Οι έντονες αντιδράσεις των παιδιών όταν έρχεται η ώρα να αφήσουν το κινητό, το tablet ή το βιντεοπαιχνίδι αποτελούν μία από τις μεγαλύτερες προκλήσεις για τις σύγχρονες οικογένειες. Οι ειδικοί περιγράφουν αυτές τις συγκρούσεις ως «techno-tantrums» – τα ξεσπάσματα που εκδηλώνονται όταν οι γονείς ζητούν από το παιδί να σταματήσει μια δραστηριότητα στην οθόνη ή αρνούνται να του επιτρέψουν να ξεκινήσει μία.
Όπως επισημαίνουν ερευνητές, τα περισσότερα παιδιά προσχολικής και σχολικής ηλικίας αντιδρούν κατά διαστήματα με θυμό ή έντονη δυσαρέσκεια όταν διακόπτεται η χρήση των ψηφιακών συσκευών, ενώ σε ορισμένες οικογένειες τα επεισόδια αυτά αποτελούν σχεδόν καθημερινό φαινόμενο.
Γιατί είναι τόσο δύσκολο να αποχωριστούν την οθόνη;
Οι ειδικοί εξηγούν ότι οι ψηφιακές εφαρμογές και τα παιχνίδια δεν είναι τυχαία τόσο ελκυστικά. Σχεδιάζονται ώστε να κρατούν αμείωτο το ενδιαφέρον των χρηστών, αξιοποιώντας έντονα χρώματα, γρήγορες εναλλαγές εικόνων, συνεχή ερεθίσματα και αλγορίθμους που προβάλλουν περιεχόμενο προσαρμοσμένο στις προτιμήσεις κάθε παιδιού.
Παράλληλα, αρκετές εφαρμογές ενσωματώνουν στοιχεία που επηρεάζουν τη συμπεριφορά των παιδιών, όπως αγαπημένοι ήρωες που τα ενθαρρύνουν να επιλέξουν συγκεκριμένες λειτουργίες ή προσφορές περιορισμένης διάρκειας που τα ωθούν να πάρουν γρήγορες αποφάσεις.
Το αποτέλεσμα είναι ότι η χρήση της οθόνης δεν καθορίζεται μόνο από τα ενδιαφέροντα του παιδιού, αλλά και από σχεδιαστικές πρακτικές που στοχεύουν στη διατήρηση της προσοχής του και στην όσο το δυνατόν ταχύτερη επιστροφή του στην εφαρμογή.
Οι οθόνες επηρεάζουν και τους γονείς
Το φαινόμενο, ωστόσο, δεν αφορά μόνο τα παιδιά. Οι επιστήμονες αναφέρονται και στον όρο «technoference», δηλαδή στις περιπτώσεις όπου η ενασχόληση των γονέων με το κινητό ή άλλες ψηφιακές συσκευές διακόπτει ή υποβαθμίζει την επικοινωνία με τα παιδιά τους.
Οι ειδικοί τονίζουν ότι, αν και οι ενήλικες δυσκολεύονται συχνά να αντισταθούν στους περισπασμούς της τεχνολογίας, τα παιδιά διαθέτουν ακόμη μικρότερη ικανότητα αυτοελέγχου.
Τέσσερις πρακτικές συμβουλές για τους γονείς
Οι ερευνητές υπογραμμίζουν ότι η λύση δεν είναι η πλήρης απομάκρυνση των παιδιών από τις οθόνες, αλλά η ανάπτυξη υγιών συνηθειών χρήσης.
1. Επιλέξτε πιο ήρεμο και εκπαιδευτικό περιεχόμενο
Προτιμήστε εφαρμογές και προγράμματα με πιο αργό ρυθμό, εκπαιδευτικό χαρακτήρα και ενεργή συμμετοχή του παιδιού. Περιορίστε εφαρμογές που βασίζονται σε τεχνικές έντονου εθιστικού σχεδιασμού ή συνεχούς επιβράβευσης.
2. Χρησιμοποιήστε τις οθόνες μαζί με το παιδί
Μελέτες δείχνουν ότι όταν οι γονείς συμμετέχουν στη χρήση της οθόνης, οι πιθανές αρνητικές επιπτώσεις μειώνονται. Η κοινή παρακολούθηση ή το κοινό παιχνίδι βοηθούν τους γονείς να γνωρίζουν το περιεχόμενο που παρακολουθεί το παιδί, ενισχύουν τη συζήτηση και μετατρέπουν τον χρόνο μπροστά στην οθόνη σε κοινή εμπειρία.
3. Μην χρησιμοποιείτε πάντα τις οθόνες ως μέσο κατευνασμού
Οι ειδικοί συμβουλεύουν να αποφεύγεται η συστηματική χρήση κινητού ή tablet για να ηρεμήσει το παιδί σε δύσκολες στιγμές, όπως στην αναμονή στον γιατρό, στο εστιατόριο ή κατά τη διάρκεια ενός ταξιδιού.
Η διαχείριση της βαρεμάρας, της απογοήτευσης ή της ανυπομονησίας αποτελεί σημαντική δεξιότητα που τα παιδιά αναπτύσσουν μόνο όταν έχουν την ευκαιρία να βιώσουν και να αντιμετωπίσουν αυτά τα συναισθήματα.
4. Δημιουργήστε σταθερή ρουτίνα
Οι ειδικοί προτείνουν να υπάρχουν σαφείς κανόνες σχετικά με το πότε, για πόσο και σε ποιον χώρο επιτρέπεται η χρήση ψηφιακών συσκευών.
Είναι επίσης σημαντικό οι γονείς να ενημερώνουν εγκαίρως το παιδί ότι ο χρόνος της οθόνης πλησιάζει στο τέλος του, δίνοντας μία ή δύο προειδοποιήσεις, όπως: «Σε πέντε λεπτά κλείνουμε το tablet και πάμε στην παιδική χαρά».
Μια σύντομη και ευχάριστη δραστηριότητα μετά το τέλος της χρήσης –ένα παιχνίδι, λίγη άσκηση ή μια συζήτηση– μπορεί να διευκολύνει σημαντικά τη μετάβαση.
Η συνέπεια είναι το «κλειδί»
Οι ειδικοί επισημαίνουν ότι καμία νέα ρουτίνα δεν εφαρμόζεται χωρίς δυσκολίες. Ωστόσο, η σταθερή εφαρμογή κοινών κανόνων και η ενεργή συμμετοχή των γονέων βοηθούν τα παιδιά να διαχειρίζονται καλύτερα τον χρόνο τους μπροστά στις οθόνες, να αναπτύσσουν δεξιότητες αυτορρύθμισης και να αξιοποιούν την τεχνολογία με πιο υγιή και δημιουργικό τρόπο.
'Όπου είναι δυνατόν, δώστε στα παιδιά κάποιο έλεγχο πάνω στη μετάβαση. Σε κανέναν δεν αρέσει να πρέπει να σταματήσει πριν από (όπως φαίνεται) τη φυσική ολοκλήρωση μιας δραστηριότητας. Μπορείτε να δώσετε στα παιδιά κάποιο έλεγχο πάνω σε αυτό, αναθέτοντάς τους την ευθύνη να απενεργοποιήσουν τη συσκευή όταν τελειώσει ο χρόνος ή επιτρέποντάς τους να έχουν λόγο για το τι θα ακολουθήσει στη συνέχεια.
Οι νέες ρουτίνες σπάνια αποδίδουν άμεσα αποτελέσματα ή εφαρμόζονται χωρίς δυσκολίες, καθώς οι οικογένειες προσαρμόζονται. Ωστόσο, η συνεπής εφαρμογή προσεγγίσεων όπως αυτές έχει αποδειχθεί ότι βοηθά τα παιδιά να απομακρυνθούν από τις ψηφιακές συσκευές, δημιουργώντας παράλληλα τις προϋποθέσεις για μια εποικοδομητική χρήση της ψηφιακής τεχνολογίας.", τονίζει στο σχετικό άρθρο του στο The Conversation o
