Ένας ασθενής που κάνει αποκατάσταση μετά από εγκεφαλικό σε ιδιωτικό κέντρο δεν πληρώνει ΦΠΑ για τη φροντίδα του, αν πηγαίνει το πρωί και επιστρέφει σπίτι. Αν εισαχθεί για νοσηλεία με διανυκτέρευση στο ίδιο κέντρο, το νοσήλιο έχει 24%. Από αυτό το παράδειγμα ξεκινά η μελέτη με τίτλο «Από την απαλλαγή στο 24%: πώς φορολογήθηκε η νοσηλεία στις ιδιωτικές κλινικές».

Η μελέτη αφορά τις ιδιωτικές κλινικές και τα ιδιωτικά κέντρα αποκατάστασης. Το 2010 η απαλλαγή της νοσοκομειακής περίθαλψης περιορίστηκε στους δημόσιους και στους μη κερδοσκοπικούς φορείς, και η νοσηλεία στους υπόλοιπους πέρασε σε μειωμένο συντελεστή: 11% από 1.7.2010 και 13% από 1.1.2011. Τον Ιούλιο του 2015 η εγγραφή για τις ιατρικές υπηρεσίες που δεν απαλλάσσονται δεν μεταφέρθηκε στο νέο Παράρτημα ΙΙΙ του Κώδικα ΦΠΑ, τον κατάλογο των υπηρεσιών με μειωμένο συντελεστή. Οι υπηρεσίες αυτές πέρασαν στον κανονικό συντελεστή, τότε 23% και από το 2016 24%.

Η Οδηγία της ΕΕ για τον ΦΠΑ επιτρέπει μειωμένο συντελεστή στις ιατρικές υπηρεσίες που δεν απαλλάσσονται. Κατά την ανάγνωση που εφάρμοζε η ίδια η ελληνική διοίκηση έως το 2015, σε αυτές ανήκει και η νοσηλεία στις ιδιωτικές κλινικές. Είναι ερμηνεία της διοίκησης, όχι απόφαση ευρωπαϊκού δικαστηρίου. Η Ελλάδα χρησιμοποιεί ήδη αυτή τη δυνατότητα: από τον Φεβρουάριο του 2020, συγκεκριμένες ακτινοθεραπευτικές πράξεις που δεν απαλλάσσονται έχουν 6%.

Στον λογαριασμό, ο ΦΠΑ δεν μένει στην κλινική. Τον πληρώνει όποιος πληρώνει τη νοσηλεία: ο ΕΟΠΥΥ στο μέρος που καλύπτει, ο ασφαλισμένος στη συμμετοχή του, η ασφαλιστική εταιρεία ή ο ασθενής από την τσέπη του.

Η μελέτη διατυπώνει δύο αιτήματα:

• Να επανέλθει μειωμένος συντελεστής για τις ιατρικές υπηρεσίες που δεν απαλλάσσονται, όπως έως το 2015, αλλά στο 6% και όχι στο 13% εκείνης της εποχής. Έτσι η νοσηλεία σε ιδιωτική κλινική και σε κέντρο αποκατάστασης, και το χειρουργείο μίας ημέρας μέσα στην κλινική, θα πήγαιναν από 24% σε 6%. Ό,τι σήμερα δεν έχει ΦΠΑ, όπως το δημόσιο νοσοκομείο και η θεραπευτική πράξη του γιατρού, μένει χωρίς ΦΠΑ. Οι πράξεις αποκλειστικά κοσμητικού ή αισθητικού χαρακτήρα δεν περιλαμβάνονται στο 6%.
• Να δημοσιοποιείται, σε συγκεντρωτικό επίπεδο, ο ΦΠΑ που πληρώνεται στη νοσηλεία, χωριστά για την πληρωμή του ΕΟΠΥΥ, τη συμμετοχή των ασφαλισμένων του, τις ασφαλιστικές εταιρείες και τους ασθενείς που πληρώνουν οι ίδιοι, με χωριστή καταγραφή των ασθενών από το εξωτερικό. Χωρίς αυτά τα στοιχεία, η κοστολόγηση του πρώτου αιτήματος δεν μπορεί να ελεγχθεί δημόσια.

Η μελέτη δεν ισχυρίζεται ότι το μέτρο είναι συνολικά ουδέτερο για τα δημόσια οικονομικά. Στο μέρος της νοσηλείας που πληρώνει ο ΕΟΠΥΥ, ο φόρος βγαίνει από δημόσιο ταμείο και επιστρέφει σε δημόσιο ταμείο. Τα όρια δαπάνης του ΕΟΠΥΥ όμως είναι κλειστός προϋπολογισμός, και ό,τι τα ξεπερνά επιστρέφεται μέσω clawback (αυτόματης επιστροφής). Αν ο ΦΠΑ μειωθεί και τα όρια μείνουν ίδια, ενώ η δαπάνη μένει πάνω από το όριο, ο ΕΟΠΥΥ θα πληρώνει τα ίδια, το Δημόσιο θα εισπράττει λιγότερο ΦΠΑ και τη διαφορά θα την κρατά ο πάροχος.

Γι' αυτό η μελέτη προτείνει να αναπροσαρμοστούν τα όρια στον νέο συντελεστή. Τότε, στο μέρος που πληρώνει ο ΕΟΠΥΥ, ο ΕΟΠΥΥ πληρώνει λιγότερα όσο ακριβώς χάνει το Δημόσιο σε ΦΠΑ, και ο πάροχος κρατά το ίδιο καθαρό έσοδο. Στη συμμετοχή των ασφαλισμένων και σε ό,τι πληρώνεται ιδιωτικά, η μείωση σημαίνει άμεση απώλεια εσόδων ΦΠΑ για το Δημόσιο, αν μείνουν σταθερές οι καθαρές τιμές και ο όγκος των υπηρεσιών. Στις ελεύθερες τιμές, δεν είναι εγγυημένο ότι όλη η μείωση θα φτάσει σε όποιον πληρώνει τον λογαριασμό.

«Όταν το 2020 το Υπουργείο Οικονομικών πρότεινε 6% για την ακτινοθεραπεία, έγραψε στην αιτιολογική έκθεση ότι το κάνει “για λόγους κοινωνικής πρόνοιας”. Η νοσηλεία αποκατάστασης μετά από ένα εγκεφαλικό δεν είναι λιγότερο κοινωνική υπόθεση. Ζητάμε να κοστολογηθεί ανοιχτά: πρώτα τα στοιχεία, μετά η κοστολόγηση, μετά η απόφαση», δηλώνει ο κ. Κακουλίδης.