χέρι από πάνω πιέζουμε πέντε φορές προς τα μέσα και πάνω. Εάν δε λυθεί η απόφραξη άμεσα επανεκτιμούμε το στόμα του παιδιού και επαναλαμβάνουμε τις κινήσεις.

Τι κάνουμε εάν το παιδί χάσει τις αισθήσεις του; Καταρχήν καλούμε σε βοήθεια εάν δεν έχουμε καλέσει νωρίτερα και εφαρμόζουμε ΚΑΡΠΑ (Καρδιοαναπνευστική αναζωογόνηση)

• Τοποθετούμε το παιδί ή το βρέφος ανάσκελα στο έδαφος
• Ανοίγουμε το στόμα και απομακρύνουμε ορατά αντικείμενα
• Ανοίγουμε τους αεραγωγούς (πιέζουμε το μέτωπο προς τα πίσω και ταυτόχρονα με τα δύο μας δάχτυλα ανασηκώνουμε την κάτω γνάθο)
  Δίνουμε 5 αναπνοές (Στο παιδί κλείνουμε τη μύτη με τα δάχτυλά μας και σφραγίζουμε το στόμα του με το στόμα μας- στο βρέφος κλείνουμε με το στόμα μας και τη μύτη και το στόμα του
• Εάν δεν υπάρχει αποτέλεσμα ξεκινάμε τις θωρακικές συμπιέσεις (Στο παιδί χρησιμοποιούμε τη βάση της παλάμης και στο βρέφος τον δείκτη και τον μέσο και πιέζουμε στο κάτω τριτημόριο του στέρνου- πιέζουμε με το βάρος του σώματός μας ώστε να κατεβαίνει ο θώρακας στο 1/3 της προσθιοπίσθιας διαμέτρου του)
• Κάνουμε 15 θωρακικές συμπιέσεις και 2 αναπνοές για 1 λεπτό και καλούμε πάλι σε βοήθεια (166) έπειτα συνεχίζουμε τους κύκλους αναπνοών/θωρακικών συμπιέσεων
• κάθε φορά που δίνουμε εμφυσήσεις ελέγχουμε εάν στο στόμα υπάρχει κάποιο ορατό αντικείμενο
• εάν αφαιρεθεί το αντικείμενο τότε τοποθετούμε το παιδί στο πλάι σε θέση ανάνηψης

Αφού καταφέρουμε να βγάλουμε το αντικείμενο το παιδί θα πρέπει να εκτιμηθεί ιατρικά για τυχόν κακώσεις από την δική μας παρέμβαση και για να διαπιστωθεί ότι δεν έχει μείνει τμήμα του ξένου σώματος στην αναπνευστική οδό.

Πως μπορούμε να αποφύγουμε την πνιγμονή

• Φροντίζουμε τα βρέφη και τα μικρά παιδιά να τρώνε πάντα με επίβλεψη
• Τοποθετούμε μικροαντικείμενα σε μη προσβάσιμα μέρη από τα παιδιά
• Δεν δίνουμε ξηρούς καρπούς σε παιδιά μικρότερα των 4 ετών
• Επιλέγουμε παιχνίδια κατάλληλα ανάλογα με την ηλικία του παιδιού