Σε παγκόσμιο επίπεδο, εκτιμάται ότι το 2019 προκλήθηκαν 690.000 νέα περιστατικά καρκίνου λόγω HPV — 620.000 σε γυναίκες και 70.000 σε άνδρες. Ο καρκίνος τραχήλου της μήτρας (ΚΤΜ) είναι η τέταρτη συχνότερη αιτία καρκίνου και θανάτου από καρκίνο στις γυναίκες (660.000 νέα περιστατικά και 350.000 θάνατοι το 2022).
Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας έχει θέσει από το 2020 τη Στρατηγική 90-70-90 με στόχο την εξάλειψη του ΚΤΜ ως προβλήματος δημόσιας υγείας έως το 2030:
- 90% των κοριτσιών πλήρως εμβολιασμένα έως τα 15 έτη,
- 70% των γυναικών να έχουν υποβληθεί σε έλεγχο έως τα 35 και ξανά έως τα 45,
- 90% των διαγνωσμένων γυναικών να λαμβάνουν θεραπεία.
Ωστόσο, σύμφωνα με στοιχεία του 2025, η παγκόσμια εμβολιαστική κάλυψη παραμένει πολύ χαμηλότερη του στόχου του 90%.
Στην Ευρώπη, το 2020 καταγράφηκαν 66.821 νέα περιστατικά και 30.608 θάνατοι από Καρκίνο Τραχήλου Μήτρας, με ρυθμό 10,1 κρουσμάτων και 3,8 θανάτων ανά 100.000 γυναίκες. Στην ΕΕ/ΕΟΧ, ο ΚΤΜ αποτελεί τον 9ο συχνότερο καρκίνο και τη 10η αιτία θανάτου από καρκίνο στις γυναίκες.
Τα δεδομένα για την Ελλάδα
Στην Ελλάδα, ο HPV προκαλεί περίπου 1.100 νέα περιστατικά καρκίνου και 443 θανάτους ετησίως — δηλαδή σχεδόν τρεις νέες διαγνώσεις και έναν θάνατο κάθε μέρα. Από αυτούς, οι 372 θάνατοι αφορούν γυναίκες, ενώ ο ΚΤΜ ευθύνεται για το 60% των θανάτων. Ιδιαίτερη αύξηση παρατηρείται και στους καρκίνους του στοματοφάρυγγα, κυρίως σε άνδρες.
Η εμβολιαστική κάλυψη έναντι του HPV στην Ελλάδα υπολογίζεται σε 55,4% για τα κορίτσια 11–18 ετών και 43,8% για τα κορίτσια 11–14 ετών, πολύ κάτω από τον στόχο του ΠΟΥ. Με τον τρέχοντα ρυθμό, η χώρα μας αναμένεται να πετύχει το 90% έως το 2036, δηλαδή έξι χρόνια μετά τον στόχο του 2030, αφήνοντας περισσότερα από 60.000 κορίτσια ανεμβολίαστα.
Η οικονομική επιβάρυνση είναι επίσης σημαντική: κάθε χρόνο χάνονται 6.388 έτη ζωής, 1.813 παραγωγικά έτη ζωής και η απώλεια από πρόωρη θνησιμότητα φτάνει τα 24,6 εκατομμύρια ευρώ ετησίως.
Η Πολιτεία έχει ήδη εντάξει τον δωρεάν HPV εμβολιασμό και για τα δύο φύλα στο Εθνικό Πρόγραμμα Εμβολιασμών, ενώ μέσω του προγράμματος «ΠΡΟΛΑΜΒΑΝΩ» παρέχονται δωρεάν προληπτικές εξετάσεις σε όλες τις γυναίκες 21–65 ετών. Παράλληλα, η Ελλάδα έχει υιοθετήσει τη στρατηγική του ΠΟΥ 90-70-90 και τις συστάσεις της Ε.Ε.
Για να επιτευχθεί η εξάλειψη του ΚΤΜ έως το 2047, απαιτείται:
- άνοδος της εμβολιαστικής κάλυψης στο 90% μέσα στα επόμενα 5 χρόνια,
- συμμετοχή τουλάχιστον 75% των γυναικών στον προληπτικό έλεγχο έως το 2028.
Προτείνονται στοχευμένες δράσεις ενημέρωσης και υπενθύμισης (SMS/Viber/MyHealth App), καμπάνιες ευαισθητοποίησης, ενίσχυση επαγγελματιών υγείας και αξιοποίηση εθνικών μητρώων εμβολιασμού.
Ο εμβολιασμός HPV σώζει ζωές και επιστρέφει πολλαπλάσια οφέλη: κάθε 1 ευρώ επένδυσης στον εμβολιασμό αποδίδει έως και 8,67 ευρώ στην κοινωνία. Με σωστό σχεδιασμό και καθολική εφαρμογή, η Ελλάδα μπορεί να κατακτήσει τον στόχο της εξάλειψης του καρκίνου τραχήλου της μήτρας μέσα στις επόμενες δύο δεκαετίες.
Ο ιός των ανθρώπινων θηλωμάτων (HPV) αποτελεί μία από τις κυριότερες αιτίες καρκίνου που μπορούν να προληφθούν μέσω του εμβολιασμού. Κι όμως, κάθε χρόνο στην Ελλάδα:
- 1.100 άνθρωποι διαγιγνώσκονται με HPV-σχετιζόμενους καρκίνους
- 443 χάνουν τη ζωή τους – σχεδόν ένας θάνατος την ημέρα
- Το 60% των θανάτων αφορά τον καρκίνο τραχήλου μήτρας
- Σημαντικό βάρος παρατηρείται και σε μορφές καρκίνου που πλήττουν και τους άνδρες.
Η Πολιτεία έχει προβεί σε σημαντικά βήματα για την αντιμετώπιση του HPV, τόσο σε επίπεδο θέσπισης συστάσεων πρόληψης όσο και πρακτικής εφαρμογής τους στην χώρα μας. Έχει εντάξει τον δωρεάν εμβολιασμό έναντι του HPV στα Εθνικά Προγράμματα Εμβολιασμών παιδιών, εφήβων και ενηλίκων, προσφέρει δωρεάν προληπτικές εξετάσεις μέσω του προγράμματος «ΠΡΟΛΑΜΒΑΝΩ» ενώ έχει συνταχθεί με τη στρατηγική του Π.Ο.Υ. για την εξάλειψη του καρκίνου τραχήλου της μήτρας.
Παρά τις σημαντικές αυτές πρωτοβουλίες, η Ελλάδα απέχει ακόμα από τον στόχο του Π.Ο.Υ. για την επίτευξη του στόχου 90-70-90 μέχρι το 2030, που θα οδηγήσει στην εξάλειψη του καρκίνου τραχήλου μήτρας τα επόμενα χρόνια, διότι δεν έχει επικοινωνηθεί επαρκώς. Αν δεν υπάρξει αύξηση εμβολιαστικής κάλυψης και συμμετοχής στον προσυμπτωματικό έλεγχο, χιλιάδες κορίτσια και αγόρια μπορεί να παραμείνουν απροστάτευτα τα επόμενα χρόνια.
