H ερυθριτόλη ανήκει στην κατηγορία των αλκοολών σακχάρου (sugar alcohols), ενώ εμφανίζεται τόσο φυσικά σε ορισμένα τρόφιμα όσο και σε συνθετική μορφή που χρησιμοποιείται βιομηχανικά ως γλυκαντική ουσία. Μικρές ποσότητες ερυθριτόλης απαντώνται φυσικά σε φρούτα όπως τα αχλάδια, τα σταφύλια και τα καρπούζια, καθώς και σε τρόφιμα που προκύπτουν από ζύμωση, όπως το κρασί, η μπύρα και το τυρί. Από τη δεκαετία του 1990, η ερυθριτόλη παρασκευάζεται εμπορικά και χρησιμοποιείται ευρέως σε προϊόντα «χωρίς ζάχαρη» ή «χαμηλών θερμίδων», καθώς προσφέρει γλυκιά γεύση χωρίς θερμιδικό φορτίο. Η αυξανόμενη χρήση της έχει προκαλέσει συζητήσεις για τα πιθανά οφέλη αλλά και τις επιπτώσεις της στην υγεία, ιδίως καθώς νέα επιστημονικά δεδομένα αναδεικνύουν κινδύνους που μέχρι πρότινος δεν ήταν γνωστοί, σύμφωνα με την διαιτολόγο και διατροφολόγο Κατερίνα Καρακικέ.

Πώς λειτουργεί στον οργανισμό

Η ερυθριτόλη ξεχωρίζει από άλλα τεχνητά γλυκαντικά γιατί έχει σχεδόν μηδενικές θερμίδες. Ενώ η ζάχαρη αποδίδει περίπου 4 θερμίδες ανά γραμμάριο, η ερυθριτόλη απορροφάται γρήγορα από το λεπτό έντερο και αποβάλλεται σχεδόν αναλλοίωτη μέσω των ούρων εντός 24 ωρών, χωρίς να μεταβολίζεται σε ενέργεια. Αυτός ο μηχανισμός την καθιστά ελκυστική επιλογή για άτομα που θέλουν να περιορίσουν τις θερμίδες ή τα επίπεδα σακχάρου στο αίμα. Η γεύση της είναι γλυκιά και πολύ κοντά στη ζάχαρη, χωρίς την έντονη μεταλλική ή πικρή επίγευση που έχουν άλλα γλυκαντικά, γεγονός που την καθιστά εύκολα αποδεκτή. Συνήθως διατίθεται σε μορφή λευκών κρυστάλλων ή σκόνης και χρησιμοποιείται είτε μόνη της είτε σε συνδυασμό με άλλα γλυκαντικά.

Τι δείχνουν νεότερες μελέτες για την καρδιαγγειακή υγεία

Παρά τα πλεονεκτήματά της, η ερυθριτόλη βρίσκεται στο επίκεντρο ερευνών που δείχνουν ότι ενδέχεται να μην είναι τόσο αθώα όσο θεωρούσαμε. Μελέτες των τελευταίων ετών υποδεικνύουν πιθανή συσχέτιση μεταξύ υψηλών επιπέδων ερυθριτόλης στο αίμα και αυξημένου κινδύνου εμφάνισης καρδιαγγειακών επεισοδίων, όπως έμφραγμα και εγκεφαλικό, ακόμη και θανάτου. Αν και τα δεδομένα αυτά δεν αποδεικνύουν αιτιώδη σχέση, αναδεικνύουν την ανάγκη για περισσότερες μακροχρόνιες μελέτες. Αξίζει να σημειωθεί ότι η ερυθριτόλη έχει χαρακτηριστεί από τον FDA ως «γενικά αναγνωρισμένη ως ασφαλής» (GRAS), γεγονός που περιορίζει την υποχρέωση για εκτεταμένες μελέτες ασφάλειας.

Ο κίνδυνος για γαστρεντερικές ενοχλήσεις

Πέρα από τα καρδιαγγειακά ζητήματα, η κατανάλωση μεγάλων ποσοτήτων ερυθριτόλης μπορεί να προκαλέσει γαστρεντερικές ενοχλήσεις. Οι αλκοόλες σακχάρου δεν απορροφώνται πλήρως στο έντερο και αυτό μπορεί να οδηγήσει σε φούσκωμα, αέρια, κράμπες και διάρροια, ιδιαίτερα σε άτομα με αυξημένη ευαισθησία. Αν και η ερυθριτόλη θεωρείται πιο ανεκτή σε σύγκριση με άλλες πολυόλες, τα συμπτώματα δεν είναι αμελητέα για άτομα με ευερέθιστο έντερο ή σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου (IBS).

Τα πιθανά οφέλη της ερυθριτόλης

Από την άλλη πλευρά, η ερυθριτόλη έχει και θετικά χαρακτηριστικά. Δεν επηρεάζει τα επίπεδα γλυκόζης και ινσουλίνης στο αίμα, γεγονός που την καθιστά δημοφιλή επιλογή σε άτομα με διαβήτη. Επιπλέον, θεωρείται φιλική προς την υγεία των δοντιών, καθώς δεν μετατρέπεται σε οξέα από τα βακτήρια του στόματος και μειώνει τον κίνδυνο τερηδόνας. Σύμφωνα με την FDA, η ερυθριτόλη επιβραδύνει την ανάπτυξη ορισμένων βακτηρίων και περιορίζει την παραγωγή οξέων.

Η ερυθριτόλη στη σύγχρονη διατροφή

Η ερυθριτόλη βρίσκεται σήμερα σε πλήθος προϊόντων. Συχνά προστίθεται σε υποκατάστατα ζάχαρης που διαφημίζονται ως «φυσικά», όπως στέβια ή φρούτο μοναχού, ενώ περιέχεται σε παγωτά, γλυκίσματα, καραμέλες, τσίχλες, μπισκότα, κέικ, πρωτεϊνικές μπάρες και αναψυκτικά χωρίς ζάχαρη. Λόγω της νομοθεσίας, η παρουσία της δεν είναι πάντα ξεκάθαρη στις ετικέτες, όμως ενδείξεις όπως «χωρίς ζάχαρη» ή «κετο-friendly» συχνά υποδηλώνουν τη χρήση της.

Η απλή στρατηγική για μείωση της κατανάλωσης

Για όσους επιθυμούν να αποφύγουν την ερυθριτόλη, η καλύτερη στρατηγική είναι η επιλογή ολόκληρων, ανεπεξέργαστων τροφίμων. Φρέσκα φρούτα, λαχανικά, όσπρια, ξηροί καρποί και δημητριακά ολικής άλεσης μειώνουν την έκθεση σε κρυμμένα γλυκαντικά. Όταν απαιτείται γλυκαντική ύλη, μικρές ποσότητες ζάχαρης, μελιού ή άλλων φυσικών γλυκαντικών μπορούν να χρησιμοποιούνται με μέτρο.

Μέτρο στη χρήση

Συνοψίζοντας, η ερυθριτόλη αποτελεί ένα από τα πιο διαδεδομένα γλυκαντικά παγκοσμίως, με σημαντικά πλεονεκτήματα αλλά και ερωτήματα που παραμένουν ανοιχτά. Η κατανάλωσή της πρέπει να γίνεται με επίγνωση, καθώς οι μακροπρόθεσμες επιπτώσεις δεν έχουν πλήρως αποσαφηνιστεί και οι υψηλές ποσότητες μπορεί να προκαλέσουν ανεπιθύμητα συμπτώματα. Η μετριοπάθεια, η σωστή ενημέρωση και η ανάγνωση των ετικετών παραμένουν τα βασικά εργαλεία για μια ισορροπημένη και ασφαλή διατροφή.