Για πολλούς ανθρώπους που έθεσαν ως στόχο τη νέα χρονιά τη στροφή προς μια διατροφή βασισμένη σε ανεπεξέργαστα τρόφιμα, η επιστήμη δείχνει ότι αυτή η αλλαγή μπορεί να επηρεάζει τις διατροφικές επιλογές με έναν απρόσμενο τρόπο. Αντί να καταναλώνουν περισσότερα θερμιδογόνα τρόφιμα όπως το ρύζι, το κρέας και το βούτυρο, οι άνθρωποι φαίνεται να αυξάνουν ως φυσικό αντανακλαστικό την κατανάλωση φρούτων και λαχανικών.

Αυτή η μετατόπιση από μόνη της μπορεί να συμβάλει στην απώλεια βάρους, ακόμη και χωρίς συνειδητό περιορισμό θερμίδων.

Περισσότερο φαγητό, λιγότερες θερμίδες

Σύμφωνα με μελέτη του Πανεπιστημίου του Μπρίστολ, σε συνεργασία με κορυφαίους ειδικούς διατροφής από τις ΗΠΑ, τα άτομα που ακολούθησαν διατροφή αποκλειστικά με ανεπεξέργαστα τρόφιμα κατανάλωσαν πάνω από 50% μεγαλύτερη ποσότητα φαγητού σε βάρος, σε σύγκριση με όσους έτρωγαν μόνο υπερεπεξεργασμένα τρόφιμα (UPFs).

Παρόλα αυτά, η ημερήσια ενεργειακή τους πρόσληψη ήταν κατά μέσο όρο 330 θερμίδες χαμηλότερη.

Η «διατροφική νοημοσύνη» του ανθρώπου

Η μελέτη, που δημοσιεύθηκε στο The American Journal of Clinical Nutrition, προσφέρει νέα δεδομένα για τον τρόπο με τον οποίο οι άνθρωποι λαμβάνουν διατροφικές αποφάσεις. Τα ευρήματα υποστηρίζουν την ιδέα ότι διαθέτουμε μια εγγενή μορφή «διατροφικής νοημοσύνης», η οποία μας βοηθά να ισορροπούμε ανάμεσα στη γεύση, τον κορεσμό και τη θρεπτική αξία — αρκεί τα τρόφιμα να βρίσκονται στη φυσική τους μορφή.

«Όταν οι άνθρωποι έχουν στη διάθεσή τους ανεπεξέργαστες επιλογές, φαίνεται ότι διαισθητικά επιλέγουν τρόφιμα που προσφέρουν απόλαυση, θρεπτικά συστατικά και αίσθημα πληρότητας, μειώνοντας ταυτόχρονα την ενεργειακή πρόσληψη», εξηγεί ο επικεφαλής συγγραφέας της μελέτης, καθηγητής Jeff Brunstrom.

Γιατί τα φρούτα και τα λαχανικά “κερδίζουν”

Η νέα ανάλυση βασίστηκε σε δεδομένα από μια γνωστή κλινική μελέτη του Εθνικού Ινστιτούτου Υγείας των ΗΠΑ, η οποία είχε δείξει ότι οι δίαιτες με υπερεπεξεργασμένα τρόφιμα οδηγούν σε υπερκατανάλωση και αύξηση βάρους.

Οι συμμετέχοντες που έτρωγαν ανεπεξέργαστα τρόφιμα γέμιζαν συστηματικά τα γεύματά τους με φρούτα και λαχανικά, καταναλώνοντας συχνά εκατοντάδες γραμμάρια. Αντίθετα, απέφευγαν πιο θερμιδογόνες επιλογές όπως μπριζόλα, ζυμαρικά και κρέμα γάλακτος. Συνολικά, η ποσότητα τροφής που κατανάλωναν ήταν κατά 57% μεγαλύτερη σε βάρος, αλλά με λιγότερες θερμίδες.

Κάλυψη αναγκών σε βιταμίνες και ιχνοστοιχεία

Οι ερευνητές διαπίστωσαν επίσης ότι αυτή η διατροφική συμπεριφορά εξασφάλιζε καλύτερη πρόσληψη βασικών βιταμινών και μετάλλων. Αν οι συμμετέχοντες βασίζονταν μόνο σε θερμιδογόνα ανεπεξέργαστα τρόφιμα, θα εμφάνιζαν ελλείψεις σε μικροθρεπτικά συστατικά.

«Τα κενά σε βιταμίνες και μέταλλα καλύφθηκαν από τρόφιμα χαμηλότερης θερμιδικής αξίας, όπως τα φρούτα και τα λαχανικά», εξηγεί ο συν-συγγραφέας της μελέτης, Mark Schatzker.

Οι επιστήμονες ονομάζουν αυτή τη διαδικασία “ απομόχλευση μικροθρεπτικών”, δηλαδή την ασυνείδητη προτεραιότητα σε τρόφιμα πλούσια σε θρεπτικά συστατικά, ακόμη κι αν αυτό σημαίνει λιγότερη κατανάλωση ενεργειακά πυκνών τροφών.

Ο ρόλος των υπερεπεξεργασμένων τροφίμων

Τα υπερεπεξεργασμένα τρόφιμα αλλάζουν εντελώς αυτή την ισορροπία. Αν και συχνά θεωρούνται «κενές θερμίδες», η μελέτη έδειξε ότι λόγω εμπλουτισμού με βιταμίνες μπορούν να καλύπτουν μικροθρεπτικές ανάγκες — αλλά με πολύ υψηλό θερμιδικό κόστος.

«Τα υπερεπεξεργασμένα τρόφιμα παρέχουν ενέργεια και μικροθρεπτικά συστατικά ταυτόχρονα, καταργώντας το φυσικό “αντάλλαγμα” μεταξύ θερμίδων και θρεπτικής αξίας», σημειώνει η Dr. Annika Flynn. Αυτό μπορεί να οδηγήσει σε θερμιδική υπερφόρτωση και να συμβάλλει στην παχυσαρκία.

Μικρές αλλαγές, μεγάλα αποτελέσματα

Σύμφωνα με τους ερευνητές, το πρόβλημα δεν είναι απαραίτητα η υπερφαγία. Αντίθετα, η σύσταση των τροφίμων φαίνεται να επηρεάζει καθοριστικά τις επιλογές μας. Τα υπερεπεξεργασμένα τρόφιμα «σπρώχνουν» τους καταναλωτές προς επιλογές υψηλών θερμίδων, ακόμη και σε μικρές ποσότητες.

Παράλληλη έρευνα του Πανεπιστημίου του Μπρίστολ έδειξε ότι ακόμη και απλές παρεμβάσεις —όπως η αλλαγή της σειράς εμφάνισης πιο υγιεινών πιάτων σε ένα μενού— μπορούν να αυξήσουν τις πιθανότητες επιλογής τους.