Η εξατομικευμένη ογκολογία συνεχίζει να αλλάζει τη θεραπευτική προσέγγιση των συμπαγών νεοπλασμάτων, με τη μοριακή ταυτοποίηση οδηγών μεταλλάξεων (oncogenic drivers) να αποτελεί πλέον βασικό πυλώνα της κλινικής πρακτικής.

Στο πλαίσιο αυτό, ο Αμερικανικός Οργανισμός Τροφίμων και Φαρμάκων (FDA) χορήγησε πλήρη έγκριση στο selpercatinib, έναν εκλεκτικό αναστολέα της κινάσης RET, για τη θεραπεία ενηλίκων και παιδιατρικών ασθενών ηλικίας δύο ετών και άνω με τοπικά προχωρημένους ή μεταστατικούς συμπαγείς όγκους που φέρουν σύντηξη (fusion) του γονιδίου RET, όπως αυτή ανιχνεύεται με εγκεκριμένη μοριακή διαγνωστική δοκιμασία.

Εξέλιξη έπειτα από προηγούμενη θεραπεία

Οι Ιατροί της Θεραπευτικής Κλινικής (Νοσοκομείο Αλεξάνδρα) της Ιατρικής Σχολής του ΕΚΠΑ Δρ. Μαρία Καπαρέλου (Παθολόγος – Ογκολόγος) και Θάνος Δημόπουλος (Καθηγητής Θεραπευτικής – Ογκολογίας – Αιματολογίας, Διευθυντής Θεραπευτικής Κλινικής, Νοσοκομείο «Αλεξάνδρα», τ. Πρύτανης ΕΚΠΑ) αναφέρουν ότι η έγκριση αφορά ασθενείς των οποίων η νόσος έχει παρουσιάσει εξέλιξη μετά από προηγούμενη συστηματική θεραπεία ή για τους οποίους δεν υπάρχουν ικανοποιητικές εναλλακτικές θεραπευτικές επιλογές.

Οι αναδιατάξεις του γονιδίου RET αποτελούν σχετικά σπάνιες αλλά ιδιαίτερα ισχυρές ογκογόνες μεταβολές, οι οποίες οδηγούν σε συνεχή ενεργοποίηση της οδού σηματοδότησης της τυροσινικής κινάσης RET, προάγοντας τον κυτταρικό πολλαπλασιασμό των καρκινικών κυττάρων. Αν και απαντώνται συχνότερα στον μη μικροκυτταρικό καρκίνο του πνεύμονα και σε ορισμένους καρκίνους του θυρεοειδούς, μπορούν επίσης να ανιχνευθούν σε ένα ευρύ φάσμα σπανιότερων συμπαγών νεοπλασμάτων. Η νέα έγκριση είναι χαρακτηριστικό παράδειγμα της λεγόμενης tissue-agnostic θεραπευτικής προσέγγισης, όπου το θεραπευτικό κριτήριο δεν αποτελεί η ιστολογική προέλευση του όγκου αλλά η παρουσία μιας συγκεκριμένης μοριακής μετάλλαξης.

Η αποτελεσματικότητα του αναστολέα

Η αποτελεσματικότητα του selpercatinib τεκμηριώθηκε κυρίως από τη διεθνή πολυκεντρική μελέτη LIBRETTO-001, στην οποία συμμετείχαν ασθενείς με RET fusion–θετικούς συμπαγείς όγκους διαφορετικούς από τον καρκίνο του πνεύμονα και του θυρεοειδούς. Συνολικά αξιολογήθηκαν 75 ασθενείς με προχωρημένη νόσο, οι οποίοι είχαν ήδη λάβει προηγούμενη συστηματική θεραπεία ή δεν διέθεταν άλλη αποτελεσματική θεραπευτική επιλογή.

Τα αποτελέσματα ήταν ιδιαίτερα ενθαρρυντικά. Το συνολικό ποσοστό αντικειμενικής ανταπόκρισης (Overall Response Rate, ORR) ανήλθε στο 47%, ενώ η διάμεση διάρκεια ανταπόκρισης έφθασε τους 24,5 μήνες, γεγονός που υποδηλώνει όχι μόνο σημαντική αντικαρκινική δραστικότητα αλλά και μακροχρόνια διατήρηση της θεραπευτικής αποτελεσματικότητας. Οι ανταποκρίσεις καταγράφηκαν σε ένα εξαιρετικά ετερογενές φάσμα κακοηθειών, συμπεριλαμβανομένων του καρκίνου του παχέος εντέρου, του παγκρεατικού αδενοκαρκινώματος, του χολαγγειοκαρκινώματος, των σαρκωμάτων μαλακών μορίων, του καρκίνου του μαστού, των νευροενδοκρινών όγκων, του καρκίνου των ωοθηκών, του λεπτού εντέρου καθώς και καρκινωμάτων αγνώστου πρωτοπαθούς εστίας.

Η αποτελεσματικότητα του φαρμάκου επιβεβαιώθηκε και στον παιδιατρικό πληθυσμό μέσω της μελέτης LIBRETTO-121, η οποία περιέλαβε παιδιά και νεαρούς ενήλικες με προχωρημένους, ανθεκτικούς RET fusion–θετικούς όγκους.

Χορήγηση από το στόμα

Το selpercatinib χορηγείται από του στόματος δύο φορές ημερησίως. Για ασθενείς ηλικίας 12 ετών και άνω, η συνιστώμενη δόση καθορίζεται με βάση το σωματικό βάρος: 120 mg δύο φορές ημερησίως για άτομα κάτω των 50 kg και 160 mg δύο φορές ημερησίως για ασθενείς βάρους 50 kg ή μεγαλύτερου. Για τα παιδιά ηλικίας 2 έως 12 ετών εφαρμόζεται εξατομικευμένο δοσολογικό σχήμα βάσει των επίσημων οδηγιών χορήγησης.

Όπως συμβαίνει με όλες τις στοχευμένες θεραπείες, απαιτείται προσεκτική παρακολούθηση της ασφάλειας. Στις σημαντικότερες προειδοποιήσεις περιλαμβάνονται η ηπατοτοξικότητα, η διάμεση πνευμονοπάθεια/πνευμονίτιδα, η αρτηριακή υπέρταση, η παράταση του διαστήματος QT, τα αιμορραγικά επεισόδια, οι αντιδράσεις υπερευαισθησίας, το σύνδρομο λύσης όγκου, η καθυστέρηση επούλωσης τραυμάτων και ο υποθυρεοειδισμός.

Σημαντικό ορόσημο

Η χορήγηση πλήρους έγκρισης από τον FDA αποτελεί σημαντικό ορόσημο για την ογκολογία ακριβείας και ενισχύει περαιτέρω τη σημασία της εκτεταμένης μοριακής ανάλυσης μέσω τεχνολογιών όπως η αλληλούχηση νέας γενιάς (Next Generation Sequencing – NGS). Η ανίχνευση σπάνιων αλλά θεραπεύσιμων γενετικών μεταβολών, όπως οι συντήξεις του RET, επιτρέπει την επιλογή ιδιαίτερα αποτελεσματικών στοχευμένων θεραπειών ανεξάρτητα από την ιστολογική προέλευση του όγκου, προσφέροντας ουσιαστικές και συχνά μακροχρόνιες κλινικές ανταποκρίσεις σε ασθενείς με περιορισμένες θεραπευτικές επιλογές. Η εξέλιξη αυτή επιβεβαιώνει ότι το μέλλον της ογκολογίας βασίζεται ολοένα και περισσότερο στη μοριακή βιολογία του όγκου και όχι αποκλειστικά στην ανατομική του εντόπιση.