Η παιδική κακοποίηση μπορεί να είναι σωματική, συναισθηματική ή/και σεξουαλική και τα σημάδια για την κάθε μια από αυτές τις μορφές κακοποίησης μπορεί να διαφέρουν, επισημαίνουν οι ειδικοί, που παραθέτουν μια σειρά ενδείξεων και αλλαγών στην συμπεριφορά των παιδιών που πρέπει να κινητοποιήσει τους φροντιστές όταν τις παρατηρήσουν.

Tα πιο συνηθισμένα συμπτώματα ανά κατηγορία

Η παλινδρόμηση της συμπεριφοράς του παιδιού σε ηλικία μικρότερη από αυτή που είναι, η διάθεση αδιαμαρτύρητης υποταγής ή η επιθετικότητα και η έλλειψη προσκόλλησης σε έναν φροντιστή είναι σημάδια συναισθηματικής κακοποίησης, λένε οι επαγγελματίες ψυχικής υγείας.

Τα σημάδια σωματικής κακοποίησης από την άλλη, περιλαμβάνουν ανεξήγητους τραυματισμούς όπως μώλωπες, σημάδια από δάγκωμα, γρατσουνιές, φόβο για τους συνήθεις φροντιστές και ξαφνικές αλλαγές στην καθημερινή συμπεριφορά του παιδιού.

Τα παιδιά που έχουν υποστεί σεξουαλική κακοποίηση μπορεί να φοβούνται τη σωματική επαφή, να δυσκολεύονται να καθίσουν ή να περπατήσουν και αν είναι μεγαλύτερης ηλικίας ίσως ξαφνικά ξεκινήσουν να μιλάνε για το σεξ με λεπτομέρειες που δεν δικαιολογούνται ως γνώση στην ηλικία τους.

Ανεξήγητοι τραυματισμοί

Νήπια και βρέφη είναι σχεδόν φυσιολογικό να γυρίζουν σπίτι με μελανιές ως αποτέλεσμα μικροτραυματισμών κατά την διάρκεια του παιχνιδιού ή καθώς εξελίσσουν τις κινητικές τους ικανότητες. Ωστόσο, εάν ένα παιδί έχει συχνά σημάδια σοβαρότερων τραυματισμών όπως εγκαύματα, δαγκωνιές, μώλωπες, σπασμένα κόκαλα ή μαυρισμένα μάτια, αυτό αποτελεί μια ανησυχητική ένδειξη ότι ίσως το παιδί κακοποιείται σωματικά.

Τραυματισμοί τέτοιας αιτιολογίας, λένε οι γιατροί, συνήθως παρατηρούνται σε ασυνήθιστα μέρη του σώματος όπως η πλάτη, οι γλουτοί, ο κορμός ή οι μηροί τους.

Κάποιες φορές η μελανιά έχει περίεργο σχήμα που παραπέμπει στο σημάδι που θα άφηναν τα δάχτυλα κάποιου στο δέρμα.

Οι γιατροί προσθέτουν ότι πολύ συχνά τα παιδιά που έχουν πέσει θύμα σωματικής κακοποίησης, ντύνονται ασύμβατα με την εποχή, δηλαδή φορούν ρούχα που δεν εκθέτουν σε κοινή θέα τα πόδια και τα χέρια τους, ακόμα κι αν είναι καλοκαίρι, σε μια προσπάθεια δική τους ή του θύτη, να μην φανούν τα σημάδια της κακοποίησης.

Φόβος για οικεία πρόσωπα

Ένα βρέφος ή νήπιο που έχει πέσει θύμα κακοποίησης στο περιβάλλον του σπιτιού του, συχνά αρνείται να επιστρέψει εκεί, και προσκολλάται σε κάποιον άλλο ενήλικα του περιβάλλοντος του όπως ένας δάσκαλος.

Σε κάποιον βαθμό, το να μην θέλει ένα μικρό παιδί να επιστρέψει σπίτι, εξηγείται αν δείχνει να διασκεδάζει στον χώρο του παιδικού σταθμού ή του σχολείου.

Ωστόσο, αν η συμπεριφορά του παιδιού δεν φαίνεται να είναι αποτέλεσμα της επιθυμίας του να μην χάσει την διασκέδαση αλλά αντίθετα φαίνεται φοβισμένο, θυμωμένο ή αγχωμένο στην ιδέα να επιστρέψει σπίτι, αυτό μπορεί να είναι ένδειξη ότι κάτι δεν πάει καλά.

Ξαφνικές αλλαγές στην συμπεριφορά

Είναι συνηθισμένο για ένα κακοποιημένο παιδί να αλλάζει αιφνίδια την συνηθισμένη του συμπεριφορά. Για παράδειγμα, ένα συνήθως δραστήριο και εξωστρεφές νήπιο μπορεί ξαφνικά να παρουσιάσει κοινωνική απόσυρση και να γίνει πολύ σιωπηλό. Ομοίως, κάποια παιδιά παρουσιάζουν επιθετική συμπεριφορά, κρίσεις άγχους, φόβο ακόμα και κατάθλιψη.

Στα βρέφη και τα νήπια αυτές οι αλλαγές μπορεί να μην γίνουν αντιληπτές αμέσως αλλά πάντα υπάρχουν, για παράδειγμα ένα μωρό μπορεί να παρουσιάσει πολλές ιδιοτροπίες χωρίς να έχει προηγηθεί κάποια εμφανής μεταβολή της καθημερινής του ρουτίνας.

Εμμονή με την βία

Όταν ένα παιδί έχει πέσει θύμα κακοποίησης, συνήθως αδυνατεί να επεξεργαστεί αυτό που του έχει συμβεί. Προσπαθώντας να διαχειριστεί το γεγονός είναι πιθανό ιδίως αν είναι μεγαλύτερης ηλικίας να ξεκινήσει να μιλά για βίαια γεγονότα ή να επιδείξει επιθετικότητα.

Παιδιά θύματα κακοποίησης, πολύ συχνά αναπτύσσουν εμμονή με βίαια παιχνίδια στα οποία δεν αρέσκονταν νωρίτερα, τσακώνονται συχνότερα και με αδικαιολόγητη ένταση με τα άλλα παιδιά ή εμφανίζουν εκφοβιστική συμπεριφορά.

Αλλαγές στις διατροφικές συνήθειες

Μια από τις ενδείξεις κακοποίησης που συχνότερα αγνοούνται είναι αλλαγές στην διατροφική ρουτίνα του παιδιού. Το στρες και ο φόβος που μπορεί να βιώνει ένα παιδί μπορεί συχνά να το ωθήσει είτε στην αποχή από την τροφή είτε αντίθετα σε επεισόδια υπερφαγίας. Η απότομη αυξομείωση βάρους σε μικρό χρονικό διάστημα είναι ένα καμπανάκι κινδύνου ότι ίσως το παιδί έχει πέσει θύμα κάποιου είδους κακοποιητικής συμπεριφοράς.

Προβλήματα στον ύπνο

Ένα βρέφος που συνήθως κοιμάται όλη τη νύχτα μπορεί να αρχίσει να ξυπνά πολλές φορές. Ή, ένα νήπιο ενδεχομένως ξεκινήσει να διαμαρτύρεται για επαναλαμβανόμενους εφιάλτες.

Ιδιαίτερα όταν τα άσχημα όνειρα που αναγκάζουν το παιδί να ξυπνήσει έχουν ένα σταθερό σενάριο, αυτό μπορεί να υποκρύπτει κάποιο είδος ψυχικού τραύματος που το παιδί προσπαθεί να αντιμετωπίσει υποσυνείδητα.

Σεξουαλική κακοποίηση

Μια από τις «κόκκινες σημαίες» που πρέπει να αφυπνίσουν τους οικείους είναι όταν ένα παιδί μικρότερης ηλικίας φαίνεται ξαφνικά να γνωρίζει πολλά για το σεξ, μπορεί παραδείγματος χάριν να διηγηθεί μια σεξουαλική πράξη με παραστατικές λεπτομέρειες.

Σε επίπεδο σωματικών ενδείξεων, ένα παιδί που έχει κακοποιηθεί σεξουαλικά μπορεί να υποστεί κάποιο σωματικό τραύμα ως αποτέλεσμα. Εάν δυσκολεύεται να περπατήσει, να καθίσει ή παραπονιέται για πόνο, αίσθημα καύσου και φαγούρας στην περιοχή των γεννητικών οργάνων του, όλα τα παραπάνω είναι σημάδια που πρέπει να διερευνηθούν περαιτέρω.

Παιδιά προσχολικής ηλικίας ίσως ξαφνικά παρουσιάσουν άρνηση να αλλάζουν ρούχα ή να μένουν γυμνά ακόμα και μπροστά σε άτομα που αποτελούν βασικούς φροντιστές τους.

Η σεξουαλική κακοποίηση συνήθως επιφέρει δραματικές αλλαγές και στην εγγύτητα, με τα παιδιά θύματα συχνά να αποφεύγουν κάθε είδους σωματικής επαφής, και να αντιδρούν με φόβο και κλάματα αν κάποιος προσπαθήσει να τα αγκαλιάσει.

Σημάδια συναισθηματικής κακοποίησης

Η ηλικιακή παλινδρόμηση αποτελεί ένα από τα πλέον χαρακτηριστικά σημάδια πιθανής συναισθηματικής κακοποίησης ενός παιδιού καθώς το κάνει να αισθάνεται ανασφάλεια και έτσι αυτό υπαναχωρεί σε συμπεριφορές που αντιστοιχούν σε μικρότερη ηλικία προσπαθώντας να «επιστρέψει» σε μια εποχή που αισθανόταν ασφαλές.

Για παράδειγμα, ένα παιδί που έχει εκπαιδευτεί στην τουαλέτα, μπορεί ξαφνικά να ξεκινήσει να βρέχει πάλι το κρεβάτι ή να πιπιλάει τον αντίχειρά του όπως πιθανόν έκανε μικρότερο.

Άλλα παιδιά, αναπτύσσουν ξαφνικό φόβο για το σκοτάδι ή για άτομα που δεν γνωρίζουν ενώ συχνά δείχνουν να χάνουν τον έλεγχο γλωσσικών δεξιοτήτων που είχαν ήδη κατακτήσει επιστρέφοντας σε μια πιο απλοϊκή μορφή ομιλίας.

Τι κάνουμε όταν έχουμε υποψίες

Η ηλικία του παιδιού είναι αυτή που θα υπαγορεύσει τους τρόπους διαχείρισης μιας τέτοιας κατάστασης, επισημαίνουν οι ψυχολόγοι.

Εάν το παιδί είναι σε θέση να επικοινωνήσει προφορικά ο ενήλικας πρέπει με ηρεμία να απευθυνθεί κατευθείαν στο παιδί κάνοντας σαφείς ερωτήσεις που μπορούν να απαντηθούν εύκολα: «Σε έχει αγγίξει κάποιος;» ή «Σε χτύπησε κάποιος;»

Είναι σημαντικό το παιδί να αισθανθεί ότι μπορεί να απαντήσει με ειλικρίνεια, χωρίς τον φόβο τιμωρίας ή αμφισβήτησης.

Σε περίπτωση που οι υποψίες είναι βάσιμες ή επιβεβαιωθούν από το ίδιο το παιδί, πρέπει άμεσα να ενημερωθούν οι αρμόδιες αρχές, Αστυνομία ή κοινωνικές υπηρεσίες, που θα αναλάβουν την διερεύνηση της υπόθεσης διασφαλίζοντας ότι το παιδί θα παραμείνει μακριά από τον θύτη ή το κακοποιητικό περιβάλλον.