Το σωρευτικό αποτέλεσμα των κοινωνικών πλεονεκτημάτων σε όλη τη διάρκεια της ζωής - από τη γονική αγάπη στην παιδική ηλικία έως τη φιλία, τη συμμετοχή στην κοινότητα και τη θρησκευτική υποστήριξη στην ενήλικη ζωή - μπορεί να επιβραδύνει τις βιολογικές διαδικασίες της γήρανσης. Αυτά τα κοινωνικά πλεονεκτήματα φαίνεται να καθυστερούν τα «επιγενετικά ρολόγια», έτσι ώστε η βιολογική ηλικία ενός ατόμου, όπως μετράται με την ανάλυση των προτύπων μεθυλίωσης του DNA, να είναι μικρότερη από τη χρονολογική του ηλικία.

Η έρευνα, η οποία δημοσιεύθηκε στο τεύχος Οκτωβρίου του περιοδικού Brain, Behavior and Immunity -- Health, βασίστηκε σε δεδομένα από περισσότερους από 2.100 ενήλικες που συμμετείχαν στη μακροχρόνια μελέτη Midlife in the United States, ή MIDUS.

Ο Anthony Ong, καθηγητής ψυχολογίας στο Πανεπιστήμιο Cornell, και οι συνεργάτες του διαπίστωσαν ότι τα άτομα με υψηλότερα επίπεδα αυτού που ονόμασαν «σωρευτικό κοινωνικό πλεονέκτημα» παρουσίαζαν βραδύτερη επιγενετική γήρανση και χαμηλότερα επίπεδα χρόνιας φλεγμονής.

Η μελέτη επικεντρώθηκε στα λεγόμενα επιγενετικά ρολόγια, μοριακά χαρακτηριστικά που εκτιμούν τον ρυθμό της βιολογικής γήρανσης. Δύο από αυτά συγκεκριμένα - το GrimAge και το DunedinPACE - θεωρούνται ιδιαίτερα προγνωστικά για τη νοσηρότητα και τη θνησιμότητα. Οι ενήλικες με ισχυρότερα και πιο σταθερά κοινωνικά δίκτυα παρουσίασαν σημαντικά πιο νεανικά προφίλ και στα δύο ρολόγια.

«Το σωρευτικό κοινωνικό πλεονέκτημα αφορά στην πραγματικότητα το βάθος και το εύρος των κοινωνικών σας σχέσεων κατά τη διάρκεια της ζωής σας», εξήγησε ο Ong. «Εξετάσαμε τέσσερις βασικούς τομείς: τη ζεστασιά και την υποστήριξη που λάβατε από τους γονείς σας κατά την ανατροφή σας, το πόσο συνδεδεμένοι αισθάνεστε με την κοινότητα και τη γειτονιά σας, τη συμμετοχή σας σε θρησκευτικές ή βασισμένες στην πίστη κοινότητες και τη συνεχή συναισθηματική υποστήριξη από φίλους και οικογένεια».

Περισσότερες φιλίες, λιγότερη φλεγμονή

Οι ερευνητές υπέθεσαν ότι το διαρκές κοινωνικό πλεονέκτημα αντανακλάται σε βασικά ρυθμιστικά συστήματα που συνδέονται με τη γήρανση, συμπεριλαμβανομένων των επιγενετικών, φλεγμονωδών και νευροενδοκρινικών οδών. Είναι αξιοσημείωτο ότι διαπίστωσαν ότι το υψηλότερο κοινωνικό πλεονέκτημα συνδέεται με χαμηλότερα επίπεδα ιντερλευκίνης-6, της φλεγμονώδους πλειοτροπικής κυτταροκίνης, που εμπλέκεται σε καρδιακές παθήσεις, διαβήτη και νευροεκφυλισμό. Ωστόσο, είναι ενδιαφέρον ότι δεν υπήρχαν σημαντικές συσχετίσεις με δείκτες βραχυπρόθεσμου στρες, όπως η κορτιζόλη ή οι κατεχολαμίνες.

Σε αντίθεση με πολλές παλαιότερες μελέτες που εξέταζαν μεμονωμένα τους κοινωνικούς παράγοντες – για παράδειγμα, αν ένα άτομο είναι παντρεμένο ή πόσους φίλους έχει – η παρούσα μελέτη σημασιοδότησε το «σωρευτικό κοινωνικό πλεονέκτημα» ως μια πολυδιάστατη έννοια. Και συνδυάζοντας τους πόρους των σχέσεων τόσο στην πρώιμη όσο και στην ύστερη ηλικία, η μέτρηση αντανακλά τους τρόπους με τους οποίους το πλεονέκτημα συγκεντρώνεται και συσσωρεύεται.

«Αυτό που είναι εντυπωσιακό είναι το σωρευτικό αποτέλεσμα – αυτοί οι κοινωνικοί πόροι ενισχύει ο ένας τον άλλον με την πάροδο του χρόνου», είπε ο Ong. «Δεν έχει σημασία μόνο το να έχεις φίλους σήμερα, αλλά και το πώς οι κοινωνικές σου σχέσεις έχουν αναπτυχθεί και εμβαθυνθεί καθ' όλη τη διάρκεια της ζωής σου. Αυτή η συσσώρευση διαμορφώνει την πορεία της υγείας σου με μετρήσιμους τρόπους».

Αυτό δεν σημαίνει ότι μια μεμονωμένη φιλία ή μια εθελοντική δραστηριότητα μπορεί να γυρίσει πίσω το βιολογικό ρολόι. Οι συγγραφείς υποδηλώνουν ότι το βάθος και η συνέπεια των κοινωνικών σχέσεων, που χτίζονται κατά τη διάρκεια δεκαετιών και σε διαφορετικούς τομείς της ζωής, έχουν βαθιά σημασία. Η μελέτη ενισχύει την αυξανόμενη άποψη ότι η κοινωνική ζωή δεν είναι μόνο θέμα ευτυχίας ή ανακούφισης από το άγχος, αλλά και βασικός καθοριστικός παράγοντας της σωματικής υγείας.

«Σκεφτείτε τις κοινωνικές σχέσεις σαν ένα συνταξιοδοτικό πρόγραμμα», είπε ο Ong. «Όσο νωρίτερα αρχίσετε να επενδύετε και όσο πιο σταθερά συνεισφέρετε, τόσο μεγαλύτερες θα είναι οι αποδόσεις σας. Η μελέτη μας δείχνει ότι αυτές οι αποδόσεις δεν είναι μόνο συναισθηματικές, αλλά και βιολογικές. Οι άνθρωποι με πλουσιότερες και πιο σταθερές κοινωνικές σχέσεις γερνούν κυριολεκτικά πιο αργά σε κυτταρικό επίπεδο. Το να γερνάς καλά σημαίνει τόσο να παραμένεις υγιής όσο και να παραμένεις συνδεδεμένος — τα δύο είναι αδιαχώριστα».