Κάθε Ιανουάριο επιστρέφει δυναμικά στο τραπέζι των αδυνατιστικών συζητήσεων ο όρος αποτοξίνωση: χυμοί, τσάγια «detox», ενεργός άνθρακας και «επανεκκινήσεις» του ήπατος υπόσχονται να καθαρίσουν το σώμα από τις «τοξίνες» των γιορτών. Η πραγματικότητα, όμως, είναι λιγότερο εντυπωσιακή και πολύ πιο απλή: το σώμα διαθέτει ήδη ένα εξαιρετικά αποτελεσματικό σύστημα αποτοξίνωσης. Λέγεται ήπαρ και με τη βοήθεια των νεφρών και του εντέρου καθαρίζει αδιάκοπα τον οργανισμό μας σε όλη μας τη ζωή.

Όπως επισημαίνει σε σχετικό της άρθρο στο The Conversation η Trish Lalor, καθηγήτρια πειραματικής ηπατολογίας στο Πανεπιστήμιο του Μπέρμιγχαμ , οι περισσότεροι υγιείς άνθρωποι δεν χρειάζονται καμία «αποτοξίνωση». Προσθέτει δε ότι αρκετές δημοφιλείς πρακτικές δεν είναι απλώς περιττές, αλλά ενδέχεται να προκαλέσουν βλάβη.

Πώς γίνεται πραγματικά η αποτοξίνωση

Η αποτοξίνωση είναι υπαρκτή βιολογική διαδικασία, όχι κάτι που «ενεργοποιείται» με ένα ρόφημα ή μια τριήμερη δίαιτα. Το ήπαρ εξουδετερώνει χημικές ουσίες και τις μετατρέπει σε μορφές που το σώμα μπορεί να χρησιμοποιήσει ή να αποβάλει με ασφάλεια, κυρίως μέσω των ούρων και των κοπράνων. Αυτό συμβαίνει συνεχώς.

Για τους υγιείς ανθρώπους, το ήπαρ χρειάζεται κυρίως χρόνο και συνέπεια: λιγότερες επαναλαμβανόμενες επιβαρύνσεις και επαρκή διαστήματα ανάκαμψης.

Αλκοόλ: όταν η αντοχή έχει όρια

Το αλκοόλ είναι χαρακτηριστικό παράδειγμα. Μετά την κατανάλωση, μεταβολίζεται απευθείας στο ήπαρ. Ένα ενδιάμεσο προϊόν, η ακεταλδεΰδη, είναι τοξικό και συνδέεται με τα συμπτώματα του hangover. Σε υπερβολική ή συχνή κατανάλωση, παράγεται ταχύτερα απ’ όσο μπορεί να απομακρυνθεί, αυξάνοντας το οξειδωτικό στρες και προκαλώντας φλεγμονή και ουλές (ίνωση). Με τον χρόνο, αυτό μπορεί να εξελιχθεί σε κίρρωση και να αυξήσει τον κίνδυνο ηπατικής ανεπάρκειας και καρκίνου.

Το πώς πίνουμε έχει σημασία, όχι μόνο το πόσο: η αποφυγή της υπερβολικής κατανάλωσης αλκοόλ και τα διαλείμματα δίνουν στο ήπαρ χρόνο να «προλάβει» να κάνει τη δουλειά του.

«Cleansing» και συμπληρώματα

Όταν κάποιος αντικαθιστά το αλκοόλ και τα υπερεπεξεργασμένα τρόφιμα με χυμούς φρούτων και λαχανικών για λίγες μέρες, συχνά νιώθει καλύτερα. Αυτό, όμως, συνήθως οφείλεται σε χαμηλότερη πρόσληψη θερμίδων και την κατανάλωση περισσότερων υγρών και φυτικών ινών — όχι σε «έλξη τοξινών» από το ήπαρ.

Οι κίνδυνοι αυξάνονται με πολύ χαμηλές θερμίδες, μη ελεγμένα βότανα ή μακροχρόνια χρήση λήψη τους. Πολλά «detox» πωλούνται ως συμπληρώματα, με αβέβαιη ποιότητα και δοσολογία. Υψηλές δόσεις έχουν συνδεθεί με ηπατική φλεγμονή και, σε σπάνιες περιπτώσεις, με σοβαρή ηπατική βλάβη. Ενδεικτικά, εκχυλίσματα πράσινου τσαγιού και συμπληρώματα κουρκουμίνης έχουν αναφερθεί ως ένοχοι για περιστατικά οξείας ηπατικής βλάβης. Το «φυσικό» δεν σημαίνει αυτόματα «ασφαλές».

Γαϊδουράγκαθο, κουρκουμάς και ενεργός άνθρακας

Το γαϊδουράγκαθο και ο κουρκουμάς περιέχουν δραστικές ουσίες με αντιοξειδωτικές ιδιότητες, αλλά τα δεδομένα δεν επαρκούν για γενική σύσταση. Στα συμπληρώματα, οι δόσεις αυξάνουν τον κίνδυνο παρενεργειών και αλληλεπιδράσεων.

Ο ενεργός άνθρακας δεσμεύει ουσίες αδιακρίτως. Είναι χρήσιμος σε επείγουσες δηλητηριάσεις, όχι για καθημερινή χρήση: μπορεί να μειώσει την απορρόφηση φαρμάκων και δεν αντικαθιστά την ιατρική φροντίδα.

Τα επικίνδυνα άκρα

Οι καφέδες ως ροφήματα έχουν συσχετιστεί με οφέλη για το ήπαρ. Τα «κλύσματα καφέ» , όμως, δεν έχουν επιστημονική βάση και ενέχουν σοβαρούς κινδύνους: εγκαύματα, λοιμώξεις, διαταραχές ηλεκτρολυτών και διάτρηση εντέρου.

Τι βοηθά πραγματικά

Καταλήγοντας η ειδική ηπατολόγος επισημαίνει ότι η καλύτερη «στήριξη» του ήπατος είναι βαρετή αλλά αποτελεσματική: αλκοόλ εντός ορίων και χωρίς υπερβολές, διατροφή πλούσια σε φυτικές ίνες, φρούτα και λαχανικά, επαρκής ενυδάτωση και τακτικές διαλείμματα στην κατανάλωση αλκοόλ.

"Το ήπαρ αποτοξινώνει το σώμα καθημερινά χωρίς τσάγια και «reset». Η συνέπεια νικά τα τρικ — και τον Ιανουάριο, καλύτερα να μείνει ο καφές στο φλιτζάνι.", λέει χαρακτηριστικα΄.